Κυριακή Γ΄ Ματθαίου (21/6/2026) και Πατερικά Θησαυρίσματα

ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Γ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ:

Προς  Ρωμαίους, κεφ. 5, εδάφια 1-10

   ¹ Δικαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως εἰρήνην ἔχομεν πρὸς τὸν Θεὸν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ ² δι᾿ οὗ καὶ τὴν προσαγωγὴν ἐσχήκαμεν τῇ πίστει εἰς τὴν χάριν ταύτην ἐν ᾗ ἑστήκαμεν, καὶ καυχώμεθα ἐπ᾿ ἐλπίδι τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ. ³ Οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ καυχώμεθα ἐν ταῖς θλίψεσιν, εἰδότες ὅτι ἡ θλῖψις ὑπομονὴν κατεργάζεται ⁴ ἡ δὲ ὑπομονὴ δοκιμήν, ἡ δὲ δοκιμὴ ἐλπίδα, ⁵ ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει, ὅτι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ ἐκκέχυται ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ Πνεύματος ῾Αγίου τοῦ δοθέντος ἡμῖν. ⁶ ῎Ετι γὰρ Χριστὸς ὄντων ἡμῶν ἀσθενῶν κατὰ καιρὸν ὑπὲρ ἀσεβῶν ἀπέθανε ⁷ μόλις γὰρ ὑπὲρ δικαίου τις ἀποθανεῖται· ὑπὲρ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ τάχα τις καὶ τολμᾷ ἀποθανεῖν ⁸ συνίστησι δὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀγάπην εἰς ἡμᾶς ὁ Θεός, ὅτι ἔτι ἁμαρτωλῶν ὄντων ἡμῶν Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε. ⁹ Πολλῷ οὖν μᾶλλον δικαιωθέντες νῦν ἐν τῷ αἵματι αὐτοῦ σωθησόμεθα δι᾿ αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὀργῆς. ¹⁰ Εἰ γὰρ ἐχθροὶ ὄντες κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ.

Ερμηνευτική απόδοση από τον μακαριστό Παν. Τρεμπέλα

     ¹ Αφού λοιπόν γίναμε δίκαιοι μέσω της πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διαμέσου της μεσιτείας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ²  ο Οποίος με την πίστη μας προς Αυτόν μας έχει ήδη φέρει στην κατάσταση αυτή της χάριτος, στην οποία στεκόμαστε στερεά. Και δεν τρέμουμε τώρα την θεία οργή, αλλά καυχόμαστε ελπίζοντας ότι θα απολαύσουμε τη δόξα του Θεού ³ και δεν καυχόμαστε μόνο για τη δόξα που ελπίζουμε, αλλά καυχόμαστε και για τις θλίψεις· διότι γνωρίζουμε ότι η θλίψη παράγει σιγά-σιγά ως μόνιμο και τέλειο έργο την υπομονή, ⁴ η υπομονή παράγει αρετή δοκιμασμένη και τέλεια, και η δοκιμασμένη αρετή παράγει την ελπίδα στον Θεό. ⁵ Και η ελπίδα αυτή δεν ντροπιάζει και δεν διαψεύδει αυτόν που την έχει, διότι η αγάπη που έδειξε σε μας ο Θεός, στον Οποίο ελπίζουμε, εκχύθηκε και πλημμύρισε τις καρδιές μας με το Άγιο Πνεύμα που μας δόθηκε ως αρραβώνας της ελπίδας μας. ⁶ Και είναι πραγματικά αξιοθαύμαστη και μοναδική η αγάπη που μας έδειξε ο Θεός· διότι όταν εμείς ήμασταν ακόμη ασθενείς πνευματικά και δεν μπορούσαμε να εργαστούμε το καλό και να απαλλαγούμε μόνοι μας από την οργή, ο Χριστός στον κατάλληλο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός, πέθανε για να σώσει ανθρώπους ασεβείς. ⁷  Κι αυτό αποδεικνύει πράγματι την μεγάλη αγάπη του Θεού· διότι μόλις και μετά βίας θα βρεθεί άνθρωπος να πεθάνει για κάποιον δίκαιο· διότι για έναν καλό άνθρωπο ίσως να έκανε κανείς την τόλμη να πεθάνει. ⁸ Ο Θεός όμως δείχνει περίτρανα την αγάπη που έχει από τα βάθη Του για μας, διότι ο Χριστός πέθανε για χάρη μας, όταν εμείς ήμασταν ακόμη γεμάτοι αμαρτίες. ⁹ Πολύ περισσότερο λοιπόν τώρα που δικαιωθήκαμε με το αίμα και τη θυσία του Χριστού, θα σωθούμε μέσω Αυτού από την μέλλουσα οργή. ¹⁰ Διότι εάν συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό με τον θάνατο του Υιού Του όταν ήμασταν εχθροί, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε θα σωθούμε διαμέσου του Χριστού, ο Οποίος δεν υπάρχει πλέον ανάγκη να πεθάνει, αλλά ζει ένδοξος στους ουρανούς ως μεσίτης δικός μας.

Η ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Γ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ

Κατά Ματθαίον, κεφ. ΣΤ΄ εδάφια 22-33

     ²² ῾Ο λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός· ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινόν ἔσται· ²³ ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινὸν ἔσται. Εἰ οὖν τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστί, τὸ σκότος πόσον; ²⁴ Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ.

    ²⁵ Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε· οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλεῖόν ἐστι τῆς τροφῆς καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; ²⁶ Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι οὐ σπείρουσιν οὐδὲ θερίζουσιν οὐδὲ συνάγουσιν εἰς ἀποθήκας, καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος τρέφει αὐτά· οὐχ ὑμεῖς μᾶλλον διαφέρετε αὐτῶν; ²⁷ Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα;  ²⁸ Καὶ περὶ ἐνδύματος τί μεριμνᾶτε; Καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ οὐδὲ νήθει· ²⁹ λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐδὲ Σολομὼν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο ὡς ἓν τούτων. ³⁰ Εἰ δὲ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ, σήμερον ὄντα καὶ αὔριον εἰς κλίβανον βαλλόμενον, ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσιν, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι;

     ³¹ Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέγοντες, τί φάγωμεν ἢ τί πίωμεν ἢ τί περιβαλώμεθα; ³² πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ· οἶδε γὰρ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ὅτι χρῄζετε τούτων ἁπάντων. ³³ Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν. ³⁴ Μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον· ἡ γὰρ αὔριον μεριμνήσει τὰ ἑαυτῆς· ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς.

Ερμηνευτική απόδοση από τον μακαριστό Παν. Τρεμπέλα

     ²² Και δεν είναι μικρή συμφορά να κολλήσει ο νους και η καρδιά σας στα γήινα και μάταια. Για να το καταλάβετε αυτό, σας φέρνω μια εικόνα: Το λυχνάρι που δίνει φως στο σώμα είναι το μάτι˙ και το λυχνάρι που φωτίζει την ψυχή είναι ο νους. Εάν λοιπόν το μάτι σου είναι υγιές, όλο το σώμα σου θα είναι γεμάτο φως, σαν να ήταν ολόκληρο το σώμα σου μάτι. Έτσι θα φωτίζεται και η ψυχή σου, εάν ο νους σου και η καρδιά σου δεν έχουν τυφλωθεί απ’ τη φιλαργυρία και την προσκόλληση στα μάταια. ²³ Εάν όμως το μάτι σου είναι βλαμμένο και τυφλωμένο, όλο το σώμα σου θα είναι βυθισμένο στο σκοτάδι. Εάν λοιπόν εκείνο που σου δόθηκε για να σου μεταδίδει φως γίνει σκοτάδι, σε πόσο σκοτάδι θα βυθιστείς; Κάτι ανάλογο θα συμβεί, εάν και ο νους σκοτιστεί από την προσκόλληση στον πλούτο. Σε πόσο ηθικό σκοτάδι θα βυθιστεί τότε η ψυχή σου!  ²⁴ Μην απατάτε τον εαυτό σας με την ιδέα ότι είναι δυνατόν να θησαυρίζει κανείς και στη γη και ταυτόχρονα να είναι προσκολλημένος και στον Θεό. Κανείς δεν μπορεί να είναι συγχρόνως δούλος σε δύο κυρίους· διότι ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο, ή θα προσκολληθεί στον ένα και θα περιφρονήσει τον άλλο. Δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι και του Θεού και του μαμωνά, δηλαδή του πλούτου. Ή θα μισήσετε τον πλούτο για να αγαπήσετε τον Θεό, ή θα προσκολληθείτε στον πλούτο και θα περιφρονήσετε τότε τον Θεό.

        ²⁵ Η καρδιά σας λοιπόν πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στον Θεό. Γι’ αυτό σας λέω, κόψτε τη ρίζα της πλεονεξίας˙ και μη φροντίζετε με αγωνία και στενοχώρια για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι ένδυμα θα φορέσετε. Δεν αξίζει η ζωή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα πιο πολύ από το ένδυμα; Ο Θεός λοιπόν που σας έδωσε αυτά τα ανώτερα, θα σας δώσει κα τα κατώτερα, την τροφή δηλαδή και το ένδυμα. ²⁶ Κοιτάξτε τα πουλιά που πετούν στον αέρα και δείτε ότι αυτά δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε μαζεύουν τροφές σε αποθήκες για τον χειμώνα ή τον καιρό της στερήσεως. Κι όμως ο επουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει. Εσείς δεν αξίζετε πολύ περισσότερα από αυτά;  ²⁷ Και για να καταλάβετε πόσο ανόητη και ανίσχυρη είναι αυτή η μέριμνα, σας ρωτώ: Ποιος από σας, οσοδήποτε κι αν φροντίσει, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη; Κανένας. Τι κατορθώνετε λοιπόν με τη μέριμνά σας; ²⁸ Αλλά και για το ένδυμα γιατί κυριεύεστε από ανήσυχη και αγωνιώδη φροντίδα; Παρατηρήστε τα αγριολούλουδα, που φυτρώνουν μόνα τους στον αγρό, με ποιον τρόπο αυξάνουν. Δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν˙  ²⁹ κι όμως σας λέω ότι ούτε ο σοφός σε επινοήσεις Σολομών, με όλη την ξακουσμένη βασιλική του μεγαλοπρέπεια και τη λαμπρή και ένδοξη περιβολή και εμφάνισή του, δεν ντύθηκε με ένδυμα τόσο ωραίο και θαυμάσιο, όπως περιβάλλεται ένα από τα αγριολούλουδα αυτά. ³⁰ Κι αν ο Θεός ντύνει με τόση μεγαλοπρέπεια τα αγριόχορτα, που φυτρώνουν μόνα τους στον αγρό και δεν έχουν προορισμό να ζήσουν αιώνια, όπως εσείς, αλλά σήμερα υπάρχουν και αύριο ρίχνονται στο φούρνο ως καύσιμη ύλη, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για σας και δεν θα σας δώσει ένδυμα, ολιγόπιστοι;

       ³¹ Μην καταληφθείτε λοιπόν ποτέ από αγωνιώδη φροντίδα λέγοντας: “Τι θα φάμε”, ή “Τι θα πιούμε”, ή “Με ποιο ένδυμα θα ντυθούμε;”. ³² Διότι οι εθνικοί και ειδωλολάτρες, οι οποίοι αγνοούν εντελώς τα ουράνια αγαθά που έχουν ασυγκρίτως ανώτερη αξία, ζητούν όλα αυτά τα μάταια και φθαρτά ως τα μόνα σοβαρά και απαραίτητα. Εσείς όμως μην ανησυχείτε γι’ αυτά, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη απ’ όλα αυτά και συνεπώς θα σας τα δώσει. ³³ Να ζητάτε πρώτα απ’ όλα και πάνω απ’ όλα τα πνευματικά αγαθά της βασιλείας του Θεού και την απόκτηση των αρετών που ο Θεός σας ζητά ως όρο για να σας χαρίσει τα αγαθά αυτά. Και τότε αυτά τα επίγεια θα σας δοθούν μαζί με εκείνα. ³⁴ Μην κυριευτείτε λοιπόν από ανήσυχη φροντίδα για όσα ενδέχεται να παρουσιαστούν αύριο· διότι η αυριανή ημέρα θα φροντίσει για όλα όσα θα σας συμβούν τότε. Αρκεί για την κάθε ημέρα η δική της σκοτούρα και ταλαιπωρία.

ΚΥΡΙΑΚΗ Γ΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ [:Ρωμ.5,1-10]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

    «Δικαιωθέντες οὖν ἐκ πίστεως εἰρήνην ἔχομεν πρὸς τὸν Θεὸν διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ (:Αφού λοιπόν γίναμε δίκαιοι μέσω της πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διαμέσου της μεσιτείας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού)»[Ρωμ.5,1].

    Τι σημαίνει: «εἰρήνην ἔχομεν»; Μερικοί λέγουν ότι σημαίνει «δεν διχογνωμούμε μετέχοντας σε λεκτικές διαμάχες για την εφαρμογή του μωσαϊκού νόμου», εμένα όμως μου φαίνεται πως μας μιλάει στο εξής για την όλη συμπεριφορά μας. Επειδή λοιπόν είπε πολλά για την πίστη και τη δικαίωση από τα έργα, αυτήν πρώτα έβαλε. Για να μη νομίσει κανείς πως τα λόγια αυτά είναι κάτι για το οποίο μπορούμε να αδιαφορήσουμε, λέγει: «έχουμε ειρήνη». Δηλαδή, ας μην αμαρτάνουμε ποτέ πια, ούτε να επιστρέφουμε προς τα προηγούμενα, γιατί αυτό σημαίνει ότι έχουμε πόλεμο με τον Θεό. «Και πώς είναι δυνατό», αναρωτιέται ίσως κάποιος, «το να μην αμαρτάνουμε ποτέ πια;». Πώς έγινε δυνατό το προηγούμενο; Γιατί, αν, ενώ ήμασταν υπεύθυνοι για τόσα αμαρτήματα, απαλλαχτήκαμε με τον Χριστό από όλα, πολύ περισσότερο θα μπορέσουμε με Αυτόν να μείνουμε σε εκείνα που είμαστε.

    Γιατί δεν είναι το ίδιο να αποκτήσουμε ειρήνη που δεν υπήρχε, και να κρατήσουμε αυτήν που δόθηκε, επειδή βέβαια η απόκτηση είναι πιο δύσκολο πράγμα από τη φύλαξη. Αλλά όμως το πιο δύσκολο έγινε εύκολο και πραγματοποιήθηκε. Επομένως και το πιο εύκολο θα είναι ευκολοκατόρθωτο σε εμάς, αν ακολουθούμε Εκείνον που για χάρη μας κατόρθωσε και αυτά. Εδώ όμως μου φαίνεται πως δεν υπονοεί μόνο το εύκολο, αλλά και το εύλογο. Γιατί, αν Αυτός μας συμφιλίωσε, ενώ ήμασταν εχθροί Του, είναι εύλογο να παραμένουμε στη συμφιλίωση και να Του αποδώσουμε αυτήν την αμοιβή, για να μη φανεί πως έχει συμφιλιώσει με τον Πατέρα σκαιούς και αχαρίστους.

    «δι᾿ οὗ καὶ τὴν προσαγωγὴν ἐσχήκαμεν τῇ πίστει εἰς τὴν χάριν ταύτην ἐν ᾗ ἑστήκαμεν(: ο Οποίος με την πίστη μας προς Αυτόν μας έχει ήδη φέρει στην κατάσταση αυτή της χάριτος, στην οποία στεκόμαστε στερεά)»[Ρωμ.5,2]. «Γιατί ο Χριστός», λέγει, «μας έφερε με την πίστη μας στην κατάσταση αυτή της χάριτος, στην οποία έχουμε πλέον σταθεί και εδραιωθεί». Εάν λοιπόν, ενώ βρισκόμασταν μακριά, μας έφερε κοντά, πολύ περισσότερο θα μας κρατήσει, αν πλησιάσουμε κοντά.

     Εσύ όμως πρόσεχε, παρακαλώ, πως παντού αναφέρει τα δύο, και τα του Κυρίου Ιησού Χριστού και τα δικά μας. Αλλά τα δικά Του βέβαια είναι ποικίλα και πολλά και διαφορετικά, γιατί και πέθανε για χάρη μας, και μας συμφιλίωσε, και μας οδήγησε κοντά, και μας έδωσε χάρη ανέκφραστη, ενώ εμείς προσφέραμε την πίστη μόνο. Γι’ αυτό, λέγει: «με την πίστη μας προς Αυτόν μας έχει ήδη φέρει στην κατάσταση αυτή της χάριτος, στην οποία στεκόμαστε στερεά». Πες μου, ποια «χάριν»; Το να καταξιωθούμε να γνωρίσουμε τον Θεό, το να απαλλαχτούμε από την πλάνη, το να γνωρίσουμε καλά την αλήθεια, το να επιτύχουμε με βάπτισμα όλα τα αγαθά. Σε αυτό λοιπόν μας οδήγησε, για να λάβουμε αυτά τα δώρα· ούτε βέβαια απλά για να γίνει συγχώρηση και απαλλαγή από τα αμαρτήματα μόνο, αλλά για να απολαύσουμε και άπειρα αξιώματα.

    Και ούτε σε αυτά σταμάτησε, αλλά υποσχέθηκε και άλλα, εκείνα τα απόρρητα αγαθά που ξεπερνούν και νου και λόγο. Γι΄αυτό ακριβώς ανέφερε και τα δύο. Γιατί με το να πει: «τὴν χάριν ταύτην», δήλωσε τα παρόντα που λάβαμε, ενώ με το να πει: «καὶ καυχώμεθα ἐπ᾿ ἐλπίδι τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ(:και δεν τρέμουμε τώρα τη θεία οργή, αλλά καυχόμαστε ελπίζοντας ότι θα απολαύσουμε τη δόξα του Θεού)», αποκάλυψε όλα τα μελλοντικά. Και καλά είπε: «ἐν ᾗ ἑστήκαμεν (:στην οποία έχουμε εδραιωθεί)». Γιατί τέτοια είναι η χάρη του Θεού. Δεν έχει τέλος, δεν γνωρίζει πέρας, αλλά και σε μεγαλύτερα πάντοτε προχωράει, πράγμα που δεν είναι δυνατό στους ανθρώπους. Τι θέλω να πω: απέκτησε κάποιος αρχή και δόξα και εξουσία, όμως δεν στάθηκε πάνω σε αυτήν παντοτινά, αλλά γρήγορα τη χάνει. Και αν ακόμη δεν του την αφαιρέσει άνθρωπος, οπωσδήποτε θα την αφαιρέσει ο θάνατος, όταν έρθει. Εκείνα όμως που ανήκουν στον Θεό δεν είναι τέτοια. Γιατί ούτε ο άνθρωπος, ούτε ο χρόνος, ούτε η συγκυρία των πραγμάτων, ούτε ο ίδιος ο διάβολος, ούτε ο θάνατος, όταν έρθει, θα μπορέσει να μας απομακρύνει από αυτά. Αλλά όταν πεθάνουμε, τότε με περισσότερη ακρίβεια τα κατέχουμε, και απολαμβάνουμε περισσότερα, καθώς προχωρούμε πάντοτε.

      Επομένως, εάν δυσπιστείς στα μελλοντικά αγαθά, από τα παρόντα και από εκείνα που έλαβες ήδη, να πιστεύεις και σε εκείνα. Γιατί γι΄αυτό είπε: «Καὶ καυχώμεθα ἐπ᾿ ἐλπίδι τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ(:Και δεν τρέμουμε τώρα τη θεία οργή, αλλά καυχόμαστε ελπίζοντας ότι θα απολαύσουμε τη δόξα του Θεού)», για να μάθεις ποια ψυχή πρέπει να έχει ο πιστός. Γιατί όχι μόνο γι’ αυτά που έχουν δοθεί, αλλά και για τα μελλοντικά σαν να έχουν δοθεί, πρέπει να έχουμε βεβαιωθεί, γιατί καυχιέται κανείς γι’ αυτά που έχουν ήδη δοθεί. Αφού λοιπόν και η ελπίδα των μελλοντικών είναι τόσο βέβαιη και σαφής, όπως η ελπίδα εκείνων που έχουν ήδη δοθεί, και για εκείνη, λέγει, με όμοιο τρόπο καυχιόμαστε. Γι΄αυτό και δόξα τα ονόμασε αυτά. Γιατί, αν συντελούν στη δόξα του Θεού, οπωσδήποτε θα πραγματοποιηθούν, και αν ακόμη  όχι για μας αλλά γι’ Αυτόν.

    «Και τι λέγω», λέγει, ότι «τα μελλοντικά αγαθά είναι άξια για καύχηση;». Αλλά και τα παρόντα κακά είναι ικανά να γίνουν εγκαλλώπισμά μας και να μας κάνουν να υπερηφανευόμαστε γι’ αυτά. Γι΄αυτό και πρόσθεσε: «Οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ καυχώμεθα ἐν ταῖς θλίψεσιν(:Και δεν καυχόμαστε μόνο για τη δόξα που ελπίζουμε, αλλά καυχόμαστε και για τις θλίψεις)»[Ρωμ.5,3]. Σκέψου λοιπόν πόσο σπουδαία είναι τα μελλοντικά, όταν μεγαλοφρονούμε και για εκείνα που φαίνονται πως είναι λυπηρά. Τόσο μεγάλη είναι η δωρεά του Θεού, και έτσι τίποτε δικό της δεν είναι δυσάρεστο. Γιατί στα έξω πράγματα οι αγώνες έχουν κόπο και πόνο και ταλαιπωρία, ενώ τα στεφάνια και τα βραβεία φέρνουν την ευχαρίστηση. Εδώ όμως δεν συμβαίνει το ίδιο, αλλά οι αγώνες δεν μας είναι λιγότερο ευχάριστοι από τα βραβεία. Επειδή λοιπόν πολλοί ήταν τότε οι πειρασμοί, ενώ η βασιλεία βρισκόταν στις ελπίδες, και τα κακά πάλι ήταν πραγματικότητα, ενώ τα αγαθά βρίσκονταν στην προσδοκία και αυτό ήταν εκείνο που παρέλυε τους ασθενέστερους, δίνει σε αυτούς τα βραβεία, ήδη και πριν από τα στεφάνια, λέγοντας ότι και στις θλίψεις πρέπει να καυχιόμαστε. Και δεν είπε, «πρέπει να καυχιέστε», αλλά «καυχιόμαστε», λέγει, παρουσιάζοντας την παραίνεση στο δικό του πρόσωπο.

    Έπειτα, επειδή ο λόγος φαινόταν πως είναι ασυνήθιστος και παράξενος, εάν πρέπει να καυχιέται εκείνος που αγωνίζεται με πείνα, και που είναι σε δεσμά και σε βάσανα, και που περιφρονείται και χλευάζεται, εξηγεί στη συνέχεια αυτό. Και το πιο σημαντικό βέβαια είναι ότι άξια για καύχηση λέγει πως είναι όχι για εκείνα τα μελλοντικά μόνο, αλλά και γι’ αυτά τα παρόντα. Γιατί πραγματικά οι ίδιες οι θλίψεις είναι από μόνες τους αγαθό πράγμα.

    Για ποιο λόγο; Γιατί ασκούν σε υπομονή. Γι΄ αυτό ακριβώς αφού είπε: «Καυχώμεθα ἐν ταῖς θλίψεσιν», πρόσθεσε και την αιτία, λέγοντας: «εἰδότες ὅτι ἡ θλῖψις ὑπομονὴν κατεργάζεται(:διότι γνωρίζουμε ότι η θλίψη παράγει σιγά-σιγά ως μόνιμο και τέλειο έργο την υπομονή)»[Ρωμ.5,3]. Βλέπε πάλι την εμμονή του Παύλου, πως στο αντίθετο στρέφει τον λόγο. Επειδή δηλαδή οι θλίψεις έκαναν προπάντων αυτούς να κουράζονται για τα μελλοντικά και τους οδηγούσαν σε απόγνωση, λέγει ότι γι’ αυτές λοιπόν πρέπει να έχουμε θάρρος και να μην απελπιζόμαστε για τα μελλοντικά. «Εἰδότες ὅτι ἡ θλῖψις ὑπομονὴν κατεργάζεται(:διότι γνωρίζουμε ότι η θλίψη παράγει σιγά-σιγά ως μόνιμο και τέλειο έργο την υπομονή)», λέγει, «ἡ δὲ ὑπομονὴ δοκιμήν, ἡ δὲ δοκιμὴ ἐλπίδα, ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει (:η υπομονή παράγει αρετή δοκιμασμένη και τέλεια, και η δοκιμασμένη αρετή παράγει την ελπίδα στον Θεό. Και η ελπίδα αυτή δεν ντροπιάζει και δεν διαψεύδει αυτόν που την έχει)»[Ρωμ.5,4-5].

    Οι θλίψεις λοιπόν όχι μόνο δεν εξαφανίζουν αυτήν την ελπίδα, αλλά και την αυξάνουν. Γιατί η θλίψη έχει βέβαια και πριν από τα μελλοντικά αγαθά μέγιστο καρπό την υπομονή και το ότι κάνει τέλειο εκείνον που δοκιμάζεται, συντελεί όμως κάπως και προς τα μελλοντικά αγαθά, αφού κάνει ακμαία μέσα μας την ελπίδα. Γιατί τίποτε δεν μας κάνει τόσο να ελπίζουμε για τα αγαθά, όσο η αγαθή συνείδηση.

     Κανείς από εκείνους που έχουν ζήσει σωστά δεν δυσπιστεί για τα μελλοντικά, όπως ακριβώς βέβαια πολλοί από εκείνους που έχουν παραμελήσει την ψυχική τους σωτηρία, επειδή πιέζονται από πονηρή συνείδηση, δεν θέλουν να υπάρχει ούτε κρίση, ούτε ανταπόδοση. Τι λοιπόν συμβαίνει; Σε ελπίδες βρίσκονται τα αγαθά μας; Σε ελπίδες βέβαια, αλλά όχι σε ανθρώπινες, που διαψεύδονται και ντροπιάζουν πολλές φορές εκείνον που έχει ελπίσει, αφού εκείνος που αναμενόταν να πραγματοποιήσει αυτό πέθανε, ή ενώ ζούσε άλλαξε. Όμως τα δικά μας δεν είναι τέτοια, αλλά η ελπίδα είναι βέβαιη και σταθερή. Γιατί Εκείνος που υποσχέθηκε πάντοτε ζει, και εμείς, που πρόκειται να απολαύσουμε αυτά, και αν ακόμη πεθάνουμε, θα αναστηθούμε πάλι, και τίποτε γενικά δεν υπάρχει που να μπορεί να μας ντροπιάσει, σαν δηλαδή να υπερηφανευτήκαμε χωρίς λόγο και στα χαμένα και με σαθρές ελπίδες. Αφού λοιπόν τους απομάκρυνε αρκετά κάθε αμφιβολία με αυτά τα λόγια δεν σταματάει τον λόγο μέχρι τα παρόντα, αλλά προσθέτει πάλι τα μελλοντικά, γνωρίζοντας πως οι ασθενέστεροι στην πίστη και τα παρόντα ζητούν και δεν αρκούνται σε αυτά. Και επιβεβαιώνει αυτά από εκείνα που δόθηκαν ήδη.

    Για να μη λέγει δηλαδή κάποιος: «Τι λοιπόν, αν δεν θέλει να μας τα χαρίσει ο Θεός;». Γιατί το ότι μπορεί και μένει και ζει όλοι το γνωρίζουμε, από πού όμως θα μάθουμε, ότι και θα θελήσει; Από αυτά που έχουν ήδη γίνει. Από πού έχουν γίνει; Από την αγάπη, που έδειξε για μας. «Τι», λέγει, «κάνοντας;». Δίνοντας Πνεύμα Άγιο. Γι΄αυτό αφού είπε: «Ἡ δὲ ἐλπὶς οὐ καταισχύνει(:Η ελπίδα αυτή δεν ντροπιάζει και δεν διαψεύδει αυτόν που την έχει)», πρόσθεσε την απόδειξη αυτού, λέγοντας: «ὅτι ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ ἐκκέχυται ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν διὰ Πνεύματος ῾Αγίου τοῦ δοθέντος ἡμῖν(:διότι η αγάπη που έδειξε σε μας ο Θεός, στον Οποίο ελπίζουμε, εκχύθηκε και πλημμύρισε τις καρδιές μας με το Άγιο Πνεύμα που μας δόθηκε ως αρραβώνας της ελπίδας μας)»[Ρωμ.5,5].

    Και δεν είπε: «έχει δοθεί», αλλά «έχει χυθεί μέσα στις καρδιές μας», για να δείξει την αφθονία της. Γιατί εκείνο που ήταν μέγιστο δώρο, αυτό έδωσε, όχι τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα, αλλά αυτό που ήταν πιο πολύτιμο από όλα αυτά, και έκανε από ανθρώπους αγγέλους και υιούς Θεού και αδελφούς του Χριστού. Και ποιο είναι αυτό; Το Πνεύμα το άγιο. Εάν όμως δεν ήθελε να μας δωρίσει μεγάλα στεφάνια ύστερα από τους κόπους, δεν θα μας έδινε τόσα αγαθά πριν από τους κόπους. Τώρα όμως δείχνει τη θερμότητα της αγάπης Του από εδώ, γιατί δεν μας τίμησε σιγά σιγά και λίγο λίγο, αλλά έχυσε όλη την πηγή των αγαθών, και αυτά έγιναν πριν από τους αγώνες.

    Επομένως και αν ακόμη δεν είσαι πάρα πολύ άξιος, μην απελπίζεσαι, γιατί έχεις μεγάλο συνήγορο την αγάπη του Κριτή. Γι΄αυτό λοιπόν, αφού είπε και αυτός: «Η ελπίδα δεν ντροπιάζει», απέδωσε το καθετί όχι στα δικά μας κατορθώματα, αλλά στην αγάπη του Θεού. Αφού ανέφερε όμως τη χορήγηση του αγίου Πνεύματος, μεταβαίνει πάλι στη συνέχεια στον σταυρό, λέγοντας τα εξής: «῎Ετι γὰρ Χριστὸς ὄντων ἡμῶν ἀσθενῶν κατὰ καιρὸν ὑπὲρ ἀσεβῶν ἀπέθανε. μόλις γὰρ ὑπὲρ δικαίου τις ἀποθανεῖται· ὑπὲρ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ τάχα τις καὶ τολμᾷ ἀποθανεῖν. συνίστησι δὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀγάπην εἰς ἡμᾶς ὁ Θεός, ὅτι ἔτι ἁμαρτωλῶν ὄντων ἡμῶν Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε(:Και είναι πραγματικά αξιοθαύμαστη και μοναδική η αγάπη που μας έδειξε ο Θεός· διότι όταν εμείς ήμασταν ακόμη ασθενείς πνευματικά και δεν μπορούσαμε να εργαστούμε το καλό και να απαλλαγούμε μόνοι μας από την οργή, ο Χριστός στον κατάλληλο χρόνο που είχε ορίσει ο Θεός, πέθανε για να σώσει ανθρώπους ασεβείς. Κι αυτό αποδεικνύει πράγματι τη μεγάλη αγάπη του Θεού· διότι μόλις και μετά βίας θα βρεθεί άνθρωπος να πεθάνει για κάποιον δίκαιο· διότι για έναν καλό άνθρωπο ίσως να έκανε κανείς την τόλμη να πεθάνει. Ο Θεός όμως δείχνει περίτρανα την αγάπη που έχει από τα βάθη Του για μας, διότι ο Χριστός πέθανε για χάρη μας, όταν εμείς ήμασταν ακόμη γεμάτοι αμαρτίες)»[Ρωμ.5,6-8]

    Αυτό που λέγει σημαίνει το εξής: «Εάν λοιπόν για κάποιον ενάρετο άνθρωπο δεν θα προτιμήσει κανείς να πεθάνει αμέσως, σκέψου την αγάπη του Κυρίου, όταν φαίνεται πως Αυτός δεν σταυρώθηκε για ενάρετους, αλλά για αμαρτωλούς και εχθρούς», πράγμα που και ύστερα από αυτά λέγει: «ὅτι ἔτι ἁμαρτωλῶν ὄντων ἡμῶν Χριστὸς ὑπὲρ ἡμῶν ἀπέθανε. πολλῷ οὖν μᾶλλον δικαιωθέντες νῦν ἐν τῷ αἵματι αὐτοῦ σωθησόμεθα δι᾿ αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὀργῆς. εἰ γὰρ ἐχθροὶ ὄντες κατηλλάγημεν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ θανάτου τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, πολλῷ μᾶλλον καταλλαγέντες σωθησόμεθα ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ(:διότι ο Χριστός πέθανε για χάρη μας, όταν εμείς ήμασταν ακόμη γεμάτοι αμαρτίες. Πολύ περισσότερο λοιπόν τώρα που δικαιωθήκαμε με το αίμα και τη θυσία του Χριστού, θα σωθούμε μέσω Αυτού από τη μέλλουσα οργή. Διότι εάν συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό με τον θάνατο του Υιού Του όταν ήμασταν εχθροί, πολύ περισσότερο τώρα που συμφιλιωθήκαμε θα σωθούμε διαμέσου του Χριστού, ο Οποίος δεν υπάρχει πλέον ανάγκη να πεθάνει, αλλά ζει ένδοξος στους ουρανούς ως μεσίτης δικός μας)»[Ρωμ.5,8-10].

     Και φαίνεται βέβαια τα λεγόμενα πως είναι τα ίδια, δεν είναι όμως για εκείνον που τα εξετάζει με προσοχή. Αλλά πρόσεχε· θέλει να τους βεβαιώσει για τα μελλοντικά. Και πρώτα τα παρουσιάζει από τη διάθεση του δικαίου, λέγοντας, ότι βεβαιώθηκε εκείνος, «ὃ ἐπήγγελται δυνατός ἐστι καὶ ποιῆσαι(:ότι εκείνο που υπόσχεται ο Θεός, είναι δυνατός και να το εκτελέσει)»[Ρωμ.4,21]. Έπειτα από τη χάρη που μας δόθηκε, και έπειτα από τις θλίψεις, γιατί μπορούν να μας οδηγήσουν στην ελπίδα, και από το άγιο Πνεύμα πάλι που λάβαμε. Στη συνέχεια όμως αποδεικνύει αυτό και από τον θάνατο και από τη δική μας προηγούμενη  κακία. Και φαίνεται βέβαια, πράγμα που είπα προηγουμένως, πως ένα είναι το λεγόμενο, στην πραγματικότητα όμως να είναι δύο και τρία και πολύ περισσότερα. Πρώτο, ότι πέθανε· δεύτερο, ότι πέθανε για χάρη των ασεβών· και τρίτο, ότι μας συμφιλίωσε, ότι μας έσωσε, ότι μας δικαίωσε, ότι μας έκανε αθάνατους, ότι μας έκανε υιούς και κληρονόμους.

      Όχι λοιπόν μόνο από τον θάνατο πρέπει να γινόμαστε ισχυροί, αλλά και από εκείνο που μας δόθηκε με τον θάνατο. Αν και βέβαια και αν ακόμη είχε πεθάνει μόνο για χάρη μας, ενώ ήμασταν τέτοιοι, αυτό το πράγμα θα ήταν μέγιστη απόδειξη αγάπης, όταν όμως φαίνεται πως, και πεθαίνοντας, δίνει δώρα, και μάλιστα τέτοια δώρα, και ενώ ήμασταν τέτοιοι, αυτά τα πράγματα ξεπερνούν κάθε υπεροχή και οδηγούν στην πίστη και αυτόν που είναι υπερβολικά αναίσθητος. Γιατί δεν είναι άλλος Αυτός που πρόκειται να μας σώσει, αλλά Εκείνος που τόσο μας αγάπησε, αν και ήμασταν αμαρτωλοί, ώστε να παραδώσει και τον εαυτό Του στον θάνατο. Είδες πόσο συμβάλλει το χωρίο αυτό στην ελπίδα των μελλοντικών αγαθών; Γιατί πριν από αυτό δύο δύσκολα πράγματα υπήρχαν για τη σωτηρία μας, το ότι και αμαρτωλοί ήμασταν, και ότι έπρεπε να σωθούμε με τον θάνατο του Κυρίου, πράγμα που ήταν και απίθανο προτού να γίνει, και χρειαζόταν πολλή αγάπη για να πραγματοποιηθεί. Τώρα επειδή έγιναν αυτά, τα υπόλοιπα είναι εύκολα, γιατί και φίλοι έχουμε γίνει, και ο θάνατος δεν χρειάζεται στη συνέχεια.

     Αυτός λοιπόν που λυπήθηκε τόσο πολύ τους εχθρούς, ώστε να μη λυπηθεί το παιδί Του, τώρα που είμαστε φίλοι δεν θα βοηθήσει, τη στιγμή που δεν χρειάζεται πια να παραδώσει τον Υιό Του; Γιατί πολλές φορές κάποιος δεν σώζει ή γιατί δεν θέλει ή γιατί δεν μπορεί, έστω και αν θέλει, από τα οποία τίποτε δεν μπορούμε να πούμε για τον Θεό, από το γεγονός ότι παρέδωσε τον Υιό Του. Ότι όμως και μπορεί, και αυτό το απέδειξε ομοίως από το γεγονός ότι μας δικαίωσε, ενώ ήμασταν αμαρτωλοί. Ποιο λοιπόν μπορεί να είναι στη συνέχεια το εμπόδιο για να επιτύχουμε τα μελλοντικά αγαθά; Κανένα.

    Έπειτα πάλι, για να μην ντρέπεσαι και κοκκινίζεις στο μέλλον, επειδή άκουσες αμαρτωλούς και εχθρούς, ασθενείς και ασεβείς, άκουσε τι λέγει: «Οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ καυχώμενοι ἐν τῷ Θεῷ διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ νῦν τὴν καταλλαγὴν ἐλάβομεν(:Και όχι  μόνο θα σωθούμε, αλλά και καυχιόμαστε για τις ευεργεσίες του Θεού. Καυχιόμαστε διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του Οποίου τώρα λάβαμε τη συμφιλίωση με τον Θεό)»[Ρωμ.5,11]. Τι σημαίνει: «Και όχι μόνο»; «Όχι μόνο σωθήκαμε», λέγει, «αλλά και καυχιόμαστε γι΄αυτό ακριβώς, για το οποίο νομίζει κανείς πως ντρεπόμαστε».

     Γιατί το να σωθούμε ενώ ζούσαμε μέσα σε τόση κακία, είναι μέγιστη απόδειξη του ότι μας αγάπησε υπερβολικά Εκείνος που μας σώζει. Γιατί δε μας έσωσε με αγγέλους ή αρχαγγέλους, αλλά με τον Μονογενή Υιό Του. Επομένως, και το ότι μας έσωσε, και το ότι αν και ήμασταν τέτοιοι, μας έσωσε και το ότι έκαμε αυτό με τον Μονογενή Υιό Του, και όχι απλά με τον Μονογενή Υιό Του, αλλά με το αίμα Του, μας πλέκει πάρα πολλά στεφάνια καύχησης. Γιατί δεν είναι τίποτε ίσο για αιτία δόξας και παρρησίας από το να αγαπιόμαστε από τον Θεό και να αγαπάμε Αυτόν που μας αγαπάει. Αυτό κάνει τους αγγέλους λαμπρούς, αυτό τις Αρχές και τις Δυνάμεις, αυτό είναι μεγαλύτερο από τη βασιλεία. Γι΄αυτό και ο Παύλος το τοποθετούσε πριν από τη βασιλεία.

    Γι΄αυτό και τις ασώματες δυνάμεις μακαρίζω, γιατί και αγαπούν Αυτόν και υπακούουν σε όλα. Για τον λόγο αυτόν λοιπόν και ο προφήτης τούς θαύμαζε, λέγοντας: «Εὐλογεῖτε τὸν Κύριον, πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ, δυνατοὶ ἰσχύϊ ποιοῦντες τὸν λόγον αὐτοῦ τοῦ ἀκοῦσαι τῆς φωνῆς τῶν λόγων αὐτοῦ(:Ευλογείτε και υμνείτε τον Κύριο όλοι οι άγγελοί Του, εσείς που είστε δυνατοί και κραταιοί σε ισχύ, εσείς που εκτελείτε κάθε λόγο του προστάγματός Του και πρόθυμα ακούτε τη φωνή των λόγων Του)»[Ψαλμ.102,20]. Για τον λόγο αυτόν και ο Ησαΐας εξυμνούσε τα Σεραφείμ [βλ. Ησ. 5, 1-7], παρουσιάζοντας τη μεγάλη τους αρετή από το ότι στέκονται κοντά στη δόξα εκείνη, πράγμα που ήταν απόδειξη πολύ μεγάλης αγάπης.

      Ας μιμηθούμε λοιπόν και εμείς τις ουράνιες δυνάμεις και ας φροντίσουμε όχι μόνο να σταθούμε κοντά στον θρόνο, αλλά και να έχουμε μέσα μας Αυτόν που  κάθεται πάνω στον θρόνο. Γιατί εκείνος αγάπησε ακόμη και αυτούς που Τον μισούσαν και εξακολουθεί να τους αγαπάει, και «βρέχει σε δίκαιους και αδίκους» [Ματθ.5,45: «Τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους(:Αυτός τον ήλιο, που είναι δικός Του, τον ανατέλλει χωρίς διακρίσεις σε πονηρούς και καλούς, και βρέχει τη βροχή Του σε δικαίους και αδίκους)»]. Εσύ όμως αγάπησέ Τον τουλάχιστο, αφού σε αγαπάει· γιατί αγαπάει. «Και πώς», λέγει ίσως κάποιος, «αυτός που αγαπάει, απείλησε γέενα και κόλαση και τιμωρία;» Γι’ αυτή την ίδια την αγάπη. Γιατί ξεριζώνοντας την κακία  σου και τον φόβο σαν με κάποιο χαλινάρι και συγκρατώντας την ορμή σου προς τα χειρότερα, τα πάντα κάνει και επιχειρεί, αναχαιτίζοντάς σε και με τα αγαθά και με τα λυπηρά από τον κατήφορο, επαναφέροντάς σε προς τον εαυτό Του, και απομακρύνοντας από κάθε κακία, η οποία είναι πιο φοβερή από τη γέενα.

    Εάν όμως γελάς γι’ αυτά που λέγω, και θέλεις χίλιες φορές να ζεις μέσα στην κακία, παρά να τιμωρείσαι μία ημέρα, δεν είναι καθόλου παράξενο. Γιατί πραγματικά και αυτό είναι απόδειξη της ατέλειας της διάθεσής σου και της μέθης και της αθεράπευτης ασθένειάς σου. Επειδή και τα μικρά παιδιά, όταν δουν τον ιατρό να κάνει καυτηριασμούς ή να εγχειρίζει, φεύγουν και απομακρύνονται με δυνατές φωνές και σπαραγμούς, και προτιμούν πιο πολύ να υποφέρουν από τη διαρκή σήψη του σώματος, παρά, αφού υπομείνουν προσωρινό πόνο, να απολαμβάνουν στη συνέχεια την υγεία. Εκείνοι όμως που είναι συνετοί γνωρίζουν ότι η ασθένεια είναι πιο φοβερή από την εγχείριση, όπως ακριβώς βέβαια είναι χειρότερη η κακία από την τιμωρία· γιατί η μία σημαίνει θεραπεία και υγεία, ενώ η άλλη καταστροφή και παντοτινή ασθένεια.

      Ότι όμως η υγεία είναι καλύτερη από την ασθένεια, είναι στον καθένα φανερό. Καθόσον και τους ληστές αξίζει να τους θρηνούμε, όχι όταν ξεσχίζονται τα πλευρά τους, αλλά όταν τρυπούν τοίχους και σκοτώνουν. Γιατί, αν η ψυχή είναι καλύτερη από το σώμα, όπως ακριβώς βέβαια και είναι, όταν αυτή καταστρέφεται, είναι περισσότερο δίκαιο να στενάζουμε και να οδυρόμαστε· αν όμως δεν αισθάνεται, για τον λόγο αυτόν πρέπει να τη θρηνούμε περισσότερο. Γιατί πραγματικά αξίζει να λυπούμαστε περισσότερο εκείνους που επιθυμούν τον ακόλαστο έρωτα, από εκείνους που μεθούν, από εκείνους που βασανίζονται. «Και αν αυτά είναι πιο φοβερά», λέγει ίσως κάποιος, «γιατί προτιμούμε αυτά περισσότερο;». Γιατί «σε άλλους ανθρώπους», σύμφωνα με την παροιμία, «αρέσουν τα χειρότερα, και αυτά προτιμούν, περιφρονώντας τα καλύτερα». Αυτό το πράγμα είναι δυνατόν να το δούμε να συμβαίνει και στα φαγητά και στις πολιτείες και στις μιμήσεις τρόπων ζωής και στην απόλαυση της ηδονής και στις γυναίκες και στα σπίτια και στους αιχμαλώτους και στα χωράφια και σε όλα τα άλλα.

     Γιατί, πες μου, τι είναι πιο ευχάριστο, να ερχόμαστε σε συνουσία με γυναίκες ή με άνδρες; Με γυναίκες ή με ημίονους; Αλλά όμως θα βρούμε πολλούς να περιφρονούν βέβαια τις γυναίκες, όμως να έρχονται σε σαρκική σχέση με τα ζώα κα να ασελγούν σε σώματα ανδρών, μολονότι βέβαια τα φυσικά είναι πιο ευχάριστα από τα παρά φύση. Αλλά όμως υπάρχουν πολλοί που επιδιώκουν σαν ευχάριστα εκείνα που είναι καταγέλαστα και αηδή και προκαλούν την τιμωρία. «Γιατί», λέγει, «σε εκείνους αυτά φαίνονται πως είναι ευχάριστα». Αλλά γι΄αυτό ακριβώς συμβαίνει να είναι δυστυχισμένοι, επειδή νομίζουν πως είναι ευχάριστα εκείνα που δεν είναι ευχάριστα. Έτσι θεωρούν και την τιμωρία χειρότερη από την αμαρτία. Δεν είναι όμως έτσι, αλλά το εντελώς αντίθετο. Γιατί, αν ήταν κακό σε εκείνους που αμαρτάνουν, δεν θα πρόσθετε κακά ο Θεός στα κακά, ούτε θα ήθελε να τους κάνει χειρότερους αυτούς. Γιατί Εκείνος που κάνει τα πάντα, για να εξαφανιστεί η κακία, δεν θα ήταν δυνατό να την αυξήσει. Δεν είναι επομένως κακό σε αυτόν που αμαρτάνει η τιμωρία, αλλά στην κατάσταση που βρίσκεται το να μην τιμωρείται, όπως ακριβώς βέβαια το να μη θεραπεύεται ο άρρωστος.

     Τίποτε λοιπόν δεν είναι τόσο κακό όσο η παράλογη επιθυμία. Και όταν λέγω παράλογη, εννοώ και την επιθυμία της απόλαυσης, και την επιθυμία της άκαιρης δόξας, και την επιθυμία της εξουσίας, και την επιθυμία όλων γενικά των πραγμάτων που δεν είναι απαραίτητα. Γιατί ένας τέτοιος άνθρωπος, που ζει φιλήδονη και χαλαρή ζωή, νομίζει βέβαια πως είναι πιο ευτυχισμένος από όλους, στην πραγματικότητα όμως είναι πιο δυστυχισμένος από όλους, τοποθετώντας στην ψυχή του φοβερές κυρίες και τυράννους. Γι΄αυτό ο Θεός μάς έκαμε δύσκολη την παρούσα ζωή, για να μας απαλλάξει από τη δουλεία εκείνη και να μας οδηγήσει στην καθαρή ελευθερία. Γι΄αυτό και απείλησε τιμωρία και ένωσε με κόπους τη ζωή μας, περιορίζοντας τη νωθρότητά μας. Έτσι λοιπόν και οι Ιουδαίοι, όταν ήταν προσηλωμένοι στον πηλό και στην κατασκευή πλιθιών, και δίκαιοι ήταν, και τον Θεό καλούσαν συνέχεια, όταν όμως κέρδισαν την ελευθερία και γόγγυζαν, και εξόργιζαν τον Κύριο, και καταπλήγωναν τον εαυτό τους με άπειρα κακά.

       «Τι λοιπόν», λέγει ίσως κάποιος, «μπορείς να πεις σε εκείνους που αλλάζουν πολλές φορές γνώμη εξαιτίας της θλίψης;». Ότι η αλλαγή δεν είναι έργο της θλίψης, αλλά της ασθενείας τους. Γιατί αν κάποιος, που έχει άρρωστο στομάχι, δεν δεχόταν πικρό φάρμακο που θα μπορούσε να το καθαρίσει, αλλά και κατέστρεφε αυτό, δεν θα κατηγορήσουμε το φάρμακο, αλλά την αρρώστια του μέλους, όπως ακριβώς βέβαια και εδώ θα κατηγορήσουμε την ευκολία της γνώμης. Γιατί εκείνος που αλλάζει εύκολα γνώμη εξαιτίας της θλίψης, πολύ εύκολα θα πάθει αυτό από τις ανέσεις. Αφού λοιπόν δεμένος πέφτει(γιατί αυτό είναι η θλίψη), πολύ περισσότερο θα πέσει λυμένος· αν αλλάζει γνώμη ενώ θλίβεται, πολύ περισσότερο θα αλλάζει, όταν είναι αποχαυνωμένος. «Και πώς θα μπορέσω», λέγει, «να μην αλλάζω γνώμη όταν θλίβομαι;». Αν κατανοήσεις ότι, είτε θέλεις είτε δεν θέλεις, θα υποφέρεις το κακό· αλλά αν το υποφέρεις με ευχαρίστηση, θα κερδίσεις πάρα πολλά, αν όμως το υποφέρεις με απελπισία και ανησυχία και βλασφημίες, ούτε τη συμφορά θα κάνεις έτσι μικρότερη, αλλά θα  κάνεις μεγαλύτερο τον καταποντισμό.

    Σκεπτόμενοι λοιπόν αυτά, εκείνο που είναι αποτέλεσμα της ανάγκης, ας το κάνουμε να είναι αποτέλεσμα της προαίρεσής μας. Εννοώ το εξής με αυτό που λέγω· έχασε κάποιος γνήσιο παιδί του, άλλος ολόκληρη την περιουσία του· αν κατανοήσεις ότι δεν είναι δυνατό να διορθωθεί αυτό που έγινε, ενώ είναι δυνατό να κερδίσεις κάτι και από την ανίατη συμφορά, το να αντέξεις δηλαδή με γενναιότητα αυτό που συνέβηκε, και αν αντί για βλάσφημα λόγια απευθύνεις δοξολογία στον Κύριο, τότε τα κακά που ήρθαν σε σένα χωρίς να το θέλεις, θα γίνουν κατορθώματα της προαίρεσής σου.

    Είδες πως πέθανε σε μικρή ηλικία ο υιός σου; Πες «ὁ Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλατο(: ο Κύριος τον έδωσε, ο Κύριος τον πήρε)» [Ιώβ 1,21]. Είδες πως χάθηκε η περιουσία σου; Πες: «Αὐτὸς γυμνὸς ἐξῆλθον ἐκ κοιλίας μητρός μου, γυμνὸς καὶ ἀπελεύσομαι ἐκεῖ(: εγώ γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, και γυμνός θα φύγω από τον κόσμο αυτόν)» [Ιώβ 1,21].

    Είδες πως οι κακοί ευημερούν, ενώ οι δίκαιοι δυστυχούν και υποφέρουν άπειρα κακά, και δεν γνωρίζεις να βρεις την αιτία των όσων έγιναν; Πες: «Κἀγὼ ἐξουδενωμένος καὶ οὐκ ἔγνων, κτηνώδης ἐγενόμην παρά σοι(:και εγώ από άποψη διανοητικής αντιλήψεως και κατανοήσεως ήμουνα χαμένος και τιποτένιος, και δεν κατάλαβα ούτε μπόρεσα να σκεφτώ βαθύτερα· έγινα ενώπιόν Σου όμοιος με άλογο κτήνος· και όπως αυτό δεν κατανοεί τους ανθρώπινους λογισμούς, έτσι και εγώ δεν κατανοούσα τις θείες Σου βουλές)» [Ψαλμ.72,22].

     Εάν όμως ζητάς και την αιτία, σκέψου ότι όρισε ημέρα, κατά την οποία πρόκειται να κρίνει την οικουμένη, και θα διώξεις κάθε απορία, γιατί ο καθένας τότε θα λάβει ό,τι αξίζει, όπως ακριβώς ο Λάζαρος και ο πλούσιος. Θυμήσου τους αποστόλους, γιατί και εκείνοι, ενώ μαστιγώνονταν και διώκονταν και υπέφεραν άπειρα δεινά, χαίρονταν, επειδή αξιώθηκαν να ατιμασθούν για χάρη του ονόματος του Χριστού. Και εσύ λοιπόν αν αρρωστήσεις, να υποφέρεις γενναία, και να ευχαριστείς τον Θεό, και έτσι θα λάβεις τον ίδιο με εκείνους μισθό. Πώς όμως, ενώ είσαι άρρωστος και υποφέρεις, θα μπορέσεις να ευγνωμονείς τον Κύριο; Εάν Τον αγαπάς γνήσια. Γιατί, αν οι τρεις νέοι που είχαν πέσει στο καμίνι και άλλοι που βρίσκονταν στις φυλακές και σε άπειρα άλλα κακά δεν σταμάτησαν να ευχαριστούν, πολύ περισσότερο θα μπορέσουν να κάνουν αυτό όσοι είναι άρρωστοι και κατέχονται από φοβερές ασθένειες.

   Γιατί δεν υπάρχει, πραγματικά δεν υπάρχει τίποτε, που να μην το νικάει ο πόθος. Όταν όμως υπάρχει και πόθος του Θεού, είναι υψηλότερος από όλα, και ούτε φωτιά, ούτε σίδερο, ούτε φτώχεια, ούτε αρρώστια, ούτε θάνατος, ούτε τίποτε άλλο από αυτά τα κακά θα κάνει την εμφάνισή του σε εκείνον που έχει αποκτήσει αυτόν τον έρωτα, αλλά, αφού τα περιφρονήσει όλα, θα πετάξει προς τον ουρανό και δεν θα είναι καθόλου χειρότερα από εκείνους που ζουν εκεί, βλέποντας όχι τίποτε άλλο, ούτε ουρανό, ούτε γη, ούτε θάλασσα, αλλά έχοντας στραμμένο το βλέμμα του σε μία μόνο ομορφιά, την ομορφιά εκείνης της δόξας. Και ούτε τα λυπηρά θα μπορέσουν να τον ταπεινώσουν στην παρούσα ζωή, ούτε τα αγαθά και εκείνα που περιέχουν ηδονή θα μπορέσουν να τον κάνουν αλαζόνα και υπερήφανο.

     Ας αγαπήσουμε λοιπόν αυτόν τον έρωτα (γιατί τίποτε δεν είναι ίσο με αυτόν) και για τα παρόντα και για τα μελλοντικά αγαθά, ή καλύτερα πριν από αυτά, για την ίδια τη φύση του έρωτα. Γιατί θα απαλλαγούμε και από τις τιμωρίες στην παρούσα ζωή και από τις τιμωρίες στην άλλη ζωή, και θα απολαύσουμε τη βασιλεία. Πλην όμως ούτε η απαλλαγή από τη γέενα, ούτε η απόλαυση της βασιλείας είναι κάτι μεγάλο σχετικά με εκείνο που πρόκειται να ειπωθεί. Γιατί από όλα αυτά μεγαλύτερο είναι το να αγαπάει κανείς τον Χριστό και συγχρόνως να τον αγαπάει και Εκείνος. Εάν λοιπόν όταν συμβαίνει αυτό στους ανθρώπους είναι ανώτερο από κάθε ηδονή, όταν στον Θεό πραγματοποιούνται και τα δύο, ποιος λόγος, ποια σκέψη θα μπορέσει να παραστήσει τη μακαριότητα αυτής της ψυχής; Δεν υπάρχει άλλη, παρά μόνο η πείρα.

     Για να μάθουμε λοιπόν με την πείρα την πνευματική αυτή ευφροσύνη και την ευτυχισμένη ζωή και τον θησαυρό των απείρων αγαθών, αφού εγκαταλείψουμε τα πάντα, ας αφοσιωνόμαστε στην αγάπη εκείνη και για τη δική μας ευφροσύνη και για τη δόξα του Θεού που ποθούμε, γιατί σε Αυτόν ανήκει η δόξα και η δύναμη μαζί με τον Μονογενή Υιό Του και το άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και σε όλους τους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

                ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

            επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

• https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-epistulam-ad-romanos.pdf
• Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, Υπόμνημα στην προς Ρωμαίους επιστολήν, ομιλία Ι΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1984, τόμος 16Β, σελίδες 619-647.
• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
• Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
• Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
• Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.
• https://www.agia-aikaterini-larissis.com/agia-grafi-palaia-diathiki/
• https://www.agia-aikaterini-larissis.com/agia-grafi-kaini-diathiki/
• Π.Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία(απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.
• http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
• http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
• http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm

ΚΥΡΙΑΚΗ Γ΄ΜΑΤΘΑΙΟΥ[:Ματθ. 6,22-33]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

     «Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός· ἐὰν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου φωτεινόν ἔσται· ἐὰν δὲ ὁ ὀφθαλμός σου πονηρὸς ᾖ, ὅλον τὸ σῶμά σου σκοτεινὸν ἔσται. εἰ οὖν τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστί, τὸ σκότος πόσον; (:Και δεν είναι μικρή συμφορά να κολλήσει ο νους και η καρδιά σας στα γήινα και μάταια. Για να το καταλάβετε αυτό, σας φέρνω μια εικόνα: Το λυχνάρι που δίνει φως στο σώμα είναι το μάτι και το λυχνάρι που φωτίζει την ψυχή είναι ο νους. Εάν λοιπόν το μάτι σου είναι υγιές, όλο το σώμα σου θα είναι γεμάτο φως, σαν να ήταν ολόκληρο το σώμα σου μάτι. Έτσι θα φωτίζεται και η ψυχή σου, εάν ο νους σου και η καρδιά σου δεν έχουν τυφλωθεί απ’ τη φιλαργυρία και την προσκόλληση στα μάταια. Εάν όμως το μάτι σου είναι βλαμμένο και τυφλωμένο, όλο το σώμα σου θα είναι βυθισμένο στο σκοτάδι. Εάν λοιπόν εκείνο που σου δόθηκε για να σου μεταδίδει φως γίνει σκοτάδι, σε πόσο σκοτάδι θα βυθιστείς; Κάτι ανάλογο θα συμβεί, εάν και ο νους σκοτιστεί από την προσκόλληση στον πλούτο. Σε πόσο ηθικό σκοτάδι θα βυθιστεί τότε η ψυχή σου!)»[Ματθ.6,22-23].

      Επειδή προηγουμένως είχε αναφέρει τον νου και είπε γι’ αυτόν ότι γίνεται ολότελα υπόδουλος και αιχμάλωτος, αλλά αυτό δεν ήταν εύκολα κατανοητό από τους πολλούς ανθρώπους,  γι’ αυτό στρέφει τη διδασκαλία προς τα εξωτερικά και τα πράγματα που βρίσκονται μπροστά μας και που είναι περισσότερο αντιληπτά με τις αισθήσεις μας και τα καθημερινά μας βιώματα, ώστε διαμέσου αυτών να κατανοήσουν και τα πνευματικά θέματα. «Εάν λοιπόν, δεν αντιλήφθηκες», λέγει, «τι είναι τέλος πάντων η βλάβη του νου, να το καταλάβεις από τα υλικά πράγματα, διότι ό,τι είναι ο οφθαλμός για το σώμα, αυτό είναι ο νους για την ψυχή».

   Όπως λοιπόν δεν θα προτιμούσες να στολίζεσαι με χρυσά κοσμήματα και να φορείς μεταξωτά ενδύματα, όμως τα μάτια σου να έχουν χάσει την όρασή τους, αλλά θεωρείς την υγεία αυτών πιο ποθητή από την αφθονία όλων αυτών των αγαθών(διότι εάν χάσεις και καταστρέψεις την όρασή σου, δεν έχεις πλέον καμία ωφέλεια από την υπόλοιπη ζωή σου)· όπως δηλαδή όταν τυφλωθούν τα μάτια σου, χάνουν ως επί το πλείστον την ενεργητικότητά τους και τα υπόλοιπα μέλη του σώματος, αφού θα σβήσει γι’ αυτά το φως, έτσι και όταν διαφθαρεί η διάνοιά σου, θα γεμίσει η ζωή σου από αμέτρητα κακά. Συνεπώς, όπως στη φροντίδα του σώματος, αυτό θέτουμε ως προτεραιότητα και αυτό κυρίως προσέχουμε, το να είναι υγιή τα μάτια μας, έτσι και στη φροντίδα της ψυχής πρέπει  ως προτεραιότητα να θέτουμε να διατηρείται ο νους υγιής.

    Εάν όμως τυφλώσουμε αυτόν, ο οποίος οφείλει να δίνει φως και στα άλλα μέλη του σώματος, τότε πώς θα βλέπουμε πλέον; Όπως εκείνος, που στέρεψε την πηγή, ξήρανε και τον ποταμό, κατά όμοιο τρόπο και εκείνος που αφάνισε τον νου του, έριξε στο σκοτάδι κάθε πράξη της επίγειας ζωής του. Γι’ αυτό ο Κύριος λέγει: «εάν το εσωτερικό σου φως είναι σκοτάδι, σε πόσο μεγάλο σκοτάδι θα βυθιστείς;». Πραγματικά όταν ο κυβερνήτης του πλοίου πνιγεί, όταν ο λύχνος σβήσει και όταν ο αρχηγός αιχμαλωτιστεί, τότε ποια ελπίδα θα έχουν οι υπήκοοι;

     Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, αφού παρέλειψε να αναφέρει τώρα τους κινδύνους, τις διαμάχες και τις δίκες, οι οποίες προκαλούνται εξαιτίας του πλούτου( τις είχε υπονοήσει, βέβαια, αυτές και παραπάνω, όταν είπε: «Ἴσθι εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σου ταχὺ ἕως ὅτου εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ᾿ αὐτοῦ, μήποτέ σε παραδῷ ὁ ἀντίδικος τῷ κριτῇ καὶ ὁ κριτής σε παραδῷ τῷ ὑπηρέτη, καὶ εἰς φυλακὴν βληθήσῃ(:Να είσαι συμβιβαστικός και να έχεις συμφιλιωτικές διαθέσεις απέναντι στο δανειστή με τον οποίο βρίσκεσαι σε δίκη. Και δείξε τις διαθέσεις σου αυτές γρήγορα, για όσο διάστημα βρίσκεσαι μαζί του στον δρόμο που οδηγεί στο δικαστήριο. Πρόλαβε, μην τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στο δικαστή, κι ο δικαστής σε καταδικάσει και σε παραδώσει στον εκτελεστή των ποινών και σε ρίξει στη φυλακή)»[Ματθ.5,25], με το να αναφέρει τώρα τα χειρότερα από όλα, που συμβαίνουν, απομακρύνει με τον τρόπο αυτόν από την πονηρή επιθυμία.

    Πραγματικά, είναι πολύ χειρότερο το να υποδουλωθεί ο νους στο πάθος αυτό, παρά να κλειστεί στη φυλακή. Και το τελευταίο δεν συμβαίνει οπωσδήποτε, ενώ το πρώτο είναι συνδεδεμένο με την επιθυμία των χρημάτων.  Γι’ αυτό και θέτει την υποδούλωση του νου, επειδή είναι βαρύτερο κακό, μετά τη φυλάκιση, που οπωσδήποτε βέβαια συμβαίνει. «Διότι ο Θεός», λέγει, «μας έδωσε τον νου, για να εξαλείψουμε την άγνοιά μας και να κρίνουμε ορθά τα πράγματα και χρησιμοποιώντας τον νου σαν ένα όπλο και φως εναντίον του καθενός που μας λυπεί και μας βλάπτει, να παραμένουμε σε ασφάλεια». Εμείς ,όμως, σπαταλούμε την δωρεά αυτή για περιττά και ανώφελα πράγματα.

    Πραγματικά, τι ωφελούνται οι χρυσοντυμένοι στρατιώτες, όταν ο στρατηγός τους σύρεται στην αιχμαλωσία; Ποιο το κέρδος για ένα όμορφα διακοσμημένο πλοίο, όταν πνιγεί ο κυβερνήτης του; Τι αξία έχει ένα σώμα δυνατό, όταν τα μάτια έχουν στερηθεί την οπτική τους ικανότητα; Δηλαδή, όπως ακριβώς εάν κάποιος, τον γιατρό, ο οποίος οφείλει να παραμένει υγιής για να θεραπεύει τις ασθένειες, αφού τον κάνει να ασθενήσει, ορίσει έπειτα να τον ξαπλώσουν σε αργυρό κρεβάτι και να βρίσκεται μέσα σε χρυσό θάλαμο, δεν θα μπορεί πλέον άρρωστος ο γιατρός να προσφέρει καμία ωφέλεια στους ασθενείς,  κατά όμοιο τρόπο, αν και εσύ, αφού διαφθείρεις τον νου, ο οποίος έχει τη δύναμη να διαλύει τα πάθη, καθίσεις έπειτα κοντά στον θησαυρό σου, όχι μόνο δεν θα έχεις καμία ωφέλεια, αλλά θα πάθεις μεγάλη ζημία και την ψυχή ολόκληρη θα βλάψεις.

    Είδες ότι διαμέσου εκείνων, με τα οποία επιθυμούν σε κάθε περίπτωση οι άνθρωποι την πονηρία, απομακρύνει αυτούς από αυτήν και τους επαναφέρει στην αρετή; «Για ποιο λόγο», λέγει, «θέλεις τα χρήματα; Όχι για να απολαύσεις την ηδονή και την τρυφή; Αυτό λοιπόν δεν θα το επιτύχεις με τα χρήματα, αλλά με την τελείως αντίθετη κατάσταση». Πραγματικά, εάν όταν τυφλωθούμε, δεν αισθανόμαστε κανένα από τα ευχάριστα εξαιτίας της συμφοράς αυτής, πολύ περισσότερο θα πάθουμε το ίδιο, όταν διαστραφεί και διαφθαρεί ο νους μας. «Γιατί, πάλι, τα κρύβει μέσα στη γη; Για να προφυλάσσονται εκεί με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια; Αλλά και εδώ», λέγει, «το αντίθετο συμβαίνει. Όπως δηλαδή, εκείνον που νηστεύει, που ελεεί, που προσεύχεται για λόγους κενοδοξίας, διαμέσου εκείνων τα οποία προπάντων επιθυμεί, τον αποσπά από την κενοδοξία («Διότι, για ποιο λόγο προσεύχεσαι και ελεείς με τέτοιο τρόπο;», λέγει. «Επειδή επιθυμείς τη δόξα των ανθρώπων; Λοιπόν, μην προσεύχεσαι έτσι», λέγει, «και τότε θα επιτύχεις τη δόξα αυτήν κατά τη μελλοντική ημέρα της κρίσεως)», έτσι και τον φιλάργυρο διαμέσου εκείνων τα οποία προπάντων επιθυμεί, τον προσελκύει και τον αποσπά από το φοβερό αυτό πάθος του. «Τι θέλεις λοιπόν; Να φυλάσσονται τα χρήματά σου και να απολαμβάνεις την ηδονή; Και τα δύο αυτά θα σου τα δώσω με μεγάλη αφθονία, εάν καταθέσεις τα χρήματά σου εκεί που σε προτρέπω».

     Βέβαια, πιο καθαρά απέδειξε τη ζημία του νου, που προκαλείται από την αιτία αυτή, στη συνέχεια, όταν έκανε λόγο για τα αγκάθια. Αλλά και τώρα στην προκειμένη περίπτωση δεν έθιξε τυχαία αυτό, αφού έδειξε ότι έχει βυθιστεί στο σκοτάδι ο άνθρωπος που κατέχεται από τη μανία της φιλαργυρίας. Και όπως εκείνοι που βρίσκονται και βαδίζουν στο σκοτάδι δεν βλέπουν τίποτε καθαρά, αλλά εάν δουν ένα σχοινί, έχουν την πλανεμένη εντύπωση ότι είναι φίδι, κι αν πάλι δουν βουνά και χαράδρες πεθαίνουν από τον φόβο τους, έτσι και αυτοί εκείνα, που δεν προκαλούν φόβο σε όσους τα βλέπουν, τα υποψιάζονται ότι μπορεί να τους βλάψουν.

    Πραγματικά, φοβούνται την πενία. Ή μάλλον όχι την πενία μόνο, αλλά και την όποια ζημία θα τύχαινε να τους συμβεί. Και όταν χάσουν κάτι το ελάχιστο, λυπούνται και κλαίνε περισσότερο από εκείνους που δεν έχουν ούτε την αναγκαία τροφή. Εξάλλου, πολλοί πλούσιοι κατέφυγαν στον εκούσιο δια πνιγμού θάνατο, επειδή δεν μπόρεσαν να υποφέρουν τις δυσκολίες. Επίσης, θεωρούν τόσο σοβαρό το να υβρίζονται και να αδικούνται, ώστε και εξαιτίας αυτού, πάλι, πολλοί έθεσαν τέρμα βίαια στη ζωή τους· διότι ο πλούτος τούς κατέστησε αδύνατους για να αντιμετωπίσουν κάθε δυσχέρεια, εκτός από του να υπηρετούν τον ίδιο. Πραγματικά, όταν τους προστάζει να δουλεύουν σε αυτόν και τους φόνους αψηφούν και τις μαστιγώσεις και τις ύβρεις και κάθε προσβολή. Αυτό βέβαια είναι απόδειξη εσχάτης αθλιότητας, αφού σε εκείνα που έπρεπε να φιλοσοφούν, είναι πιο ανίσχυροι από όλους, ενώ σε εκείνα, που έπρεπε να είναι πιο προσεκτικοί, είναι πιο αναίσχυντοι και αυθάδεις. Ασφαλώς, με αυτούς συμβαίνει το ίδιο με εκείνο, το οποίο θα πάθει, όποιος ξόδεψε όλα τα χρήματά του σε ασήμαντα πράγματα. Αυτός λοιπόν όταν έλθει η στιγμή για την αναγκαία δαπάνη, επειδή δεν έχει τίποτε να ξοδέψει, υφίσταται τα ανίατα κακά, αφού όλη η περιουσία του δαπανήθηκε κακώς.

     Και όπως ακριβώς οι άνθρωποι του θεάτρου γνωρίζουν τις πονηρές εκείνες τέχνες επάνω στη σκηνή και κατά την ώρα της ασκήσεώς τους υπομένουν πολλά παράδοξα και επικίνδυνα, ενώ σε άλλα πράγματα χρήσιμα και αναγκαία είναι πιο γελοίοι από όλους, έτσι και αυτοί εδώ. Πραγματικά εκείνοι που βαδίζουν επάνω στο τεντωμένο σχοινί και δείχνουν τόση ανδρεία, όταν κάποιο αναγκαίο θέμα απαιτεί τόλμη και ανδρεία, δεν είναι σε θέση ούτε να σκεφτούν κάτι, ούτε μπορούν να ανεχθούν κάτι παρόμοιο. Κατά όμοιο τρόπο και οι πλούσιοι, ενώ τολμούν τα πάντα χάριν των χρημάτων, δεν ανέχονται, ούτε μικρό ούτε μεγάλο να υποστούν για να συνηθίσουν να ασκούνται στην πνευματική ζωή και τις θυσίες που αυτή απαιτεί. Και όπως όσοι εργάζονται σε θέατρα και σε τσίρκα ασκούν κάτι και επικίνδυνο και ανώφελο, έτσι και οι πλούσιοι υπομένουν πολλούς κινδύνους και δυσκολίες, χωρίς να φθάνουν ποτέ σε κάποιο χρήσιμο αποτέλεσμα, και συγχρόνως, βρίσκονται σε διπλό σκοτάδι, αφενός μεν το προερχόμενο από την τύφλωση, που προκαλεί η διαστροφή του νου, και αφετέρου υπομένοντας το μεγάλο σκοτάδι που δημιουργεί η απατηλή θολούρα των βιοτικών μεριμνών.  Γι’ αυτό βέβαια δεν μπορούν να βλέπουν με ευκολία. Οπωσδήποτε, όποιος βρίσκεται στο σκοτάδι, απαλλάσσεται από το σκοτάδι, μόνο όταν φανεί ο ήλιος, ενώ όποιος έχει τυφλωθεί, δεν πετυχαίνει αυτό, ούτε και όταν ανατείλει ο ήλιος. Αυτό, λοιπόν, έπαθαν και αυτοί· διότι δεν ακούνε ούτε τον Ήλιο της δικαιοσύνης, ο οποίος έλαμψε και τους συμβουλεύει, επειδή ο πλούτος τούς έκλεισε τους οφθαλμούς.  Γι’ αυτό και υπομένουν διπλό σκοτάδι, το ένα από τον εαυτό τους και το άλλο επειδή δεν προσέχουν στον Διδάσκαλο.

     Ας προσέχουμε, λοιπόν, σε Αυτόν με ακρίβεια, ώστε να αναβλέψουμε έστω και αργά. Και πώς είναι δυνατόν να αναβλέψεις; Εάν μάθεις το πώς τυφλώθηκες. Πώς τυφλώθηκες λοιπόν; Από την πονηρή επιθυμία. Όπως δηλαδή, ένα βλαβερό υγρό, όταν στάξει επάνω στην καθαρή κόρη ενός οφθαλμού, φέρει την τύφλωση, έτσι και ο έρωτας των χρημάτων δημιουργεί μπροστά στα μάτια μας πυκνή νεφέλη. Αλλά είναι εύκολο να διασκορπίσουμε και να διαλύσουμε τη νεφέλη αυτήν, εάν δεχτούμε την ακτίνα της διδασκαλίας του Χριστού, εάν ακούσουμε Αυτόν να μας συμβουλεύει και να λέγει: «Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς(:Μη μαζεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά της σαπίλας ή της σκουριάς αφανίζουν τα αποθηκευμένα είδη του πλούτου και όπου οι κλέφτες τρυπούν τους τοίχους των θησαυροφυλακίων και τα κλέβουν)»[Ματθ. 6,19].

      «Και τι θα κερδίσω», θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος, «από την ακρόαση του λόγου του Θεού, όταν με κατέχει η επιθυμία;». Μα προπάντων η συνεχής ακρόαση του θείου λόγου θα μπορέσει να νικήσει και να εξαλείψει και κάθε εμπαθή επιθυμία. Συνεπώς, εάν επιμένεις να κατέχεσαι από το πάθος αυτό, τότε σκέψου ότι δεν πρόκειται για επιθυμία· διότι τι είδους επιθυμία είναι αυτή να υπομένεις σκληρή δουλεία, να υφίστασαι την τυραννία, να δένεσαι από κάθε πλευρά, να παραμένεις στο σκοτάδι, να είσαι γεμάτος ταραχή, να υποβάλλεσαι σε ανωφελείς κόπους και να φυλάσσεις τα χρήματα  για τους άλλους, πολλές φορές μάλιστα ακόμα και για τους εχθρούς σου; Ποιας επιθυμίας είναι άξια αυτά; Ποια φυγή ή δρόμο δεν αξίζουν; Τι επιθυμία είναι αυτή να εμπιστεύεσαι τον θησαυρό σου στους κλέφτες; Εάν βέβαια επιθυμείς υπερβολικά τα χρήματα, να τα μεταφέρεις εκεί όπου είναι δυνατόν να παραμένουν ασφαλή και απείρακτα· διότι όσα κάνεις τώρα, δεν αποδεικνύουν άνθρωπο, ο οποίος επιθυμεί τα χρήματα, αλλά άνθρωπο που επιθυμεί τη δουλεία, την αδικία, τη ζημία και τη συνεχή οδύνη. Εσύ λοιπόν, εάν κάποιος άνθρωπος σού υποδείξει έναν τόπο ασφαλή πάνω στη γη, είτε σε οδηγήσει και στην έρημο ακόμη, υποσχόμενος ασφάλεια στη φύλαξη των χρημάτων, δεν διστάζεις, ούτε αρνείσαι, αλλά έχεις εμπιστοσύνη και μεταφέρεις εκεί τα χρήματα. Όταν όμως αντί των ανθρώπων, σου το υπόσχεται αυτό ο Θεός και σου προτείνει όχι την έρημο, αλλά τον ουρανό, εσύ δέχεσαι τα αντίθετα αυτού.

     Μολονότι, και αν ακόμη τα χρήματά σου βρίσκονται σε απόλυτη ασφάλεια εδώ στη γη, εντούτοις ουδέποτε θα μπορέσεις να απαλλαγείς από την φροντίδα. Και στην περίπτωση ακόμη που δεν τα χάσεις, δεν θα απαλλαγείς σε καμία περίπτωση από την έγνοια και την αγωνία να μη σου τα αρπάξουν. Στον ουρανό, όμως, εάν τα αποταμιεύεις, δεν θα πάθεις τίποτε από αυτά. Και επιπλέον θα ωφεληθείς, διότι δεν κρύβεις το χρυσάφι σου μόνο, αλλά και το φυτεύεις για να λάβεις εκατονταπλάσιο καρπό· διότι το ίδιο γίνεται και θησαυρός και σπόρος, μάλλον όμως κάτι ανώτερο και από τα δύο αυτά: διότι ο μεν σπόρος δεν διατηρείται συνεχώς, ενώ αυτό μένει παντοτινά, ο δε θησαυρός δεν βλαστάνει, ενώ η ενέργεια αυτή της τήρησης των εντολών του Θεού φέρει καρπούς αθάνατους.

      Εάν τώρα μου αναφέρεις τον χρόνο και την αναβολή της αποδόσεως, μπορώ και εγώ να σου δείξω και να σου πω όσα απολαμβάνεις και εδώ στη γη. Εκτός αυτών, θα προσπαθήσω να σου αποδείξω από τα ίδια τα επίγεια πράγματα και τις βιοτικές φροντίδες, ότι ματαίως προβάλλεις αυτές τις προφάσεις. Πραγματικά, πολλά πράγματα κατασκευάζεις και στην παρούσα ζωή, τα οποία δεν πρόκειται να τα απολαύσεις ο ίδιος. Και όταν σε κατηγορεί κανένας, προβάλλεις τα παιδιά σου και τα παιδιά εκείνων και έχεις την εντύπωση ότι βρίσκεις ικανοποιητική δικαιολογία για τους περιττούς κόπους στους οποίους υποβάλλεσαι. Όταν λοιπόν ενώ βρίσκεσαι σε βαθύ γήρας, οικοδομείς λαμπρές οικίες, πολλές μάλιστα φορές θα αποθάνεις προτού να τελειώσουν αυτές. Επίσης, όταν φυτεύεις δέντρα τα οποία θα καρποφορήσουν ύστερα από πολλά έτη (δηλαδή, όταν φυτεύεις σε ένα χωράφι δέντρα που ο καρπός τους θα έλθει ύστερα από αναρίθμητα έτη),όταν αγοράζεις περιουσίες και κτήματα, τα οποία θα περιέλθουν στην κυριότητά σου ύστερα από πολύ χρόνο, και άλλα πολλά παρόμοια με ζήλο εκτελείς, από τα οποία δεν θα λάβεις ο ίδιος την απόλαυση, άραγε για τον εαυτό σου ή για τους μεταγενέστερους τα κάνεις;

     Κατά ποια λογική, λοιπόν, δεν είναι απόδειξη μεγάλης ανοησίας, εδώ από τη μια πλευρά να μην αγανακτείς καθόλου για την αναβολή του χρόνου, και μάλιστα, όταν πρόκειται με την αναβολή αυτή να χάσεις ολόκληρη την αμοιβή των κόπων σου, και από την άλλη να σε κυριεύει η αδιαφορία από την εκεί αναβολή, όταν μάλιστα σου επιφέρει μεγαλύτερο κέρδος και δεν μεταβιβάζει τα αγαθά στους άλλους, αλλά μεταφέρει σε εσένα τις δωρεές;

     Πέραν τούτων, και η αναβολή δεν είναι μεγάλη· διότι τα πράγματα είναι πολύ κοντά μας, και δεν γνωρίζουμε, εάν δεν λάβουν τέλος όλα τα επίγεια κατά τη διάρκεια της δικής μας γενεάς και δεν έλθει η φοβερή εκείνη ημέρα, παρουσιάζοντας σε μας το φρικτό και αδέκαστο δικαστήριο· διότι πολλά από τα σημεία, που θα προηγηθούν αυτής, ήδη πραγματοποιήθηκαν, διότι και το Ευαγγέλιο κηρύχθηκε πλέον σε όλη την οικουμένη και οι πόλεμοι και οι σεισμοί και η πείνα συνέβησαν και δεν μας χωρίζει μεγάλη απόσταση από αυτήν. Αλλά δεν παρακολουθείς τα σημεία; Και αυτό είναι μέγιστο σημείο· διότι και οι άνθρωποι της εποχής του Νώε δεν αντιλήφθηκαν τα προμηνύματα της πανωλεθρίας εκείνης, αλλά ενώ διασκέδαζαν, έτρωγαν, νυμφεύονταν και ασχολούνταν με τις συνηθισμένες εργασίες, έτσι απροετοίμαστους τους κατέλαβε η καταστροφή εκείνη. Επίσης, και οι κάτοικοι των Σοδόμων κατά όμοιο τρόπο κατακάηκαν από τους κεραυνούς που έπεσαν τότε, ενώ ζούσαν απολαμβάνοντας, χωρίς να αντιληφθούν τίποτε από τα συμβαίνοντα.

      Όλα αυτά σκεπτόμενοι, λοιπόν, ας στρέψουμε την προσοχή μας στην προετοιμασία της αποδημίας μας από τη γη· διότι και αν ακόμη δεν έλθει ποτέ η κοινή ημέρα της συντέλειας, το τέλος του καθενός είναι κοντά μας, είτε είναι γέρος κανείς, είτε νέος. Και δεν είναι δυνατόν, όταν φύγουμε από τη γη, ούτε λάδι να αγοράσουμε πλέον, ούτε να παρακαλέσουμε και να βρούμε συγνώμη, είτε παρακαλεί για εμάς ο Αβραάμ, ο Νώε, ο Ιακώβ και ο Δανιήλ. Συνεπώς, εφόσον έχουμε ακόμη καιρό, ας αποταμιεύσουμε εκ των προτέρων μεγάλη παρρησία απέναντι στον Θεό, ας συγκεντρώσουμε άφθονο λάδι, ας μεταφέρουμε τα πάντα στον ουρανό, ώστε και στον κατάλληλο καιρό, κατά τον οποίο προπάντων χρειαζόμαστε αυτά, να απολαύσουμε τα πάντα, με την χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

                Επιλεγμένα αποσπάσματα από την ομιλία ΚΑ΄

                  του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου

              στο Υπόμνημά του στο Κατά Ματθαίον ευαγγέλιον

    «Οὐδεὶς δύναται δυσὶ κυρίοις δουλεύειν· ἢ γὰρ τὸν ἕνα μισήσει καὶ τὸν ἕτερον ἀγαπήσει, ἢ ἑνὸς ἀνθέξεται καὶ τοῦ ἑτέρου καταφρονήσει. οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ (:Μην απατάτε τον εαυτό σας με την ιδέα ότι είναι δυνατόν να θησαυρίζει κανείς και στη γη και ταυτόχρονα να είναι προσκολλημένος και στον Θεό. Κανείς δεν μπορεί να είναι συγχρόνως δούλος σε δύο κυρίους· διότι ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο, ή θα προσκολληθεί στον ένα και θα περιφρονήσει τον άλλο. Δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι και του Θεού και του μαμωνά, δηλαδή του πλούτου. Ή θα μισήσετε τον πλούτο για να αγαπήσετε τον Θεό, ή θα προσκολληθείτε στον πλούτο και θα περιφρονήσετε τότε τον Θεό)» [Ματθ.6,24].             

     Βλέπεις με ποιο τρόπο μάς απομακρύνει σιγά-σιγά από τα υλικά πράγματα και με περισσότερα λόγια εισάγει την εντολή για την ακτημοσύνη και κατατροπώνει την τυραννία της φιλαργυρίας; Διότι δεν αρκέστηκε, βέβαια, σε όσα είπε προηγουμένως, αν και ήταν πολλά και σπουδαία, αλλά προσθέτει και άλλα περισσότερα και φοβερότερα· διότι τι είναι πιο φοβερό από όσα  τώρα έχουν λεχθεί, εάν βέβαια, επρόκειτο εμείς να σταματήσουμε να είμαστε δούλοι του Χριστού, εξαιτίας των χρημάτων; Και τι είναι πιο ποθητό, εάν, βέβαια, πρόκειται να περιφρονήσουμε την τάση μας να αποταμιεύουμε περιττά επίγεια αγαθά και να συσσωρεύουμε χρήματα, από το να διατηρήσουμε τέλεια την αφοσίωση και την αγάπη μας προς τον Κύριο; Διότι εκείνο το οποίο πάντοτε λέγω, το ίδιο θα επαναλάβω και τώρα, ότι δηλαδή, και με τα δύο παρωθεί τον ακροατή προς την υπακοή των λόγων Του και με τα ωφέλιμα και με τα βλαβερά, υποδεικνύοντας ως άριστος ιατρός και την νόσο που προέρχεται από την απροσεξία και την υγεία που χαρίζει η υπακοή.

    Πρόσεξε λοιπόν με ποιον τρόπο, πάλι, καθιστά φανερό το κέρδος αυτό και πώς αποδεικνύει το συμφέρον από την αποφυγή των αντίθετων πραγμάτων. Πραγματικά, «δεν μας προξενεί, μόνο αυτήν τη βλάβη», λέγει, «ο πλούτος, επειδή εξοπλίζει τους ληστές εναντίον μας, ούτε επειδή προκαλεί μεγάλο σκοτισμό στο μυαλό μας, αλλά και επειδή μας αποκόπτει από το να είμαστε δούλοι στον Θεό και μας καθιστά αιχμαλώτους των αψύχων χρημάτων και κατά συνέπεια μας βλάπτει διπλά, με το να μας υποδουλώνει σε εκείνα, που έπρεπε να εξουσιάζουμε, και με το να μας απομακρύνει από την υπηρεσία του θελήματος του Θεού, στον Οποίον προπάντων είναι ανάγκη να είμαστε δούλοι».

     Όπως δηλαδή προηγουμένως απέδειξε ότι είναι διπλή η ζημία, και όταν αποθησαυρίζουμε εδώ στη γη τα χρήματά μας, όπου ο σκόρος τα αφανίζει, και όταν δεν τα εναποθέτουμε στον ουρανό, όπου η φύλαξή τους είναι εξασφαλισμένη[πρβλ.Ματθ.6,19-21: «Μὴ θησαυρίζετε ὑμῖν θησαυροὺς ἐπὶ τῆς γῆς, ὅπου σὴς καὶ βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται διαρύσσουσι καὶ κλέπτουσι·θησαυρίζετε δὲ ὑμῖν θησαυροὺς ἐν οὐρανῷ, ὅπου οὔτε σὴς οὔτε βρῶσις ἀφανίζει, καὶ ὅπου κλέπται οὐ διορύσσουσιν οὐδὲ κλέπτουσιν· ὅπου γάρ ἐστιν ὁ θησαυρὸς ὑμῶν, ἐκεῖ ἔσται καὶ ἡ καρδία ὑμῶν(:Μη μαζεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά της σαπίλας ή της σκουριάς αφανίζουν τα αποθηκευμένα είδη του πλούτου κι όπου οι κλέφτες τρυπούν τους τοίχους των θησαυροφυλακίων και τα κλέβουν. Μαζεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η σαπίλα και η σκουριά αφανίζουν τους αποθηκευμένους θησαυρούς σας και όπου οι κλέφτες δεν τρυπούν τους τοίχους των θησαυροφυλακίων σας ούτε κλέβουν. Πρέπει λοιπόν να θησαυρίζετε θησαυρούς στον ουρανό, για να είναι και η καρδιά σας προσκολλημένη στο Θεό και στα ουράνια. Διότι εκεί όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας)»], κατά όμοιο τρόπο και εδώ δείχνει διπλή τη ζημία, αναφέροντας και εκείνα που απομακρύνουν από τον Θεό και εκείνα που υποτάσσουν στον μαμμωνά.

    Ωστόσο δεν το θέτει ευθέως αυτό, αλλά το παρουσιάζει σιγά-σιγά με απλούς συλλογισμούς, λέγοντας τα εξής: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους»· και αποκαλεί δύο διαφορετικούς «κυρίους», εκείνους οι οποίοι δίδουν αντίθετα προστάγματα· διότι εάν δεν συνέβαινε αυτό, δεν θα ήσαν και δύο· πράγματι, όπως αναφέρεται στο βιβλίο των Πράξεων για τους πρώτους Χριστιανούς, «τοῦ πλήθους τῶν πιστευσάντων ἦν ἡ καρδία καὶ ἡ ψυχὴ μία(:συγχρόνως και το πλήθος εκείνων που είχαν πιστέψει στο Ευαγγέλιο είχαν αρμονική και αδιάσπαστη ομοφροσύνη, μια ψυχή και μια καρδιά ˙ διότι τόσο οι καρδιές τους όσο και ολόκληρη η πνευματική τους ύπαρξη ήταν ενωμένα. Επικρατούσε δηλαδή μεταξύ τους πλήρης συμφωνία και αρμονία φρονημάτων και συναισθημάτων. Και κανείς απ’ αυτούς δεν βρισκόταν να λέει ότι και το ελάχιστο από τα υπάρχοντά του και την περιουσία του ήταν δικό του, αλλά τα είχαν μεταξύ τους όλα σε κοινή ωφέλεια και χρήση)»[Πράξ.4,32] και μολονότι ήσαν διαιρεμένοι σε πολλά σώματα, ωστόσο η ομόνοια έκανε τους πολλούς σαν να ήταν ένας άνθρωπος.

   Έπειτα, προεκτείνοντας αυτά, λέγει: «Όχι μόνο δεν θα δουλέψει στον πλούτο, αλλά θα τον μισήσει και θα τον αποστραφεί· διότι ή τον ένα θα μισήσει», λέγει, «και θα αγαπήσει τον άλλο, ή θα προσκολληθεί στον ένα και θα περιφρονήσει τον άλλο. Δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι και του Θεού και του μαμωνά, δηλαδή του πλούτου. Ή θα μισήσετε τον πλούτο για να αγαπήσετε τον Θεό, ή θα προσκολληθείτε στον πλούτο και θα περιφρονήσετε τότε τον Θεό»[Ματθ.6,24]. Και εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι έχει λεχθεί το ίδιο πράγμα. Ασφαλώς, δεν το εξέθεσε τυχαία έτσι αυτό, αλλά για να αποδείξει ότι η μεταβολή προς το καλύτερο είναι εύκολη. Για να μη λες, λοιπόν, ότι «έγινα δούλος, βρίσκομαι υπό την τυραννία του χρήματος», σου υποδεικνύει ότι είναι δυνατή η αλλαγή θέσεως και όπως ακριβώς από τη μία κατάσταση πέρασες στην άλλη, έτσι και από αυτήν είναι δυνατόν να μεταπηδήσεις σε διαφορετική.

     Ο πλούτος είναι τα αγαθά της Γης σε σημαντική ποσότητα, που σκοπό έχει να καλύψει τις ανάγκες του ανθρώπου. Άρα ο πλούτος έρχεται να υπηρετήσει τις ανάγκες του. Και συνεπώς αφού υπηρετεί, είναι υπηρέτης και όχι αφεντικό του ανθρώπου, που δυστυχώς μετά την πτώση των πρωτοπλάστων, θεοποίησε την υλική δημιουργία εφόσον έχασε από τον οπτικό ορίζοντά του τον Θεό που ως τότε αναγνώριζε ως Δημιουργό, τροφέα και κυβερνήτη του.

    Είναι επομένως διπλή η ζημία, και όταν αποθησαυρίζουμε εδώ στη γη τα χρήματά μας, όπου ο σκόρος τα αφανίζει, και όταν δεν τα εναποθέτουμε στον ουρανό, όπου είναι η  φύλαξή τους εξασφαλισμένη, όπως λίγο πριν σε άλλο σημείο της επί του όρους ομιλίας Του μας είχε υποδείξει. Ο πλούτος, λοιπόν, εφόσον υπάρχει, θα πρέπει να χρησιμοποιείται στη φιλανθρωπία. Πρέπει να χρησιμοποιείται στη φιλανθρωπία. Δηλαδή ο πλούτος είναι θέμα χρήσεως, όχι υποδουλώσεως, αφού βεβαίως θα καλύπτει τις ανάγκες και όχι τις επιθυμίες εκείνου που κατέχει τον πλούτο.

    Αφού λοιπόν μίλησε γενικά και αόριστα, για να πείσει τον ακροατή να καταστεί αμερόληπτος κριτής των όσων λέγονται και να λάβει την απόφασή του επί τη βάσει της φύσεως των πραγμάτων, όταν πλέον τον έκανε να συμφωνήσει με τους λόγους Του[με τη γενική αρχή αυτή δηλαδή που εκφράστηκε μέσα από τα λόγια του Κυρίου στο Ματθ.6,24-βλ. και αμέσως παρακάτω], τότε αποκαλύπτει και την πραγματική Του σκέψη. Πρόσθεσε λοιπόν: «Οὐ δύνασθε Θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ(:Μην απατάτε τον εαυτό σας με την ιδέα ότι είναι δυνατόν να θησαυρίζει κανείς και στη γη και ταυτόχρονα να είναι προσκολλημένος και στο Θεό. Κανείς δεν μπορεί να είναι συγχρόνως δούλος σε δύο κυρίους· διότι ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο, ή θα προσκολληθεί στον ένα και θα περιφρονήσει τον άλλο. Δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι και του Θεού και του μαμωνά, δηλαδή του πλούτου. Ή θα μισήσετε τον πλούτο για να αγαπήσετε τον Θεό, ή θα προσκολληθείτε στον πλούτο και θα περιφρονήσετε τότε τον Θεό)»[Ματθ.6,24]. Ας αισθανθούμε φρίκη, αφού αντιληφθούμε τι διαπράξαμε ώστε ο Χριστός να πει και να τοποθετήσει τον χρυσό σε ίδια θέση με τον Θεό… Εάν όμως αυτό είναι φρικτό, ασφαλώς είναι πολύ πιο φρικτό να γίνεται στην πράξη και να προτιμούμε την τυραννία του χρυσού από τον φόβο του Θεού.

    Τι λοιπόν; Δεν υπήρξαν Δίκαιοι της Παλαιάς Διαθήκης που να ήσαν πλούσιοι; Ο Αβραάμ, για παράδειγμα, ή ο Ιώβ δεν ήσαν πλούσιοι και μάλιστα πάρα πολύ; Και βέβαια. «Τότε με ποιον τρόπο», θα μπορούσε να ρωτήσει κάποιος, «προόδευσαν στην αρετή ο Αβραάμ και ο Ιώβ;»; Ναι· ήσαν πλούσιοι. Όμως ήσαν αφεντικά και όχι υπηρέτες του πλούτου, καταναλώνοντας τον πλούτο σε εκείνους που τον είχαν ανάγκη· διότι και ο Ιώβ ήταν πλούσιος, αλλά δεν ήταν δούλος στον μαμμωνά, μα τον είχε υπό την εξουσία του και ήταν κύριος και όχι δούλος του. Σαν να ήταν λοιπόν διαχειριστής ξένων χρημάτων, έτσι θεωρούσε τα αγαθά του, χωρίς να αρπάζει τα χρήματα των άλλων, αλλά έδινε και τα δικά του στους φτωχούς. Και το σπουδαιότερο, βέβαια, είναι ότι δεν χαιρόταν, όταν τα είχε, πράγμα το οποίο αποδείκνυε, όταν έλεγε «Εἰ δὲ καὶ εὐφράνθην πολλοῦ πλούτου μοι γενομένου, εἰ δὲ καὶ ἐπ᾿ ἀναριθμήτοις ἐθέμην χεῖρά μου(:Ποτέ δεν δοκίμασα υλόφρονη χαρά και αγαλλίαση για τον πλούτο, τον οποίο απέκτησα, ποτέ δεν άπλωσα το χέρι μου προς απόκτηση αναρίθμητου πλούτου)»[Ιώβ 31,25],γι’ αυτό και δεν λυπήθηκε, όταν τα έχασε.

    Δυστυχώς όμως οι περισσότεροι από τους σημερινούς πλουσίους δεν είναι παρόμοιοι με εκείνους τους δικαίους της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, αλλά έχουν γίνει χειρότεροι από κάθε δούλο, σαν να πληρώνουν φόρους σε κάποιο φοβερό τύραννο. Πραγματικά, ο έρωτας για την απόκτηση όλο και περισσότερων χρημάτων έχει κυριεύσει την διάνοιά τους, σαν να ήταν κάποια ακρόπολις, και από εκεί  εκδίδει κάθε μέρα τα παράνομα διατάγματά του και δεν υπάρχει κανένας, που να τα παρακούει. Δεν μπορούν να αναβλέψουν στον ουρανό, καθώς είναι μονίμως προσηλωμένοι και αγχωμένοι για τη συγκέντρωση επιγείων και μόνο θησαυρών. Και κατά κανόνα ποτέ δεν είναι ευτυχισμένοι, εφόσον έχουν χάσει από τον οπτικό τους ορίζοντα τον Θεό και δεν αξιοποιούν το χάρισμα (διότι περί ταλάντου πρόκειται κι εδώ) που τους εμπιστεύθηκε ο Θεός για ανακούφιση του πόνου του πλησίον, παρά μόνο στο να υπηρετούν αμέτρητες και βλαβερές επιθυμίες στις οποίες γίνονται ταλαίπωροι δούλοι.

      Μη φιλοσοφείς λοιπόν περιττά πράγματα, καθόσον μίλησε μία φορά ο ίδιος ο Θεός και είπε ότι είναι αδύνατο να συνυπάρχουν  η δουλεία προς τον πλούτο και η δουλεία προς τον Θεό. Μη λέγεις λοιπόν εσύ ότι είναι δυνατόν αυτό· διότι πώς είναι δυνατό να συνυπάρξουν, όταν ο μεν ένας αφέντης προστάζει να αρπάζεις όσα ανήκουν στους συνανθρώπους σου, ο δε άλλος να χαρίζεις ακόμη και αυτά που εσύ έχεις στην κατοχή σου; Όταν  ο ένας αφέντης σού δίνει εντολή να σωφρονείς, ενώ ο άλλος να πορνεύεις; Όταν ο μεν ένας σού δίνει εντολή να εξουσιάζεις την κοιλιά σου  ενώ ο άλλος να μεθάς και να ζεις ζωή ακόλαστη; · και ο μεν ένας διδάσκει να περιφρονείς τα υλικά πράγματα, ο δε άλλος να προσηλώνεσαι στα γήινα; · ο μεν ένας να θαυμάζεις μάρμαρα και τοίχους και ορόφους, ενώ ο άλλος και να περιφρονείς αυτά και να τιμάς την ευσέβεια;

     Σε αυτήν την περίπτωση ονόμασε τον μαμμωνά «κύριο», όχι επειδή εκ φύσεως είναι κύριος, αλλά εξαιτίας της ταλαιπωρίας αυτών που υποτάσσονται σ’ αυτόν. Κατά παρόμοιο τρόπο και την κοιλιά την ονομάζει «θεό», όχι από το αξίωμα του αφεντικού, αλλά από την αθλιότητα αυτών που γίνονται δούλοι σε αυτήν, πράγμα το οποίο είναι χειρότερο από κάθε τιμωρία και ικανό να τιμωρήσει πριν από την τελική κόλαση αυτόν που συλλαμβάνει στα δίχτυά της· διότι από ποιους καταδίκους δεν θα ήσαν αθλιότεροι αυτοί που, ενώ έχουν Κύριο τον Θεό, φεύγουν όμως οικειοθελώς από την ήμερη βασιλεία Του προς τη φοβερή και σκληρή εκείνη τυραννία, όταν μάλιστα όλα αυτά προξενούν ακόμη και σε αυτήν τη ζωή τόση ζημία; Διότι πράγματι είναι απερίγραπτη και ανυπολόγιστη η ζημία από αυτό το πράγμα, καθόσον λαμβάνουν χώρα εξαιτίας αυτού και δίκες και αδικίες και διαμάχες και κόποι και βλάβη της ψυχής· και το φοβερότερο από όλα είναι το ότι χάνει κανείς τα ουράνια αγαθά, που τα παρέχει η υπηρεσία στο θέλημα του Θεού.  

      Αφού δίδαξε λοιπόν με όλα αυτά το συμφέρον που έχει κανείς να περιφρονεί τα χρήματα και μίλησε και για τον τρόπο που μπορεί κανείς να ασφαλίσει τα χρήματα, καθώς και για την ηδονή της  ψυχής και για την απόκτηση της ευσέβειας και με ποιον τρόπο θα ασφαλίσει κανείς την ευσέβεια, παρουσιάζει στη συνέχεια δυνατή την εφαρμογή της εντολής αυτής της συμβουλής. Διότι αυτό είναι προπάντων το δείγμα της άριστης νομοθεσίας, το να μην παραγγέλλει μόνο αυτά που συμφέρουν, αλλά και να παρέχει τη δυνατότητα να εφαρμοστούν.

     Για τον λόγο αυτό και συνεχίζει προσθέτοντας τα εξής: «Μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε(:Η καρδιά σας λοιπόν πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στο Θεό. Γι’ αυτό σας λέω, κόψτε τη ρίζα της πλεονεξίας˙ και μη φροντίζετε με αγωνία και στενοχώρια για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι ένδυμα θα φορέσετε. Δεν αξίζει η ζωή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα πιο πολύ από το ένδυμα; Ο Θεός λοιπόν που σας έδωσε αυτά τα ανώτερα, θα σας δώσει κα τα κατώτερα, την τροφή δηλαδή και το ένδυμα)»[Ματθ.6,25]. Για να μη λένε: «Τι λοιπόν; Πώς θα μπορέσουμε να ζήσουμε, εάν δώσουμε όλα τα χρήματά μας;». Σε αυτήν λοιπόν την αντίρρηση λαμβάνει θέση κατά τρόπο πολύ κατάλληλο. Όπως δηλαδή, εάν έλεγε από την αρχή «Μὴ μεριμνᾶτε», θα φαινόταν ότι είναι βαριά η εντολή, κατά όμοιο τρόπο, αφού απέδειξε τη βλάβη που προκαλείται από τη φιλαργυρία, καθιστά πλέον στη συνέχεια ευπρόσδεκτη την παραίνεση αυτή.  Γι’ αυτό ακριβώς και τώρα δεν είπε μόνο «Μὴ μεριμνᾶτε», αλλά πρώτα ανέφερε την αιτία , και στη συνέχεια έδωσε αυτήν την εντολή.

    Πραγματικά αφού είπε: «Δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι του Θεού και δούλοι του πλούτου»[Ματθ.6,24], πρόσθεσε: «Αφού λοιπόν η καρδιά σας θα πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στον Θεό, για τον λόγο αυτό σας λέγω να κόψετε τη ρίζα της πλεονεξίας και να μη φροντίζετε με αγωνία και στενοχώρια για τη ζωή σας, τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε». Τι εννοεί με τη λέξη «τοῦτο», όταν λέγει «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνᾶτε»; Εννοεί το απερίγραπτο της ζημίας που προκαλούν όλα αυτά στην ψυχή μας· διότι η ζημία δεν περιορίζεται μόνο στα χρήματα, αλλά η πληγή αναφέρεται στα σπουδαιότερα σημεία και στην απώλεια της σωτηρίας μας, επειδή μας απομακρύνει από τον Θεό, ο οποίος μας δημιούργησε, μας φροντίζει και μας αγαπά.

     Επειδή λοιπόν απέδειξε ότι η ζημία είναι απερίγραπτη, επιτείνει πλέον την εντολή. Πραγματικά δεν μας εντέλλεται να αποβάλλουμε τα υπάρχοντά μας μόνο, αλλά να μη φροντίζουμε ούτε για την αναγκαία τροφή, λέγοντας τα εξής: «μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε», όχι επειδή η ψυχή έχει ανάγκη από τροφή, αφού είναι ασώματη, αλλά μίλησε σύμφωνα με την κοινή συνήθεια· διότι, μολονότι δεν χρειάζεται την τροφή, δεν θα μπορούσε να παραμείνει διαφορετικά στο σώμα, παρά μόνο όταν τρέφεται αυτό.

     Και αφού είπε αυτό, δεν το θέτει απλώς, αλλά και εδώ χρησιμοποιεί συλλογισμούς, άλλους μεν από όσα υπάρχουν σε εμάς, άλλους δε από άλλα παραδείγματα. Και από όσα συμβαίνουν σε εμάς λέγει: «Οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλεῖόν ἐστι τῆς τροφῆς καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; (:Η καρδιά σας λοιπόν πρέπει να ανήκει αποκλειστικά στον Θεό. Γι’ αυτό σας λέω, κόψτε τη ρίζα της πλεονεξίας˙ και μη φροντίζετε με αγωνία και στενοχώρια για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι ένδυμα θα φορέσετε. Δεν αξίζει η ζωή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα πιο πολύ από το ένδυμα; Ο Θεός λοιπόν που σας έδωσε αυτά τα ανώτερα, θα σας δώσει κα τα κατώτερα, την τροφή δηλαδή και το ένδυμα)»[Ματθ.6,25]. «Συνεπώς, Αυτός που σας έδωσε το πολυτιμότερο, δε θα σας δώσει και το κατώτερο;» Αυτός που δημιούργησε που έπλασε τη σάρκα που τρέφεται, πώς δε θα δώσει την τροφή; Για το λόγο αυτό ακριβώς δεν είπε απλώς «μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε», αλλά «για το σώμα σας» και «για την ψυχή σας» επειδή σκόπευε από αυτά να λάβει τις αποδείξεις, οδηγώντας τον λόγο επί τη βάσει της συγκρίσεως.

       Αλλά την μεν ψυχή την έδωσε μία φορά και παραμένει αναλλοίωτη, ενώ το σώμα κάθε μέρα δίνει και αυξάνει. Επεξηγώντας λοιπόν αυτά τα δύο, δηλαδή και της ψυχής την αθανασία  και του σώματος τη φθαρτότητα, πρόσθεσε τα εξής: «Τίς δὲ ἐξ ὑμῶν μεριμνῶν δύναται προσθεῖναι ἐπὶ τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ πῆχυν ἕνα;(:Και για να καταλάβετε πόσο ανόητη και ανίσχυρη είναι αυτή η μέριμνα, σας ρωτώ: Ποιος από σας, οσοδήποτε κι αν φροντίσει, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη; Κανένας. Τι κατορθώνετε λοιπόν με τη μέριμνά σας;)»[Ματθ.6,27].Και χωρίς να κάνει λόγο για την ψυχή, επειδή δεν λαμβάνει αύξηση, μίλησε μόνο για το σώμα, καθιστώντας φανερό από αυτό και εκείνο, ότι δηλαδή δεν θα το αυξήσει αυτό η τροφή, αλλά η πρόνοια του Θεού. Το ίδιο πράγμα δηλώνοντας ο Παύλος με άλλες λέξεις έλεγε: «ὥστε οὔτε ὁ φυτεύων ἐστί τι οὔτε ὁ ποτίζων, ἀλλ᾿ ὁ αὐξάνων Θεός(:συνεπώς ούτε εκείνος που φυτεύει αξίζει τίποτε, ούτε εκείνος που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση. Αυτός και μόνο είναι το παν)»[Α΄Κορ.3,7].

      Από αυτά λοιπόν που συμβαίνουν σε εμάς προέτρεψε κατ’ αυτόν τον τρόπο, ενώ από άλλα παραδείγματα προέτρεψε με τα εξής λόγια: «Ἐμβλέψατε εἰς τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ(:Κοιτάξτε τα πουλιά που πετούν στον αέρα και δείτε ότι αυτά δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν τροφές σε αποθήκες για το χειμώνα ή τον καιρό της στερήσεως. Κι όμως ο επουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει. Εσείς δεν αξίζετε πολύ περισσότερα από αυτά;)»[Ματθ.6,26]. Για να μη λέγει λοιπόν κανείς ότι αποκομίζουμε ωφέλεια όταν μεριμνούμε, τους αποστομώνει και με το παράδειγμα του ανώτερου και με το παράδειγμα του κατώτερου. Το σπουδαιότερο βέβαια είναι η ψυχή και το σώμα, το κατώτερο δε τα πτηνά. «Εάν λοιπόν τόσο πολύ ενδιαφέρεται», λέγει, «για τα ελάχιστα, γιατί δεν θα δώσει σε εσάς;» Και προς αυτούς μεν έτσι μίλησε( επειδή ήταν όχλος αμόρφωτος), ενώ προς τον διάβολο δεν μίλησε με αυτόν τον τρόπο. Αλλά πώς; «Οὐκ ἐπ᾿ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ᾿ ἐπὶ παντὶ ῥήματι ἐκπορευομένῳ διὰ στόματος Θεοῦ(:Είναι γραμμένο στο Δευτερονόμιο ότι ο άνθρωπος δεν θα διατηρηθεί στη ζωή μόνο με τον άρτο, αλλά με κάθε προσταγή που θα εξέλθει από το στόμα του Θεού. Όταν το πει ο Θεός, και χωρίς τροφή ακόμη θα ζήσει ο άνθρωπος)»[Ματθ.4,4].

     Εδώ αναφέρει τα πτηνά και μάλιστα με έντονο συμβουλευτικό χαρακτήρα, πράγμα το οποίο έχει μεγάλη δύναμη για να είναι αποτελεσματική η παραίνεση. Ωστόσο ορισμένοι από τους ασεβείς έφτασαν σε τόσο μεγάλη ανοησία, ώστε να αμφισβητούν την αξία του παραδείγματος. «Διότι» λέγουν, «δεν έπρεπε ομιλώντας για ενίσχυση της προαίρεσης, να προτρέπει προς τον σκοπό αυτόν με πλεονεκτήματα από τη φύση· διότι», λέγουν, «αυτό υπάρχει σε αυτά εκ φύσεως».

      Τι λοιπόν θα μπορούσαμε να πούμε σχετικά με αυτά; Ότι αν και αυτά υπάρχουν στα πτηνά εκ φύσεως, όμως είναι δυνατό και σε μας να συμβεί αυτό κατ’ ελεύθερη επιλογή· διότι δεν είπε «κοιτάξτε ότι τα πτηνά πετούν, πράγμα που ήταν αδύνατο στον άνθρωπο, αλλά ότι τρέφονται χωρίς φροντίδα, πράγμα που και εμείς εύκολα μπορούμε να το επιτύχουμε, εάν θέλουμε. Και αυτό το απέδειξαν έμπρακτα αυτοί που το κατόρθωσαν. Για τον λόγο αυτόν πρέπει προπαντός να θαυμάσει κανείς τη σύνεση του νομοθέτη, ότι δηλαδή αν και μπορούσε να λάβει το παράδειγμα από τους ανθρώπους και μπορούσε να αναφέρει τον Ηλία και τον Μωυσή και τον Ιωάννη και άλλους παρόμοιους, που δεν κατέβαλαν καμία μέριμνα, και να τους αναφέρει ως παράδειγμα, για να τους κατηγορήσει, όμως ανέφερε τα άλογα ζώα· διότι εάν μεν ανέφερε εκείνους τους δικαίους, θα μπορούσαν αυτοί να πουν ότι δεν γίναμε ακόμη όπως εκείνοι.

     Τώρα όμως αφού αποσιώπησε αυτούς και παρουσίασε τα πτηνά του ουρανού, αφαίρεσε από αυτούς τη δικαιολογία, μιμούμενος και εδώ παλαιό νόμο. Καθόσον μάλιστα και η Παλαιά Διαθήκη προτρέπει και προς τη μέλισσα και προς το μυρμήγκι και προς το τρυγόνι και προς το χελιδόνι. Και αυτό μάλιστα δεν είναι μικρή απόδειξη τιμής, όταν, αυτά που εκείνα έχουν εκ φύσεως, αυτά να μπορούμε εμείς να τα επιτύχουμε προαιρετικά. Εάν λοιπόν τόσο πολύ φροντίζει για αυτά που προορίζονται για μας, πολύ περισσότερο θα φροντίσει για εμάς· εάν φροντίζει για τους δούλους, πολύ περισσότερο θα φροντίσει για τον κύριο. Για τον λόγο αυτόν είπε: «προσέξτε τα πτηνά» και δεν είπε ότι ούτε εκμεταλλεύονται κάτι, ούτε εμπορεύονται· διότι κάτι τέτοιο θα ήταν εντελώς απαράδεκτο· αλλά τι είπε: «Δεν σπείρουν, ούτε θερίζουν».

      «Τι λοιπόν;» θα ρωτήσει κάποιος· «δεν πρέπει να σπείρει κανείς;». Δεν είπε ότι δεν πρέπει να σπείρει κανείς, αλλά ότι δεν πρέπει να μεριμνά κανείς· ούτε ότι δεν πρέπει να εργάζεται κανείς, αλλά ότι δεν πρέπει κανείς να φρονεί μικρά και ταπεινά και να ασχολείται με όλη τη δύναμή του με τις φροντίδες· διότι έδωσε εντολή και να τρεφόμαστε αλλά όμως να μη μεριμνούμε. Αυτή την παραίνεση, εμπνεόμενος εξ ουρανού, προλέγει και ο Δαβίδ, λέγοντας τα εξής, κατά τρόπο αινιγματικό: «Ἀνοίγεις σὺ τὴν χεῖρά σου καὶ ἐμπιπλᾷς πᾶν ζῷον εὐδοκίας(:Ανοίγεις Εσύ τα παντοδύναμα και γενναιόδωρα χέρια Σου και γεμίζεις κάθε ζωντανό ον με όλα τα αγαθά, που του χρειάζονται)» [Ψαλμ.144,16]· και σε άλλο σημείο: «Διδόντι τοῖς κτήνεσι τροφὴν αὐτῶν καὶ τοῖς νεοσσοῖς τῶν κοράκων τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτόν(:Δοξολογήσατε Αυτόν, ο Οποίος παρέχει τροφή στα κτήνη, όπως επίσης και στα μικρά πουλιά των κοράκων, τα οποία με τους κρωγμούς τους φαίνεται σαν να Τον επικαλούνται)» [Ψαλμ.146,9].

     «Ποιοι λοιπόν», θα ρωτήσει κάποιος, «δεν μερίμνησαν;» Δεν άκουσες όλους εκείνους τους δικαίους που σου προανέφερα; Δεν βλέπεις μαζί με εκείνους τον Ιακώβ, ο οποίος αναχώρησε από την πατρική του οικία χωρίς τίποτε να έχει; Δεν ακούς τον Ιακώβ λοιπόν, ο οποίος προσεύχεται και λέγει: «Ἐὰν ᾖ Κύριος ὁ Θεὸς μετ᾿ ἐμοῦ καὶ διαφυλάξῃ με ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, ᾗ ἐγὼ πορεύομαι, καὶ δῷ μοι ἄρτον φαγεῖν καὶ ἱμάτιον περιβαλέσθαι(: Εάν ο Κύριος και Θεός είναι μαζί μου και θελήσει να με διαφυλάξει στον δρόμο τον οποίο εγώ βαδίζω, και μου δώσει άρτο Αυτός τροφή και ιμάτιο για ενδυμασία και μου δώσει όσα μου χρειάζονται κατά αυτούς τους χρόνους της ξενιτείας μου)» [Γέν.28,20];Και τα λόγια αυτά που προφέρει στην προσευχή του ο Ιακώβ δεν φανερώνουν μέριμνα, αλλά είναι δείγμα ενός ανθρώπου που εμπιστεύεται το παν στον Θεό. Αυτό και οι απόστολοι το πέτυχαν, αφού απέρριψαν τα πάντα και δεν μερίμνησαν, καθώς και οι πέντε χιλιάδες και οι τρεις χιλιάδες[πρβ. Πράξ.2,41: «Οἱ μὲν οὖν ἀσμένως ἀποδεξάμενοι τὸν λόγον αὐτοῦ ἐβαπτίσθησαν, καὶ προσετέθησαν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ψυχαὶ ὡσεὶ τρισχίλιαι(:Κι αυτοί δέχθηκαν ολοκάρδια και γεμάτοι χαρά το λόγο και τη διδασκαλία του Πέτρου, και βαπτίστηκαν. Κι έτσι προστέθηκαν στα μέλη της Εκκλησίας την ημέρα εκείνη περίπου τρεις χιλιάδες άνθρωποι)» και Πράξ.4,4: «Πολλοὶ δὲ τῶν ἀκουσάντων τὸν λόγον ἐπίστευσαν, καὶ ἐγενήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν ὡσεὶ χιλιάδες πέντε (:Παρ’ όλα αυτά, πολλοί απ’ αυτούς που άκουσαν τον λόγο του Πέτρου πίστεψαν, και ο αριθμός των πιστών του Ιησού Χριστού που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα έφθασε περίπου στους πέντε χιλιάδες άνδρες, εκτός από τις γυναίκες και τα παιδιά)»].

    Εάν όμως δεν δέχεσαι, ακούγοντας τόσα λόγια, να απαλλάξεις τον εαυτό σου από τα σκληρά αυτά δεσμά, κατάργησε τη φροντίδα, αφού πρώτα κατανοήσεις ότι αυτό αποτελεί ανοησία. «Διότι ποιος από σας», λέγει ο Κύριος, «μεριμνώντας μπορεί να προσθέσει ένα πήχυ στο ανάστημά του;». Βλέπεις πως από το γνωστό έκανε φανερό και το αόρατο; «Διότι όπως ακριβώς μεριμνώντας δεν θα μπορέσεις», λέγει, «να προσθέσεις στο σώμα ούτε το ελάχιστο, κατά τον ίδιο τρόπο δεν θα μπορέσεις ούτε τροφή να συγκεντρώσεις, έστω και αν έχεις αυτήν τη γνώμη». Από αυτό καθίσταται φανερό ότι δεν είναι η δική μας φροντίδα, αλλά η πρόνοια του Θεού είναι εκείνη που προξενεί το παν, ακόμη δε και εκεί όπου νομίζουμε ότι ενεργούμε μόνοι μας· ευθύς αμέσως αν ήθελε Εκείνος να μας εγκαταλείψει, ούτε φροντίδα, ούτε μέριμνα, ούτε πόνος, ούτε τίποτε άλλο από τα παρόμοια μπορεί να κάνει τίποτε, αλλά τα πάντα θα εξαφανιστούν.

       Ας μην νομίζουμε λοιπόν ότι είναι ανεφάρμοστα τα προστάγματα του Θεού· διότι είναι πολλοί αυτοί που τα επιτυγχάνουν και τώρα και ζουν ευσεβή και μετρημένη ζωή. Εάν όμως εσύ το αγνοείς, δεν είναι καθόλου παράδοξο· διότι και ο Ηλίας νόμιζε ότι είναι μόνος, αλλά άκουσε τα εξής: «Καὶ καταλείψεις ἐν Ἰσραὴλ ἑπτὰ χιλιάδας ἀνδρῶν, πάντα γόνατα, ἃ οὐκ ὤκλασαν γόνυ τῷ Βάαλ, καὶ πᾶν στόμα, ὃ οὐ προσεκύνησεν αὐτῷ(:Θα αφήσεις όμως ζωντανούς και ασφαλείς μεταξύ των Ισραηλιτών, επτά χιλιάδες άντρες, όλους εκείνους οι οποίοι δεν έκαμψαν γόνυ για να προσκυνήσουν τον Βάαλ, και όλα τα στόματα εκείνα τα οποία δεν τον προσκύνησαν)» [Γ΄Βασ.19,18].

     Επομένως είναι ολοφάνερο ότι και τώρα υπάρχουν πολλοί που ζουν όπως τότε οι απόστολοι, όπως ακριβώς ζούσαν τότε οι τρεις χιλιάδες και οι πέντε χιλιάδες. Εάν όμως δεν πιστεύουμε, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν όσοι ασκούν την αρετή, αλλά ότι απέχουμε πάρα πολύ από την πραγματικότητα. Όπως ακριβώς λοιπόν αυτός που μεθά δεν θα μπορούσε να πιστέψει εύκολα, ότι υπάρχει κάποιος άνθρωπος που δεν γεύεται ούτε νερό, μολονότι βέβαια και αυτό που πέτυχαν πολλοί από τους δικούς μας μοναχούς· και αυτός που ζει με άπειρες γυναίκες, δεν μπορεί να πιστέψει, ότι είναι εύκολο κανείς να είναι παρθένος, ούτε και εκείνος που αρπάζει τα ξένα πράγματα, ότι και τα δικά του κάποιος εύκολα θα του τα αφαιρέσει, έτσι ούτε αυτοί που καταλιώνουν καθημερινά τους εαυτούς τους με μύριες φροντίδες δεν θα μπορούσαν εύκολα να το παραδεχτούν αυτό.

     Το ότι βέβαια υπάρχουν πολλοί που το επιτυγχάνουν αυτό, είναι δυνατό να το αποδείξουμε από αυτούς που ζουν και στις μέρες μας ευσεβή ζωή. Γνωρίζω πολύ καλά βέβαια ότι το φορτίο της ακτημοσύνης προς το παρόν υπερβάλλει τις δυνάμεις σας, όσο κι αν αυτό είναι το τέλειο για κάθε Χριστιανό. Εσείς όμως προς το παρόν αρκεί να μάθετε τουλάχιστον να μην είστε πλεονέκτες και ότι είναι μέγιστη αρετή η ελεημοσύνη, και επιπλέον να γνωρίζετε ότι πρέπει να δίδετε με προθυμία στους φτωχούς από αυτά που έχετε. Ας απορρίψουμε, επίσης, την περιττή πολυτέλεια και να κρατήσουμε το μέτρο στη ζωή και τη συμπεριφορά μας και να μάθουμε να αποκτούμε με δικαίους κόπους όλα γενικώς εκείνα τα οποία μας είναι απαραίτητα.

     Ας θυμηθούμε ότι και ο μακάριος Ιωάννης ο Βαπτιστής, όταν συνομιλούσε με εκείνους που ασχολούνται με την είσπραξη των φόρων και με τους στρατευόμενους, έδινε εντολή να αρκούνται στους μισθούς τους [Λουκ.3,12-14: «Ἦλθον δὲ καὶ τελῶναι βαπτισθῆναι, καὶ εἶπον πρὸς αὐτόν· διδάσκαλε, τί ποιήσομεν; Ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτούς· μηδὲν πλέον παρὰ τὸ διατεταγμένον ὑμῖν πράσσετε. Ἐπηρώτων δὲ αὐτὸν καὶ στρατευόμενοι λέγοντες· καὶ ἡμεῖς τί ποιήσομεν; Καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς· μηδένα συκοφαντήσητε μηδὲ διασείσητε, καὶ ἀρκεῖσθε τοῖς ὀψωνίοις ὑμῶν(:Ήλθαν ακόμη ανάμεσα στους άλλους και κάποιοι τελώνες να βαπτιστούν και του είπαν: “Διδάσκαλε, τι να κάνουμε;” Και εκείνος τους είπε: “Μην εισπράττετε τίποτε παραπάνω από εκείνο που σας επιτρέπει ο νόμος να εισπράττετε”. Τον ρωτούσαν μάλιστα και κάποιοι στρατιωτικοί και του έλεγαν: “Κι εμείς τι να κάνουμε;” Και τους έλεγε: “Μην κατηγορήσετε με ψεύτικες κατηγορίες κανέναν και μην τον εκβιάσετε με το φόβο και την απειλή για να του αποσπάσετε χρήματα. Και να αρκείστε στον μισθό που παίρνετε”)»]· διότι πράγματι ήθελε να τους οδηγήσει και προς υψηλότερη φιλοσοφία, επειδή όμως δεν ήταν ακόμη προετοιμασμένοι για αυτά, τους λέγει τα απλούστερα, διότι εάν τους έλεγε τα υψηλότερα από αυτά, δεν θα πρόσεχαν σε αυτά, και δεν θα μπορούσαν να εφαρμόσουν και τα απλούστερα. Για τον λόγο αυτόν βέβαια και εγώ σας διδάσκω τα απλούστερα· διότι πράγματι γνωρίζω πολύ καλά ότι το φορτίο της ακτημοσύνης προς το παρόν υπερβάλλει τις δυνάμεις σας και όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απέχει και αυτή η φιλοσοφία από εσάς.

      Επομένως ας ασχολούμαστε τουλάχιστον με τις απλές εντολές· διότι ούτε αυτό είναι μικρή παρηγορία. Μολονότι βέβαια ορισμένοι από τους Έλληνες και αυτό το πέτυχαν, αν και όχι με την κατάλληλη διάθεση, και εγκατέλειψαν όλα τα υπάρχοντά τους. Όμως εγώ θα είμαι ευχαριστημένος με σας να προσφέρετε με αφθονία την ελεημοσύνη· διότι σύντομα και προς εκείνα θα έλθουμε, εάν βαδίζουμε κατ’αυτόν τον τρόπο. Εάν όμως δεν πράττουμε ούτε αυτό, ποιας συγχωρήσεως θα μπορούσαμε να ήμασταν άξιοι, εμείς οι οποίοι λαμβάνουμε εντολή να ξεπεράσουμε τους ανθρώπους του Νόμου και αποδεικνυόμαστε κατώτεροι και από τους Έλληνες φιλοσόφους;

     Εάν όμως δεν το πράττουμε ούτε αυτό, ποιας συγχωρήσεως θα μπορούσαμε να ήμασταν άξιοι εμείς, οι οποίοι λαμβάνουμε εντολή να είμαστε άγγελοι και τέκνα πιστά του Θεού, κι εμείς να μη φροντίζουμε να είμαστε έστω άνθρωποι; Διότι το να αρπάζει κανείς και να είναι αχόρταγος δεν είναι δείγμα της ημερότητας των ανθρώπων, αλλά της αγριότητας των θηρίων· μάλιστα δε είναι χειρότεροι και από εκείνα αυτοί που επιτίθενται εναντίον ξένων πραγμάτων· διότι στα θηρία μεν υπάρχει αυτή η ιδιότητα εκ φύσεως, εμείς όμως οι άνθρωποι, οι οποίοι τιμηθήκαμε με τη λογική και καταπίπτουμε σε αυτήν την παρά φύση άπρεπη ενέργεια να αρπάζουμε με πλεονεξία ακόμα και όσα ανήκουν στους άλλους, ποια συγχώρηση θα απολαύσουμε;

     Αφού λοιπόν κατανοήσουμε το ύψος της φιλοσοφίας που βρίσκεται μπροστά μας, τουλάχιστον ας φθάσουμε στη μέση, για να αποφύγουμε τη μέλλουσα τιμωρία και βαδίζοντας αυτήν την οδό να μπορέσουμε να φθάσουμε στην κορυφή των αγαθών, τα οποία μακάρι να επιτύχουμε όλοι μας  με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, στον Οποίο ανήκει η δόξα κα η δύναμις στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

                Επιλεγμένα αποσπάσματα από την ομιλία ΚΒ΄

                  του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου

              στο Υπόμνημά του στο Κατά Ματθαίον ευαγγέλιον

     «Καὶ περὶ ἐνδύματος τί μεριμνᾶτε; καταμάθετε τὰ κρῖνα τοῦ ἀγροῦ πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ οὐδὲ νήθει·λέγω δὲ ὑμῖν ὅτι οὐδὲ Σολομὼν ἐν πάσῃ τῇ δόξῃ αὐτοῦ περιεβάλετο ὡς ἓν τούτων(:Αλλά και για το ένδυμα γιατί κυριεύεστε από ανήσυχη και αγωνιώδη φροντίδα; Παρατηρήστε τα αγριολούλουδα, που φυτρώνουν μόνα τους στον αγρό, με ποιο τρόπο αυξάνουν. Δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν˙κι όμως σας λέω ότι ούτε ο σοφός σε επινοήσεις Σολομώντας, με όλη την ξακουσμένη βασιλική του μεγαλοπρέπεια και τη λαμπρή και ένδοξη περιβολή και εμφάνισή του, δεν ντύθηκε με ένδυμα τόσο ωραίο και θαυμάσιο, όπως περιβάλλεται ένα από τα αγριολούλουδα αυτά)»[:Ματθ.6,28-29].

     Αφού μίλησε για την αναγκαία τροφή και απόδειξε ότι δεν πρέπει να μεριμνά κανένας ούτε γι’ αυτήν, προχωρεί λοιπόν προς το ευτελέστερο· διότι δεν είναι τόσο αναγκαία τα ρούχα όσο η τροφή. Εξαιτίας ποιου πράγματος λοιπόν δεν χρησιμοποιεί και εδώ το ίδιο παράδειγμα των πτηνών, ούτε μας αναφέρει το παγώνι και τον κύκνο και το πρόβατο; Καθόσον ήταν δυνατό πολλά τέτοια παραδείγματα να λάβει από τα πτηνά· επειδή θέλει και από τα δύο να αποδείξει την υπερβολή και από την ευτέλεια αυτών που έχουν τέτοια ευπρέπεια και από τη μεγαλοδωρία του καλλωπισμού που δόθηκε στα κρίνα.

     Για τον λόγο αυτόν όταν συμπλήρωσε τον λόγο Του, δεν τα ονομάζει πλέον κρίνα, αλλά «χορτάρι του αγρού». Και δεν αρκείται σε αυτό το όνομα, αλλά πάλι προσθέτει κι άλλη ακόμη ευτέλεια σε αυτό, ονομάζοντάς το «σήμερον ὄντα»: «και αν ο Θεός ντύνει με τόση μεγαλοπρέπεια τα αγριόχορτα, που φυτρώνουν μόνα τους στον αγρό και δεν έχουν προορισμό να ζήσουν αιώνια, όπως εσείς, αλλά σήμερα υπάρχουν και αύριο ρίχνονται στο φούρνο ως καύσιμη ύλη, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για σας και δεν θα σας δώσει ένδυμα, ολιγόπιστοι;)»[:Ματθ.6,30]. Και δεν είπε ότι και αύριο δεν θα υπάρχουν, αλλά και πάλι χρησιμοποιεί μια ευτελέστερη φράση ότι δηλαδή  «ρίχνονται στο φούρνο ως καύσιμη ύλη». Και δεν είπε απλώς «το ενδύει», αλλά ότι το ενδύει κατά τόσο ωραίο τρόπο.

     Βλέπεις ότι παντού χρησιμοποιεί τις υπερβολές και τις επιτάσεις; Και το κάνει αυτό για να τους ψέξει· γι΄ αυτό βέβαια και πρόσθεσε: «δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για σας και δεν θα σας δώσει ένδυμα, ολιγόπιστοι;)». Πράγματι και αυτό έχει πάρα πολύ έμφαση·. διότι με το «σας» δεν εννοεί τίποτα άλλο παρά το πολυτίμητο και πάρα πολύ αξιόλογο του ανθρώπινου γένους· είναι σαν να τους λέει: «εσάς τους οποίους έδωσε ψυχή, στους οποίους διέπλασε το σώμα, για τους οποίους δημιούργησε όλα όσα βλέπουμε, για τους οποίους απέστειλε προφήτες και έστειλε τον νόμο και έκανε τόσα αμέτρητα καλά για τους οποίους έδωσε τον Μονογενή Υιό Του και δώρισε γι’ Αυτόν τα αμέτρητα χαρίσματά Του». Αφού λοιπόν τους έδωσε σαφείς αποδείξεις, στη συνέχεια τους επιπλήττει αποκαλώντας τους ως ολιγόπιστους· διότι τέτοιος πρέπει να είναι αυτός που δίνει συμβουλές· δεν συμβουλεύει μόνο αλλά και ψέγει, για να τους παρακινήσει περισσότερο ώστε να πιστέψουν στους λόγους Του.

      Με αυτά μας διδάσκει όχι μόνο να μη μεριμνούμε, αλλά ούτε να κατακυριευόμαστε από την πολυτέλεια των ενδυμάτων· διότι η ευπρέπεια είναι ιδιότητα της χλόης και το κάλλος του χόρτου· και μάλιστα έχει περισσότερη αξία το χορτάρι από μια τέτοιου είδους στολή. Γιατί λοιπόν μεγαλοφρονείς για πράγματα, μεταξύ των οποίων το βραβείο της νίκης το έχει η βοτάνι, με πολλή μάλιστα υπεροχή;

    Και πρόσεχε πως από την αρχή αποδεικνύει το πρόσταγμα εύκολο, και πάλι τους διδάσκει από τα αντίθετα και από εκείνα που φοβούνται· διότι αφού είπε «Παρατηρήστε τα αγριολούλουδα, που φυτρώνουν μόνα τους στον αγρό», πρόσθεσε· «Δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν». Ώστε έδωσε αυτήν την εντολή επειδή θέλει να μας απαλλάξει από τους κόπους. Δεν είναι λοιπόν κόπος το να μη μεριμνά κανείς γι’ αυτά, αλλά κόπος είναι το να μεριμνά κανείς. Και όπως ακριβώς με το να πει «δεν σπείρουν», δεν κατάργησε τον σπόρο αλλά την φροντίδα, έτσι λέγοντας «δεν κοπιάζουν, ούτε γνέθουν», δεν αφαίρεσε την εργασία αλλά την μέριμνα.

     Και αν ο Σολομών νικήθηκε από την ομορφιά αυτών, και όχι μόνο μια φορά ούτε δύο, αλλά καθ’ όλη τη διάρκεια της βασιλείας του (διότι δεν μπορούσε κανείς να πει ότι κάποτε μεν ενδυόταν με παρόμοια, όχι όμως και στη συνέχεια, αλλά ότι δεν καλλωπίστηκε κατά αυτόν τον τρόπο ούτε μια μέρα· διότι αυτό το δήλωσε λέγοντας: «καθ’ όλη την βασιλεία του»). Και ούτε μπορεί να πει ότι από αυτό μεν το άνθος νικήθηκε, όμως το άλλο το απομιμήθηκε , αλλά  ότι νικήθηκε από όλα γενικώς· (γι’ αυτό και έλεγε ότι «δεν ντύθηκε με ένδυμα τόσο ωραίο και θαυμάσιο, όπως περιβάλλεται ένα από τα αγριολούλουδα αυτά)»· διότι όσο απέχει η αλήθεια από το ψεύδος, τόση είναι η απόσταση των ενδυμάτων εκείνων και αυτών των ανθών). Εάν λοιπόν εκείνος ομολόγησε την ήττα του, ο πιο ένδοξος από όλους που ποτέ γίνονταν βασιλείς, πότε εσύ θα μπορέσεις να υπερβάλλεις και μάλλον να πλησιάσεις, έστω και στο ελάχιστο, αυτού του είδους την ομορφιά; Από όλα αυτά μας διδάσκει να μην επιθυμούμε καθόλου αυτού του είδους τον καλλωπισμό· διότι πρόσεξε το τέλος αυτού: μετά τη νίκη, ρίπτεται στον φούρνο.

    Εάν λοιπόν για τα ευτελή και τα κανενός λόγου αξία, που παρέχουν κάποια τυχαία ωφέλεια, τόσο μεγάλη πρόνοια απέδειξε ο Θεός, που θα εγκαταλείψει εσένα το σπουδαιότερο από όλες τις ζωντανές υπάρξεις; Και γιατί τότε τα δημιούργησε τόσο ωραία; Για να καταστήσει γνωστή την σοφία Του και τη μεγάλη δύναμη Του, για να γνωρίσουμε από παντού την δόξα Του· διότι δεν διηγούνταν μόνο οι ουρανοί την δόξα του Θεού[Ψαλμ.18,2: «Οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα(:Οι ουρανοί με τη μεγαλοπρεπή αρμονία και το κάλλος τους διηγούνται σε κάθε νοήμονα άνθρωπο την ένδοξη σοφία και δύναμη του Θεού που τους δημιούργησε. Την υπερθαύμαστη κτίση, την οποία δημιούργησαν οι χείρες Του, εξαγγέλλει ο ουρανός που ως απέραντος στερεωμένος θόλος εκτείνεται πάνω από εμάς)»], αλλά και η γη· και αυτό δηλώνοντας ο Δαυίδ, έλεγε: «(Αἰνεῖτε τὸν Κύριον) τὰ ὄρη καὶ πάντες οἱ βουνοί, ξύλα καρποφόρα καὶ πᾶσαι κέδροι(: Δοξολογείτε τον Κύριο τα όρη τα υψηλά και όλοι οι λόφοι, όλα τα καρποφόρα και όλα τα άγρια δέντρα όπως οι κέδροι)»[Ψαλμ.148,9]. Άλλα μεν με τον καρπό, άλλα πάλι με το μέγεθος και άλλα με το κάλλος  τους αναπέμπουν την δοξολογία προς Αυτόν που τα δημιούργησε· διότι και αυτό είναι απόδειξη πολλής αφθονίας της σοφίας, όταν και στα πάρα πολύ ευτελή (διότι τι πιο ευτελές από αυτό που σήμερα υπάρχει και αύριο δεν υπάρχει;) παρέχει τόσο πολύ κάλλος. Εάν λοιπόν στο χορτάρι έδωσε αυτό που δεν του είναι αναγκαίο (διότι σε τι συντελεί το κάλλος αυτού στην τροφή της φωτιάς;), πώς δεν θα δώσει σε εσένα ό,τι σου είναι αναγκαίο; Εάν το πλέον αφελές το στόλισε με αφθονία, και αυτό όχι για κάποια ανάγκη, αλλά το έκανε από γενναιοδωρία, πολύ περισσότερο θα δώσει σε εσένα, που είσαι ο σπουδαιότερος όλων των δημιουργημάτων, όλα εκείνα που σου είναι αναγκαία.

      Αφού λοιπόν απέδειξε ότι είναι πάρα πολύ μεγάλη η πρόνοια του Θεού, και επειδή έπρεπε να τους επιπλήξει στη συνέχεια, χρησιμοποιεί εδώ την επιείκεια κατηγορώντας αυτούς όχι για απιστία, αλλά για ολιγοπιστία. «Διότι εάν το χόρτο του αγρού» λέει «ο Θεός το ενδύει κατά αυτό τον τρόπο, πολύ περισσότερο θα ενδύσει εσάς ολιγόπιστοι». Και είναι αλήθεια πως όλα αυτά τα έκανε Αυτός: «Πάντα δι᾿ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἓν ὃ γέγονεν(:Όλα τα δημιουργήματα δημιουργήθηκαν δι’ Αυτού, σε συνεργασία με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα˙ και χωρίς Αυτόν δεν έγινε το παραμικρό απ’ όλα όσα έχουν γίνει)»[Ιω.1,3], αλλά όμως στην αρχή πουθενά δεν μνημονεύει τον εαυτό Του· διότι ήταν αρκετό κατά αρχήν να αποδείξει την αυθεντία Του, το να λέει σε κάθε μια από τις εντολές: «Έχετε ακούσει από την ανάγνωση του Νόμου στις συναγωγές ότι είπε ο Θεός στους προγόνους μας – Εγώ όμως σας λέω…»[Ματθ.5,21,22ε].

    Μην απορήσεις λοιπόν όταν και στη συνέχεια αποκρύπτει τον εαυτό Του ή λέει κάτι ταπεινό για τον εαυτό Του· διότι στην αρχή ένα σκοπό είχε, να κάνει παραδεκτό τον λόγο Του σε αυτούς, και με όλα να αποδείξει ότι δεν είναι κάποιος αντίθετος, αλλά ότι βρίσκεται σε αρμονία και συμφωνία με τον Πατέρα· πράγμα βέβαια που κάνει και εδώ· διότι στον τόσο μακρό λόγο Του, συνεχώς αναφέρει τον Πατέρα Του, θαυμάζοντας την σοφία Αυτού, την πρόνοια, την μέριμνα Του για όλα, και για τα μεγάλα και για τα μικρά·διότι και όταν μιλάει για την Ιερουσαλήμ, ονόμασε αυτήν  «πόλη του μεγάλου βασιλέως»[Ματθ.5,35:«Μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως(:Μην ορκιστείτε ούτε στην Ιερουσαλήμ, διότι εξαιτίας του ναού του Θεού που είναι εκεί κτισμένος, είναι πόλη του μεγάλου βασιλέως Θεού)»· και όταν μνημόνευσε τον ουρανό, τον ονόμασε πάλι θρόνο του Θεού[βλ. Ματθ.5,34: «Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως· μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ (:Εγώ όμως σας λέω να μην ορκισθείτε καθόλου. Μην ορκιστείτε ούτε στον ουρανό, διότι ο ουρανός είναι θρόνος του Θεού)»] και όταν μιλούσε για την οικονομία στον κόσμο, σε Αυτόν πάλι αποδίδει το παν, λέγοντας ότι: «Για να μοιάσετε έτσι και να γίνετε παιδιά του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς· διότι και Αυτός τον ήλιο, που είναι δικός Του, τον ανατέλλει χωρίς διακρίσεις σε πονηρούς και καλούς, και βρέχει τη βροχή Του σε δικαίους και αδίκους»[Ματθ.5,45].

     Και στην προσευχή δίδασκε κανείς να λέει πως «ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας· ἀμήν(:τα ζητούμε όλα αυτά από Εσένα, διότι δική Σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα στους ατελεύτητους αιώνες. Αμήν)»[Ματθ.6,13β]. Και εδώ μιλώντας για την πρόνοια Αυτού και αποδεικνύει ότι είναι αριστοτέχνης και στα ασήμαντα λέει ότι «ενδύει το χόρτο του αγρού». Και πουθενά δεν τον ονομάζει Πατέρα Του να μην αγανακτούν πλέον. Και αν για τα ασήμαντα και αναγκαία δεν πρέπει να μεριμνά κανείς, ποιας συγχώρησης θα μπορούσαν να τύχουν αυτοί που μεριμνούν για τα πολυτελή πράγματα; Μάλλον και ποιας συγχωρήσεως θα μπορούσαν να είναι άξιοι αυτοί που δεν κοιμούνται για να αφαιρέσουν τα πράγματα των άλλων;

     «Μὴ οὖν μεριμνήσητε λέγοντες, τί φάγωμεν ἢ τί πίωμεν ἢ τί περιβαλώμεθα; πάντα γὰρ ταῦτα τὰ ἔθνη ἐπιζητεῖ· οἶδε γὰρ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ὅτι χρῄζετε τούτων ἁπάντων(:Μην καταληφθείτε λοιπόν ποτέ από αγωνιώδη φροντίδα λέγοντας: “Τι θα φάμε, ή τι θα πιούμε, ή με ποιο ένδυμα θα ντυθούμε;” Διότι οι εθνικοί και ειδωλολάτρες, οι οποίοι αγνοούν εντελώς τα ουράνια αγαθά που έχουν ασυγκρίτως ανώτερη αξία, ζητούν όλα αυτά τα μάταια και φθαρτά ως τα μόνα σοβαρά και απαραίτητα. Εσείς όμως μην ανησυχείτε γι’ αυτά, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη απ’ όλα αυτά και συνεπώς θα σας τα δώσει)»[Ματθ.6,31-32].

     Είδες πως πάλι η συμβουλή Του έγινε εντονότερη και κατέστησε γνωστό ότι δεν πρόσταξε τίποτα το ενοχλητικό, ούτε το δυσάρεστο; Όπως ακριβώς λοιπόν όταν έλεγε: «Ἐὰν γὰρ ἀγαπήσητε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, τίνα μισθὸν ἔχετε; Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι τὸ αὐτὸ ποιοῦσι; Καὶ ἐὰν ἀσπάσησθε τοὺς φίλους ὑμῶν μόνον, τί περισσὸν ποιεῖτε; Οὐχὶ καὶ οἱ τελῶναι οὕτω ποιοῦσιν;(:Διότι εάν αγαπήσετε μόνο εκείνους που σας αγαπούν, ποια ανταμοιβή έχετε να πάρετε από τον Θεό; Δεν κάνουν το ίδιο και οι τελώνες; Κι αν χαιρετάτε μόνο τους φίλους σας Ιουδαίους, τι σπουδαίο κάνετε; Δεν κάνουν έτσι και οι τελώνες;)»[Ματθ.5,46-47], παρότρυνε αυτούς υπενθυμίζοντας τους εθνικούς, έτσι και τώρα αναφέρει εκείνους επιπλήττοντας εμάς και δείχνοντας ότι ζητάει από εμάς κάποιο αναγκαίο χρέος· διότι ενώ πρέπει να ξεπεράσουμε κατά πολύ περισσότερο τους Γραμματείς και Φαρισαίους, ποια αξία θα δικαιούμασταν εμείς, που όχι μόνο δεν ξεπεράσαμε εκείνους, αλλά και που παραμένουμε και στην ευτέλεια των εθνικών και μιμούμαστε τη μικροψυχία τους;

      Μάλιστα δεν αρκέστηκε μόνο στην επίπληξη, αλλά αφού τους επέπληξε με όλα αυτά και διήγειρε την προθυμία τους, και αφού τους έκανε να νιώσουν μεγάλη ντροπή, στη συνέχεια τους προτρέπει και με άλλο τρόπο λέγοντας: «Οἶδε γὰρ ὁ πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος ὅτι χρῄζετε τούτων ἁπάντων(:Εσείς όμως μην ανησυχείτε γι’ αυτά, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη απ’ όλα αυτά και συνεπώς θα σας τα δώσει)». Δεν είπε: «γνωρίζει ο Θεός», αλλά «γνωρίζει ο Πατέρας σας ο ουράνιος», ώστε να δημιουργήσει σε αυτούς μεγαλύτερη ελπίδα· διότι εάν είναι Πατέρας μας και μάλιστα τέτοιος Πατέρας, δεν θα μπορέσει να αδιαφορήσει για τους υιούς Του να βρίσκονται στα χειρότερα κακά, κατά τη στιγμή μάλιστα που ούτε οι άνθρωποι που είναι πατέρες δεν το ανέχονται αυτό.

     Και μετά από αυτό προσθέτει και άλλον συλλογισμό. Ποιος λοιπόν είναι αυτός; «Ὅτι χρῄζετε τούτων ἁπάντων (:Ότι έχετε ανάγκη όλων αυτών)». Αυτό λοιπόν που λέγει σημαίνει το εξής. Μήπως δηλαδή αυτά είναι ασήμαντα για να τα περιφρονήσει ο Θεός; Και όμως ούτε τα ασήμαντα περιφρόνησε, όπως δηλαδή στην περίπτωση του χορταριού· στην παρούσα περίπτωση μάλιστα είναι και αναγκαία. Ώστε αυτό που θεωρείς ότι είναι αιτία της φροντίδας σου, αυτό είναι ικανό νομίζω να σε απομακρύνει από αυτήν τη φροντίδα· διότι αν ισχυρίζεσαι ότι «για τον λόγο αυτόν πρέπει να μεριμνώ, επειδή είναι αναγκαία», αντιθέτως εγώ λέγω ότι ακριβώς για τον λόγο αυτόν δεν πρέπει να μεριμνήσεις, επειδή είναι αναγκαία. Αλλά και αν ακόμη ήταν περιττά, πάλι δεν θα έπρεπε έτσι να οδηγούμαστε σε απόγνωση, αλλά θα έπρεπε να ελπίζαμε στη χορηγία τους· επειδή όμως είναι αναγκαία, δεν πρέπει καθόλου να αμφιβάλλουμε· διότι ποιος είναι εκείνος ο πατέρας, ο οποίος ανέχεται, ώστε να μην εξασφαλίσει στα παιδιά Του ούτε τα αναγκαία;

     Επομένως και γι΄αυτόν τον λόγο ο Θεός οπωσδήποτε θα σου χορηγήσει· καθόσον μάλιστα Αυτός είναι δημιουργός της φύσεως και γνωρίζει με ακρίβεια Αυτός την ανάγκη της. Φυσικά ούτε αυτό δεν θα μπορούσες να πεις, ότι είναι μεν Πατέρας και ότι αναγκαία είναι αυτά που ζητούμε, όμως αγνοεί ότι έχουμε την ανάγκη τους· διότι Αυτός που γνωρίζει τη φύση, και είναι δημιουργός αυτής, και διέπλασε αυτήν κατ’ αυτόν τον τρόπο, είναι ολοφάνερο ότι και την ανάγκη της γνωρίζει περισσότερο από εσένα που έχεις την ανάγκη αυτών· καθόσον έτσι έκρινε Αυτός σκόπιμο ώστε αυτή να βρίσκεται σε τέτοιου είδους ανάγκη. Δεν θα εναντιωθεί λοιπόν σε αυτά που θέλησε ο Ίδιος, που δημιούργησε μεν αυτή τη μεγάλη ανάγκη, και θα απαλλάξει πάλι αυτήν από τη φυσική ανάγκη και τα αναγκαία.

     Ας μη φροντίζουμε λοιπόν· διότι δεν θα κερδίσουμε τίποτε περισσότερο εκτός από το να βασανίζουμε τους εαυτούς μας· διότι όταν ο Θεός μάς δίνει και όταν μεριμνούμε και όταν δεν μεριμνούμε, και μάλιστα πολύ περισσότερο όταν δεν μεριμνούμε, ποιο είναι από τη φροντίδα επιπλέον κέρδος σου, παρά το να απαιτείς για τον εαυτό σου περιττή τιμωρία; Διότι ούτε όταν πρόκειται κάποιος να μεταβεί σε πλουσιοπάροχο γεύμα, θα φτάσει στο σημείο να φροντίζει για την τροφή, ούτε αυτός που πηγαίνει προς πηγή φροντίζει για νερό. Ας μη μεριμνούμε λοιπόν ούτε και εμείς και ας μη μικροψυχούμε τη στιγμή που έχουμε εμείς και από κάθε πηγή και από άπειρα προετοιμασμένα δείπνα, πλουσιότερη τη χορηγία της πρόνοιας του Θεού.

      Μετά λοιπό από όσα προειπώθηκαν, προσθέτει και άλλον πάλι συλλογισμό για να μη χάνουμε το θάρρος μας για τέτοια πράγματα. Λέγει: «Ζητεῖτε δὲ πρῶτον τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν δικαιοσύνην αὐτοῦ, καὶ ταῦτα πάντα προστεθήσεται ὑμῖν(:Να ζητάτε πρώτα απ’ όλα και πάνω απ’ όλα τα πνευματικά αγαθά της βασιλείας του Θεού και την απόκτηση των αρετών που ο Θεός σάς ζητά ως όρο για να σας χαρίσει τα αγαθά αυτά. Και τότε αυτά τα επίγεια θα σας δοθούν μαζί με εκείνα)»[Ματθ.6,33].

     Αφού λοιπόν ελευθέρωσε την ψυχή από τη μέριμνα, μνημόνευσε τότε και τα σχετικά με τον ουρανό· διότι ήλθε να ελευθερώσει από τα παλαιά και να καλέσει προς μία μεγαλύτερη πατρίδα. Για τον λόγο αυτόν τα πράττει όλα ώστε να μας απαλλάξει από τα περιττά και από την προσήλωσή μας στα γήινα. Για τον λόγο αυτόν μνημόνευσε και τους εθνικούς, λέγοντας ότι οι εθνικοί τα επιζητούν αυτά, οι οποίοι κοπιάζουν μόνο για την παρούσα ζωή και οι οποίοι δεν κάνουν κανένα λόγο για τα μελλοντικά αγαθά, ούτε έχουν ιδέα για τα ουράνια πράγματα. Σε σας όμως δεν είναι αυτά τα πρωτεύοντα πράγματα, αλλά άλλα· διότι δεν δημιουργηθήκαμε γι’ αυτό, για να τρώμε κα να πίνουμε και να ντυνόμαστε, αλλά για να γίνουμε αρεστοί στον Θεό και να επιτύχουμε τα μελλοντικά αγαθά. Όπως ακριβώς αυτά καταλαμβάνουν κατά την προσπάθειά μας δευτερεύουσα θέση, έτσι και κατά την προσευχή μας ας είναι δευτερεύουσας σημασίας.  

     Γι’ αυτό και έλεγε: «Να ζητείτε τη βασιλεία των ουρανών και όλα αυτά θα προστεθούν σε σας». Και δεν είπε «θα δοθούν» αλλά «θα προστεθούν», για να μάθεις ότι κανένα από αυτά που δίνονται κατά το παρόν δεν είναι μεγαλύτερο από το μέγεθος των μελλοντικών αγαθών. Για τον λόγο λοιπόν αυτόν προτρέπει να μην τα ζητεί κανείς αυτά, αλλά να ζητεί μεν άλλα, να έχει πίστη όμως ότι και αυτά θα προστεθούν σε εκείνα. Επομένως να ζητάς τα μελλοντικά αγαθά και θα λάβεις και τα παρόντα· να μη ζητάς αυτά που βλέπεις, οπωσδήποτε όμως να είσαι βέβαιος πως και εκείνα θα τα λάβεις. Καθόσον δεν σου ταιριάζει να ζητείς από τον Κύριο τέτοια πράγματα· διότι ενώ οφείλεις να δαπανάς όλη τη φροντίδα και τη μέριμνα για εκείνα τα απερίγραπτα αγαθά, ντροπιάζεις πάρα πολύ τον εαυτό σου, ξοδεύοντας αυτήν στην επιθυμία των εφήμερων πραγμάτων.

    «Μα τι λοιπόν;», θα ρωτήσει κάποιος· «δεν πρόσταξε να ζητεί κανείς στην προσευχή του τον άρτο;» Αλλά όμως πρόσθεσε «τόν ἐπιούσιον», και σε αυτόν πάλι πρόσθεσε το «σήμερον»[Λουκ.11,3]· πράγμα το οποίο βέβαια κάνει και τώρα· διότι δεν είπε: «μη μεριμνήσετε», αλλά «μη μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα»· και έτσι μας παρέχει και την ελευθερία και την ψυχή μάς προσηλώνει στα πλέον αναγκαία. Καθόσον και εκείνα πρόσταξε  γι’ αυτό να τα ζητάει κανείς, όχι επειδή ο Θεός έχει ανάγκη της δικής μας υπενθυμίσεως, αλλά για να  μάθουμε ότι με τη δική Του τη βοήθεια επιτυγχάνουμε αυτά τα οποία επιτυγχάνουμε, και για να εξοικειωθούμε με τη συνεχή προσευχή γι΄αυτά.

    Είδες πώς τους έπεισε και σε αυτήν την περίπτωση ότι θα λάβουν οπωσδήποτε τα παρόντα αγαθά; Διότι Αυτός που χορηγεί τα μεγαλύτερα, θα δώσει πολύ περισσότερο τα μικρότερα· διότι, λέγει, «δεν είπα για τον λόγο αυτόν να μη μεριμνάτε ούτε και να ζητείτε για να ταλαιπωρείστε και να περιφέρεστε γυμνοί, αλλά για να έχετε και αυτά σε αφθονία· πράγμα που βέβαια περισσότερο από όλα ήταν ικανό να προσελκύσει αυτούς». Όπως ακριβώς λοιπόν στην περίπτωση της ελεημοσύνης αποτρέποντας αυτούς να επιδεικνύονται στους ανθρώπους, τους έπειθε περισσότερο με αυτό, με το ότι υποσχόταν ότι θα τους δίνει με περίσσεια γενναιοδωρία- «διότι ο Πατέρας σου», λέγει, «που βλέπει στα κρυφά, θα σου το αποδώσει στα φανερά)» [Ματθ.6,4] – έτσι και εδώ, αποτρέποντας αυτούς από το να ζητούν αυτά, με αυτό προπάντων τους πείθει, με το ότι δηλαδή υπόσχεται ότι θα δώσει με περίσσεια τα αγαθά σε αυτούς που δεν ζητούν· διότι λέγει: « Γι’ αυτό παραγγέλλω να μη ζητείς, όχι για να μη λάβεις, αλλά για να λάβεις με αφθονία· για να τα λάβεις όπως ακριβώς σου ταιριάζει, και με την ωφέλεια που σου αρμόζει· για να μην κάνεις τον εαυτό σου, με το να μεριμνάς και να καταπονείσαι με τη φροντίδα τους, ανάξιο και αυτών και των πνευματικών αγαθών· για να μην υπομείνεις περιττή ταλαιπωρία και εκπέσεις πάλι από αυτό που επιζητείς».

      «Μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον· ἡ γὰρ αὔριον μεριμνήσει τὰ ἑαυτῆς· ἀρκετὸν τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς(:Μην κυριευτείτε λοιπόν από ανήσυχη φροντίδα για όσα ενδέχεται να παρουσιαστούν αύριο· διότι η αυριανή ημέρα θα φροντίσει για όλα όσα θα σας συμβούν τότε. Αρκεί για την κάθε ημέρα η δική της σκοτούρα και ταλαιπωρία)»[Ματθ.6,34], δηλαδή η ταλαιπωρία, η συντριβή. Δεν σου είναι αρκετό το να τρως τον άρτο σου με τον ιδρώτα του προσώπου σου; [Γέν.3,19: «Ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγῇ τὸν ἄρτον σου, ἕως τοῦ ἀποστρέψαι σε εἰς τὴν γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθης, ὅτι γῆ εἶ καὶ εἰς γῆν ἀπελεύσῃ(:Σε όλο το διάστημα της ζωής σου θα τρως τον άρτο σου με τον ιδρώτα του προσώπου σου, μέχρι τη στιγμή που θα πεθάνεις και επιστρέψει το σώμα του στη γη, από την οποία έχει πλασθεί· διότι χώμα είναι το σώμα σου, στο χώμα θα καταλήξει και χώμα πάλι θα γίνει)» ], Γιατί προσθέτεις και άλλη, την ταλαιπωρία από τη φροντίδα, κατά την στιγμή που πρόκειται να ελευθερωθείς και από τους προηγούμενους κόπους;

   «Κακία» λοιπόν εδώ δεν ονομάζει την πονηρία, μη γένοιτο, αλλά την ταλαιπωρία και τον πόνο και τις συμφορές· όπως ακριβώς και αλλού λέγει: «Εἰ φωνήσει σάλπιγξ ἐν πόλει, καὶ λαὸς οὐ πτοηθήσεται; εἰ ἔσται κακία ἐν πόλει, ἣν Κύριος οὐκ ἐποίησε;(: Είναι δυνατόν να σαλπίσει πολεμική σάλπιγγα σε κάποια πόλη και ο λαός να μην ταραχτεί; Είναι δυνατόν να υπάρξει κάποια σύμφορα σε μία πόλη, την οποία ο Κύριος να μην έχει παραχωρήσει;)»[Αμώς 3,6], που εννοεί όχι τις αρπαγές, ούτε τις πλεονεξίες, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια, αλλά τις πληγές που προέρχονται από πάνω.

     Και αλλού λέγει: « Ἐγὼ ὁ κατασκευάσας φῶς καὶ ποιήσας σκότος, ὁ ποιῶν εἰρήνην καὶ κτίζων κακά· ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὁ ποιῶν πάντα ταῦτα(:Εγώ κατασκεύασα το φως και έκαμα το σκοτάδι. Επιφέρω και αποκαθιστώ ειρήνη αλλά και παραχωρώ να έρχονται συμφορές και θλίψεις. Εγώ είμαι Κύριος ο Θεός, ο Οποίος κάνω όλα αυτά)» [Ησ. 45,7] · διότι ούτε εδώ εννοεί την κακία, αλλά τις ελλείψεις τροφών και τις ασθένειες, τα οποία θεωρούνται από τους πολλούς ότι είναι κακά· διότι συνηθίζεται από τον πολύ κόσμο να τα ονομάζει αυτά κακά. Κατ’ αυτόν τον τρόπο λοιπόν και οι ιερείς και οι μάντεις των πέντε εκείνων σατραπειών, όταν έζεψαν στην κιβωτό της Διαθήκης τις αγελάδες και τις άφησαν να βαδίζουν χωρίς τις δαμάλεις, «κακία» ονόμαζαν τις θεόσταλτες εκείνες πληγές και την ολιγοψυχία και την οδύνη που συνέβη σε αυτούς εξαιτίας αυτών  [πρβ. Α΄Βασ. 6,1 κ.ε.]. Αυτό λοιπόν δηλώνει και εδώ λέγοντας: «Είναι αρκετή στην κάθε μέρα η κακία της»· διότι τίποτε δεν κάνει να πονέσει τόσο η ψυχή όσο η μέριμνα και η φροντίδα.

     Έτσι και ο Παύλος προτρέποντας για παρθενία έδινε την εξής συμβουλή: «Θέλω δὲ ὑμᾶς ἀμερίμνους εἶναι. Ὁ ἄγαμος μεριμνᾷ τὰ τοῦ Κυρίου, πῶς ἀρέσει τῷ Κυρίῳ(:Θέλω λοιπόν να είστε ελεύθεροι από φροντίδες που σας ζαλίζουν και σας ρίχνουν σε μεγάλη ανησυχία. Ο άγαμος στρέφει ολόκληρη την προσοχή και την φροντίδα του σε όσα παραγγέλλει ο Κύριος· φροντίζει πολύ πώς να αρέσει στον Κύριο)»[Α΄Κορ.7,32]. Επίσης όταν ο Κύριος λέγει ότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τον εαυτό της, δεν εννοεί ότι η ημέρα θα μεριμνήσει γι’ αυτά, αλλά επειδή μιλούσε προς ένα λαό πνευματικά ατελέστερο, θέλοντας να κάνει περισσότερο κατανοητά τα λεγόμενά Του, προσωποποιεί τον καιρό, ομιλώντας προς αυτούς σύμφωνα με τη συνήθεια των πολλών.

    Και εδώ μεν συμβουλεύει απλώς, στη συνέχεια όμως και νομοθετεί λέγοντας: «Μὴ κτήσησθε χρυσὸν μηδὲ ἄργυρον μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν, μὴ πήραν εἰς ὁδὸν μηδὲ δύο χιτῶνας μηδὲ ὑποδήματα μηδὲ ῥάβδον· ἄξιος γάρ ἐστιν ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς αὐτοῦ(:Μην αποκτήσετε και μη φυλάγετε στις ζώνες σας χρυσά νομίσματα, ούτε αργυρά, ούτε χάλκινα. Ούτε να αποκτήσετε σάκο για να βάζετε σε αυτόν ψωμί για τον δρόμο που θα κάνετε. Ούτε δύο πουκάμισα να αποκτήσετε, ούτε υποδήματα εκτός από τα πέδιλα που θα φοράτε, αλλά ούτε και ραβδί. Αυτά σας είναι περιττά· διότι είστε εργάτες που εργάζεστε για την πνευματική ωφέλεια των ανθρώπων, και κάθε εργάτης δικαιούται να δέχεται την τροφή του από εκείνους για τους οποίους μοχθεί)»[Ματθ.10,9-10]. Αφού δηλαδή τα απέδειξε αυτά έμπρακτα, τότε πλέον εισάγει και τη νομοθεσία που ήταν εντονότερη από τους λόγους, όταν και ο λόγος έγινε ευπρόσδεκτος, αφού επιβεβαιώθηκε προηγουμένως με τα δικά Του έργα.

    Πού λοιπόν επιβεβαίωσε τους λόγους Του με τα έργα Του; Άκουσε Αυτόν που λέγει: «Καἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις, ὁ δὲ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ(:Οι αλεπούδες έχουν τρύπες που τις χρησιμοποιούν ως φωλιές, και τα πουλιά του ουρανού έχουν μέρη για να κουρνιάζουν, ενώ ο υιός του ανθρώπου -δηλαδή εγώ που γεννήθηκα από την Παρθένο και είμαι ο κατεξοχήν άνθρωπος γνωστός από τις υποσχέσεις του Θεού στον Αδάμ, και ως Μεσσίας πρόκειται να έλθω πάλι Κριτής ένδοξος πάνω στις νεφέλες του ουρανού- δεν έχει ούτε πού να ακουμπήσει το κεφάλι του. Μην περιμένεις λοιπόν κι εσύ να έχεις σωματικές ανέσεις και αναπαύσεις, αλλά πάρε τις αποφάσεις σου γνωρίζοντας από πριν ότι η ζωή των ακολούθων μου είναι γεμάτη από στερήσεις και θυσίες, όπως η δική μου)»[Ματθ. 8,20]. Και δεν αρκείται μόνο σε αυτό, αλλά παρέχει και στους μαθητές την δυνατότητα να αποδείξουν αυτά, διότι και αυτούς τους προετοίμασε έτσι και δεν τους άφησε να έχουν από τίποτε ανάγκη.

     Πρόσεξε επίσης και την κηδεμονία Του, που ξεπερνά τη φιλοστοργία κάθε πατέρα· «διότι», λέγει, «σας δίνω αυτήν την εντολή όχι για τίποτε άλλο, αλλά για να σας απαλλάξω από περιττές φροντίδες· διότι και αν σήμερα μεριμνήσεις για την επόμενη ημέρα, και αύριο πάλι θα μεριμνήσεις. Για ποιο λόγο λοιπόν το περιττό; Γιατί καταναγκάζεις την ημέρα να λαμβάνει περισσότερο από την ταλαιπωρία που έτυχε να έχει, και μαζί με τους δικούς της κόπους προσθέτεις και το φορτίο της επόμενης ημέρας, και όλα αυτά κατά τη στιγμή που ως προς τίποτε δεν πρόκειται να ανακουφίσεις την άλλη ημέρα από την προσθήκη που γίνεται, παρά μόνο θα φανερώσεις περίσσευμα περιττών κόπων;».

     Για να τους ψέξει επίσης περισσότερο, σχεδόν σαν να έδωσε ψυχή στον χρόνο, τον παρουσιάζει ως αδικούμενο και να φωνάζει ενάντια σε αυτούς για την περιττή καταπόνησή του. Και βέβαια έλαβες την ημέρα, για να φροντίζεις για όσα ανήκουν σε αυτήν. Εξαιτίας τίνος λοιπόν προσθέτεις σε αυτήν και όσα ανήκουν στην επόμενη; Μήπως δεν είναι αρκετό φορτίο η δική της φροντίδα; Για ποιον λόγο λοιπόν τη βαρύνεις περισσότερο; Όταν μάλιστα ο νομοθέτης τα λέγει αυτά, και αυτός που πρόκειται να σε δικάσει, αναλογίσου τις αγαθές ελπίδες που προβάλλει μπροστά μας, όταν ο Ίδιος επιβεβαιώνει ότι αυτή η ζωή είναι γεμάτη από ταλαιπωρίες και κόπους, ώστε να είναι αρκετή και η φροντίδα της μιας ημέρας να μας βλάψει και να μας συντρίψει.

    Παρ’ όλα αυτά όμως, αν και έχουν λεχθεί τόσα πολλά και τόσο σπουδαία, εμείς φροντίζουμε μεν για τα επίγεια, αλλά δεν φροντίζουμε καθόλου για τα ουράνια, αλλά αντιστρέψαμε την τάξη, πολεμώντας και από τις δύο πλευρές τους λόγους του Κυρίου. Πρόσεξε λοιπόν· «μη ζητείτε», μας λέγει, «καθόλου τα παρόντα»· εμείς όμως ζητούμε αυτά συνεχώς. «Ζητείτε», λέγει, «τα επουράνια»· εμείς όμως ούτε για ελάχιστη ώρα δεν ζητούμε εκείνα, αλλά αντιθέτως όση μέριμνα καταβάλλουμε για τα βιοτικά, τόση αδιαφορία επιδεικνύουμε για τα πνευματικά, και μάλιστα και πολύ μεγαλύτερη.

      Ωστόσο όμως δεν μπορεί να γίνεται πάντοτε αυτό, ούτε πάντοτε είναι δυνατό αυτά να συμβαίνουν. Καλά περιφρονούμε τους λόγους Του για δέκα μέρες, για είκοσι, για εκατό· μα δεν πρέπει τέλος πάντων να επιστρέψουμε και να πέσουμε στα χέρια Αυτού που δικάζει; Ίσως όμως παρέχει παρηγορία η αναβολή. Και ποια είναι η παρηγορία, το να αναμένεις καθημερινά κόλαση και τιμωρία; Διότι εάν θέλεις κάποια παρηγορία να έχεις από αυτήν την αναβολή, λάβε τη διόρθωση που προέρχεται από τη μετάνοια· διότι και αν νομίζεις ότι η αναβολή της τιμωρίας ότι σου παρέχει κάποια ανακούφιση, πολύ μεγαλύτερο είναι το κέρδος το να μην υποπέσεις στην τιμωρία.

       Ας χρησιμοποιήσουμε λοιπόν αυτήν την αναβολή που κάνει ο Θεός προκειμένου να μας τιμωρήσει για την αδιαφορία μας, ώστε να απαλλαγούμε εντελώς από τα επικείμενα κακά· διότι δεν είναι κανένα από τα παραγγέλματά Του ούτε φορτικό, ούτε και βαρύ, αλλά είναι όλα τόσο εύκολα και εφαρμόσιμα, ώστε εάν προσφέρουμε μόνο γνήσια προαίρεση, θα μπορέσουμε να τα εφαρμόσουμε και αν ακόμη είμαστε υπεύθυνοι μυρίων αμαρτημάτων.                

           ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

             επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

  ΠΗΓΕΣ:

• https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-matthaeum.pdf
• Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, Υπόμνημα στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, ομιλίες Κ΄, ΚΑ΄ και ΚΒ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1990, τόμος 9 σελίδες 712-727 και τόμος 10,  σελίδες 9-27 και 30-53 αντίστοιχα.
• Βιβλιοθήκη των Ελλήνων, Άπαντα των αγίων Πατέρων, Ιωάννου Χρυσοστόμου έργα, τόμος 64, σελ. 183-212.
• http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
• Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
• Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
• http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
• http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm

            ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

             επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

   ΠΗΓΕΣ:

• https://greekdownloads3.files.wordpress.com/2014/08/in-matthaeum.pdf
• Ιωάννου του Χρυσοστόμου Άπαντα τα έργα, Υπόμνημα στο Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, ομιλία Κ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1978, τόμος 9, σελίδες 712-727.
• Βιβλιοθήκη των Ελλήνων, Άπαντα των αγίων Πατέρων, Ιωάννου Χρυσοστόμου έργα, τόμος 64, σελ. 183- 190 (ή: 88- 92 του PDF) .

https://drive.google.com/file/d/0ByZQkrKg4yKLUnhXelZwYTVqWWs/view

• http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
• Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
• Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
• Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
• http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
• http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm

IEΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

ΛΟΓΟΣ ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΡΤΥΡΑ ΙΟΥΛΙΑΝΟ

Εάν στη γη είναι τέτοιες οι τιμές για τους μάρτυρες, ποια στεφάνια πλέκονται στους ουρανούς για τα άγια κεφάλια τους μετά την αποδημία τους από εδώ; Εάν πριν από την ανάσταση είναι τόσο μεγάλη η δόξα τους, πόση θα είναι η λαμπρότητά τους μετά την ανάσταση; Εάν απολαμβάνουν τόση τιμή από τους συνδούλους τους, πόση εύνοια θα επιτύχουν από τον Κύριο; Εάν εμείς, οι πονηροί, γνωρίζομε να τιμάμε τόσο πολύ εκείνους από τους συνδούλους μας που πέτυχαν κατορθώματα και να τους θαυμάζουμε, επειδή αγωνίσθησαν υπέρ του Χριστού, πόσο περισσότερο ο Πατέρας μας ο ουράνιος θα δώσει μύρια αγαθά σε εκείνους που κοπίασαν υπέρ Αυτού; Διότι και μεγαλόδωρος είναι και φιλάνθρωπος· όμως δεν τους περιμένουν γι’αυτό ακριβώς το πράγμα μεγάλες τιμές, αλλά και επειδή είναι οφειλέτης αυτών. Δεν σφάχθηκαν για μας οι μάρτυρες, και όμως συγκεντρωνόμαστε για να τους τιμήσουμε. Εάν λοιπόν, εμείς, για τους οποίους δεν σφάχθηκαν αυτοί, συγκεντρωνόμαστε για να τους τιμήσουμε, ο Χριστός, για τον Οποίο πρόσφεραν τα κεφάλια τους, τι δεν θα κάνει; Εάν έδωσε τόσα πολλά αγαθά σε εκείνους που δεν όφειλε τίποτε, αυτούς, στους οποίους είναι οφειλέτης, με πόσες δωρεές δεν θα τους αμείψει; Τίποτε δεν όφειλε στην οικουμένη πριν απ’ αυτό· διότι λέγει ο Παύλος «πάντες γὰρ ἥμαρτον καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ(:διότι όλοι ανεξαιρέτως αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα που κατέχει και παρέχει ο Θεός)»[Ρωμ.3,23]· ή, καλύτερα, όφειλε κόλαση και τιμωρία· αλλ’ όμως, ενώ όφειλε κόλαση και τιμωρία, της χάρισε ζωή αιώνια.

Εάν, λοιπόν, σε εκείνους που όφειλε κόλαση, σ’ αυτούς χάρισε Βασιλεία, σε εκείνους που οφείλει ζωή αιώνια, τι δεν θα χαρίσει; Και με πόσες τιμές δεν θα τιμήσει αυτούς; Εάν σταυρώθηκε για εκείνους που Τον μισούν και έχυσε το αίμα Του, τι δεν θα κάνει για εκείνους που έχυσαν το αίμα τους εξαιτίας της πίστεώς τους προς Αυτόν; Εάν τόσο πολύ αγάπησε εκείνους που Τον αποστρέφονται και φεύγουν από κοντά Του, ώστε και να πεθάνει γι’ αυτούς, με πόση εύνοια και τιμή θα δεχθεί εκείνους που Τον αγάπησαν στο μέγιστο μέτρο, τη στιγμή που λέγει: «Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ(:Μεγαλύτερη αγάπη προς τους φίλους του κανείς δεν έχει απ’ αυτήν, δηλαδή από το να προσφέρει και να θυσιάσει τη ζωή του για χάρη των φίλων του)» [Ιω.15,13]; Οι αθλητές, λοιπόν, των εκτός της Εκκλησίας αγώνων στο ίδιο σκάμμα και παλεύουν και νικούν και ανακηρύσσονται νικητές και στεφανώνονται, ενώ μ’ αυτούς τους αθλητές της ευσεβείας δεν συμβαίνει το ίδιο· πάλεψαν στον παρόντα αιώνα, αλλά στεφανώνονται σε εκείνον τον μελλοντικό· πυγμάχησαν εδώ με τον διάβολο και νίκησαν, ανακηρύσσονται, όμως, εκεί νικητές.

Και για να μάθετε ότι αυτό είναι αληθές, και ότι δεν δίνονται τα στεφάνια σ’ αυτούς εδώ, αλλά εκεί τους περιμένουν όλες οι δωρεές, ακούστε τον Παύλο που λέγει: «Τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν ἠγώνισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα· λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος (:Έχω αγωνιστεί τον καλό αγώνα για την διάδοση του ευαγγελίου. Έχω φτάσει στο τέλος του δρόμου της αρετής και της εκπληρώσεως της αποστολής μου. Έχω διαφυλάξει την πίστη. Λοιπόν τώρα πια με περιμένει το στεφάνι που ανήκει ως βραβείο στη δικαιοσύνη και την αρετή)». Πού και πότε; «ὃν ἀποδώσει μοι ὁ Κύριος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὁ δίκαιος κριτής(:το οποίο στεφάνι θα μου το δώσει ως ανταμοιβή ο Κύριος κατά την ένδοξη εκείνη ημέρα της Κρίσεως, ο δίκαιος Κριτής)» [Β΄Τιμ.4,7-8]. Εδώ έτρεξε, εκεί στεφανώνεται· εδώ νίκησε, και εκεί αναγορεύεται νικητής.

Τον ακούσατε και σήμερα να βροντοφωνάζει και να λέγει: «Κατὰ πίστιν ἀπέθανον οὗτοι πάντες, μὴ λαβόντες τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλὰ πόρρωθεν αὐτὰς ἰδόντες καὶ ἀσπασάμενοι (:Αυτοί όλοι πέθαναν με την πίστη και την ελπίδα, χωρίς να πάρουν τις επαγγελίες. Αλλά τις είδαν από μακριά και με πολύ πόθο και αγαλλίαση τις εγκολπώθηκαν και ομολόγησαν ότι είναι ξένοι και προσωρινοί κάτοικοι πάνω στη γη)»[Εβρ.11,13]. Για ποιον λόγο στους αθλητές εκτός της Εκκλησίας συγχρόνως με τις νίκες δίνονται και τα στεφάνια, ενώ στους αθλητές της ευσεβείας δεν δίνονται συγχρόνως με τις νίκες και τα στεφάνια, αλλά μετά από τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα; Ίδρωσαν και κοπίασαν εδώ, υπέμειναν άπειρα τραύματα, και δεν τους στεφανώνει αμέσως; «Όχι», λέγει· «διότι δεν δέχεται η φύση της παρούσας ζωής το μέγεθος εκείνης της τιμής· ο παρών αιώνας είναι φθαρτός και σύντομος, ενώ εκείνος άπειρος και αθάνατος και χωρίς τέλος».

Γι΄αυτό συνένωσε τους κόπους με τον σύντομο και πρόσκαιρο αιώνα, ενώ τα στεφάνια τα φύλαξε για την αγέραστη και αθάνατη ζωή, ώστε και το βάρος των κόπων να ελαττώνεται, εξαφανιζόμενο με το σύντομο του χρόνου, και των στεφανιών η απόλαυση να παραμένει διαρκής, επεκτεινόμενη με την αθανασία των απείρων εκείνων αιώνων. Θέλοντας, λοιπόν, να τιμήσει αυτούς περισσότερο ανέβαλε τη δωρεά. Και όχι μόνο γι’αυτό, αλλά και για να έχουν στο εξής καθαρή την ηδονή. Όπως ακριβώς δηλαδή εκείνος που προηγουμένως ζει τρυφηλή ζωή και απολαμβάνει άνεση, εάν στη συνέχεια υποπέσει σε θλίψεις, δεν αισθάνεται την παρούσα τρυφή, εξαιτίας της αναμονής των μελλοντικών κακών, έτσι εκείνος που προηγουμένως πυγμαχεί και αγωνίζεται και υπομένει άπειρα κακά, και στη συνέχεια στεφανώνεται, δεν αισθάνεται τα παρόντα κακά, ανανεούμενος από την ελπίδα των μελλοντικών αγαθών. Και δεν τους ελάφρυνε μόνο από τον παρόντα κόπο με τη μέλλουσα ελπίδα, αλλά και με το ότι τοποθέτησε τη θλίψη πριν από την άνεση, ώστε, αποβλέποντας προς τα μελλοντικά αγαθά, να μην υποφέρουν υπερβολικά από τα παρόντα δεινά. Έτσι και εκείνοι που πυγμαχούν δέχονται με προθυμία τα τραύματα, αποβλέποντας όχι προς τους πόνους, αλλά προς το στεφάνι. Έτσι και οι ναύτες, υπομένοντας κινδύνους, κακοκαιρίες και κάποιον πόλεμο φοβερό, και αντιπαρατασσόμενοι προς άγρια θηρία και προς τους κακούργους της θάλασσας, τίποτε απ’ αυτά δεν σκέπτονται, αλλά βλέπουν προς τα λιμάνια και τον πλούτο από την εμπορία. Έτσι και οι μάρτυρες πάσχοντας άπειρα κακά και καταξεσχιζόμενοι στο σώμα από διάφορα βασανιστήρια, σε κανένα από αυτά δεν έδιναν σημασία, αλλά ήταν προσηλωμένοι στον ουρανό και στα εκεί αγαθά.

Και για να μάθετε, ότι εκείνα που από τη φύση τους είναι βαριά και ανυπόφορα, αυτά γίνονται ελαφριά και εύκολα με την ελπίδα των μελλοντικών αγαθών, ακούστε τον πρωτοστάτη αυτών των αγαθών που λέγει: «Τὸ γὰρ παραυτίκα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως ἡμῶν καθ’ ὑπερβολὴν εἰς ὑπερβολὴν αἰώνιον βάρος δόξης κατεργάζεται ἡμῖν(:Διότι οι θλίψεις μας, που γρήγορα περνούν και είναι γι’ αυτό ελαφρές, ετοιμάζουν σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό αιώνιο βάρος δόξας σε μας)» [Β΄Κορ. 4,17]. Πες μου, πώς; «…μὴ σκοπούντων ἡμῶν τὰ βλεπόμενα, ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα· τὰ γὰρ βλεπόμενα πρόσκαιρα, τὰ δὲ μὴ βλεπόμενα αἰώνια(:Οσοδήποτε, λοιπόν, βαριές κι αν είναι οι θλίψεις, θα τις αισθανόμαστε ως ελαφρές, αρκεί να μην προσηλώνουμε το βλέμμα μας σ’ εκείνα που φαίνονται με τα μάτια του σώματος, αλλά σ’ εκείνα που δεν φαίνονται, όμως μας περιμένουν μετά τον θάνατο· διότι αυτά που φαίνονται είναι πρόσκαιρα και περνούν, αυτά όμως που δεν φαίνονται είναι αιώνια)» [Β΄Κορ.4,18].

Αυτά δεν τα είπα έτσι στην τύχη, αλλά για σας, ώστε, όταν δείτε κάποιον να ζει τρυφηλή ζωή και να απολαμβάνει άνεση στη ζωή αυτή, αλλά πρόκειται εκεί να τιμωρείται, να μη μακαρίζετε αυτόν για την τρυφή της εδώ ζωής, αλλά να τον ταλανίζετε για τη μέλλουσα κόλαση. Και πάλι όταν δείτε κάποιον από εκείνους που πρόκειται να απολαμβάνει εκεί μεγάλη τιμή, να ζει μέσα στη θλίψη και στενοχώρια και να αντιμετωπίζει άπειρα κακά στην πρόσκαιρη αυτή ζωή, να μη δακρύζετε για τα παρόντα κακά, αλλά να τον μακαρίζετε και να τον θεωρείτε άξιο μιμήσεως για τα στεφάνια που επιφυλάσσονται γι’ αυτόν στους άπειρους εκείνους αιώνες.

Έδωσε, λοιπόν, τον άγιο αυτόν το έθνος των Κιλίκων, το οποίο έδωσε και τον Παύλο· διότι ήταν συμπολίτης εκείνου, και οι δύο από εκεί αναδείχθηκαν πρωτεργάτες της Εκκλησίας. Όταν, λοιπόν, άνοιξε το στάδιο της ευσεβείας και ο καιρός τον καλούσε προς τους άθλους, πέφτει στα χέρια φοβερού θηρίου, στα χέρια του τότε δικαστή. Και προσέχετε την πανουργία. Βλέποντας, δηλαδή, το σταθερό φρόνημα αυτού και ότι δεν είναι δυνατόν με τη σκληρή τιμωρία να μειώσει το μέγεθος της προθυμίας, αρχίζει τις χρονοτριβές και τις αναβολές, βάζοντάς τον στη φυλακή και βγάζοντάς τον συνεχώς. Δεν του έκοψε το κεφάλι την ημέρα που το άκουσε, για να μην κάνει ευκολότερο τον δρόμο του με το σύντομο της τιμωρίας, αλλά καθημερινά τον έβαζε στη φυλακή και τον έβγαζε, του υπέβαλλε ερωτήσεις, τον απειλούσε με μύρια βασανιστήρια, τον δελέαζε με λόγια κολακευτικά, κάθε μηχανορραφία κινούσε εναντίον του, προσπαθώντας να διασαλεύσει το ασάλευτο θεμέλιο. Και τον περιέφερε ένα ολόκληρο χρόνο σε όλη την Κιλικία ατιμάζοντάς τον, ή, καλύτερα, αναδεικνύοντάς τον, χωρίς να το καταλαβαίνει, λαμπρότερο, αλλά ο μάρτυρας βροντοφώναζε και αυτός μαζί με τον Παύλο: «Τῷ δὲ Θεῷ χάρις τῷ πάντοτε θριαμβεύοντι ἡμᾶς ἐν τῷ Χριστῷ καὶ τὴν ὀσμὴν τῆς γνώσεως αὐτοῦ φανεροῦντι δι’ ἡμῶν ἐν παντὶ τόπῳ (:Οφείλουμε ευχαριστία στον Θεό, ο Οποίος νικώντας και θριαμβεύοντας περιφέρει κι εμάς πάντοτε στον θρίαμβό Του, ως διακόνους της νίκης Του που συντελείται για τον Χριστό και το Ευαγγέλιό Του. Ο Θεός κατά τη θριαμβευτική αυτή πορεία του Ευαγγελίου Του φανερώνει μέσα από μας την ευωδία της γνώσεώς Του σε κάθε τόπο)» [Β΄Κορ. 2,14]. Όπως δηλαδή το μύρο, όσο παραμένει σε έναν τόπο, εκείνον μόνο τον αέρα γεμίζει με την ευωδιά του, όταν όμως μεταφερθεί σε πολλά μέρη, όλα τα γεμίζει με την ευωδιά του, το ίδιο συνέβαινε τότε και με τον μάρτυρα.

Περιφερόταν, δηλαδή, με σκοπό να ατιμασθεί, συνέβαινε, όμως, το αντίθετο· ο αθλητής γινόταν λαμπρότερος με τη διαπόμπευση εκείνη και έκανε ζηλωτές της αρετής του όλους εκείνους που κατοικούσαν στη χώρα της Κιλικίας. Περιφερόταν παντού, για να μάθουν τα παλαίσματά του όχι μόνο εξ ακοής, αλλά και για να βλέπουν οι θεατές τον στεφανίτη· και όσο μακρότερες έκανε τις πορείες του, τόσο λαμπρότεροι γίνονταν όλοι οι δρόμοι του· όσο μεγαλύτερα σκάμματα τού έθετε, τόσο θαυμαστότερα παρουσίαζε τα παλαίσματα· όσο περισσότερο μάκρυνε χρονικά τη θλίψη του, τόσο ισχυρότερη έκανε την υπομονή του. Διότι ο χρυσός όσο περισσότερο χρόνο παραμένει στη φωτιά, τόσο πιο καθαρός γίνεται.

Έτσι και η ψυχή του αγίου τότε, βασανιζόμενη για πολύ χρόνο, περισσότερο έλαμπε, και τίποτε άλλο δεν πετύχαινε, παρά περιέφερε τον μάρτυρα σαν τρόπαιο εναντίον του εαυτού του και του διαβόλου, έλεγχο της απανθρωπιάς των εθνικών, απόδειξη της ευσέβειας των Χριστιανών, μέγιστο δείγμα της δυνάμεως του Χριστού, παραίνεση και συμβουλή για τους πιστούς, ώστε με προθυμία να υπομένουν τους αγώνες τους, κήρυκα της δόξης του Θεού, διδάσκαλο της επιστήμης των παλαισμάτων αυτού του είδους. Διότι προέτρεπε όλους να αποδεχθούν τον δικό του ζήλο, συμβουλεύοντάς τους όχι μόνο με λόγια, αλλά και με τα ίδια τα έργα του αφήνοντας λαμπρότερη φωνή από τη σάλπιγγα. Και όπως ακριβώς «οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ(:οι ουρανοί με τη μεγαλοπρεπή αρμονία και το κάλλος τους διηγούνται σε κάθε νοήμονα άνθρωπο την ένδοξη σοφία και δύναμη του Δημιουργού τους Θεού)» [Ψαλμ.18,2] χωρίς να μιλούν, αλλά με τη λαμπρότητα της όψεώς τους οδηγούν τον θεατή στο να θαυμάσει τον Δημιουργό, έτσι λοιπόν και ο μάρτυρας εκείνος διηγούνταν τότε τη δόξα του Θεού, όντας ουρανός και αυτός και πολύ λαμπρότερος από αυτόν τον ορατό ουρανό. Διότι δεν καθιστούν τόσο λαμπρό τον ουρανό τα πλήθη των αστέρων, όσο λαμπρότερο καθιστούσαν το σώμα του μάρτυρα τα αίματα των τραυμάτων. Και για να μάθετε ότι τα τραύματα του μάρτυρα είναι λαμπρότερα από τα άστρα που είναι στερεωμένα στον ουρανό, προσέξτε.

Προς εκείνον τον ουρανό και τα αστέρια βλέπουν και άνθρωποι και δαίμονες, προς τα τραύματα, όμως, αυτού βλέπουν οι πιστοί άνθρωποι, ενώ οι δαίμονες δεν τολμούν να σηκώσουν το βλέμμα τους, αλλά, κι αν επιχειρήσουν να δουν, αμέσως τυφλώνονται από εκείνα που συνέβηκαν την παλαιά εποχή, αλλά και από αυτά που γίνονται τώρα. Πάρε δηλαδή έναν δαιμονισμένο και μανιακό και εισάγαγέ τον στον άγιο εκείνο, τάφο, όπου υπάρχουν τα λείψανα του μάρτυρα, και θα δεις οπωσδήποτε να απομακρύνεται τρέχοντας και να φεύγει. Σαν να πρόκειται δηλαδή να πατήσει επάνω σε αναμμένα κάρβουνα, έτσι πηδάει αμέσως από τα πρόθυρα ακόμη, μην τολμώντας ούτε προς τη λειψανοθήκη να κοιτάξει. Κι αν τώρα μετά από τόσο χρόνο, τώρα που έγιναν σκόνη και στάχτη, δεν τολμούν να κοιτάξουν προς το μνήμα, ούτε προς τα γυμνά οστά του αγίου, είναι φανερό ότι και τότε, όταν έβλεπαν αυτόν κατακοκκινισμένο από παντού με αίμα, να ακτινοβολεί με τα τραύματα περισσότερο απ΄ό,τι ο ήλιος με τις ακτίνες, κυριεύτηκαν από κατάπληξη και, νιώθοντας θάμβος στα μάτια τους, αναχώρησαν.

Είδες πώς τα τραύματα των μαρτύρων είναι λαμπρότερα και θαυμαστότερα από τα άστρα του ουρανού και έχουν μεγαλύτερη δύναμη; Οδηγήθηκε λοιπόν ο άγιος στο μέσον και ήταν περιτριγυρισμένος από πικρά βασανιστήρια, φόβο για τα όσα επρόκειτο να συμβούν, πόνο για τα όσα συνέβαιναν τη στιγμή εκείνη, οδύνη για όσα συνέβηκαν, και αγωνία για τα αναμενόμενα. Διότι, αφού περικύκλωσαν το σώμα του οι δήμιοι σαν κάποια άγρια θηρία, τρυπούσαν τα πλευρά του, ξέσχιζαν τις σάρκες του, απογύμνωναν τα οστά του, και προχωρούσαν προς τα ίδια τα εντός του σπλάχνα. Αλλ΄όμως, αν και η έρευνά τους απλωνόταν παντού, δεν μπόρεσαν να ληστέψουν τον θησαυρό της πίστεως. Στην περίπτωση βέβαια των βασιλικών ταμείων, όπου υπάρχει χρυσός και άλλος απερίγραπτος πλούτος, αν τρυπήσεις μόνο τους τοίχους, αν ανοίξεις τις θύρες, αμέσως βλέπεις τον θησαυρό μπροστά σου· στην περίπτωση, όμως, αυτού του αγίου και χριστοφόρου ναού συνέβαινε το αντίθετο. Τρύπησαν οι δήμιοι τους τοίχους και διέρρηξαν τα στέρνα του, τον πλούτο όμως που υπήρχε μέσα του ούτε τον έβλεπαν, ούτε μπορούσαν να τον πάρουν, αλλά πάθαιναν εκείνο που έπαθαν οι Σοδομίτες, που στέκονταν μπροστά στην ίδια την πόρτα του Λωτ, αλλά δεν έβρισκαν την είσοδο. Έτσι λοιπόν και αυτοί ερευνούσαν από παντού το σώμα του μάρτυρα, αλλά όμως δεν μπορούσαν να λάβουν τον θησαυρό και να αφαιρέσουν τον πλούτο της πίστεως.

Τέτοια είναι τα κατορθώματα της ψυχής των αγίων, αναφαίρετα και ακατανίκητα, φυλαγμένα σαν σε κάποιο άσυλο μέρος μέσα στην ανδρεία της ψυχής, και ούτε οι οφθαλμοί των τυράννων τα βλέπουν, ούτε τα χέρια των δημίων μπορούν να τα αρπάξουν, αλλά, και αν ακόμη σχίσουν στη μέση την ίδια την καρδιά, η οποία προπάντων περιλαμβάνει την ανδρεία της ψυχής, κι αν ακόμη την κατατεμαχίσουν σε μικρά μέρη, ούτε έτσι αφαιρούν τον πλούτο, αλλά και κάνουν αυτόν περισσότερο. Και η αιτία αυτού είναι ο Θεός που κατοικεί μέσα σ’ αυτές τις ψυχές, και εκείνος που πολεμεί τον Θεό είναι αδύνατον να τον νικήσει κάποτε, αλλά αναγκαστικά θα γίνει καταγέλαστος και θα φύγει αφού υποστεί αισχρή ήττα. Γι’αυτό και τότε γίνονταν τα αντίθετα από τα συνηθισμένα. Σε όλες, δηλαδή, τις περιπτώσεις τα πράγματα υπερισχύουν των λόγων, τότε όμως οι λόγοι υπερίσχυσαν των πράξεων. Πώς;

Μεταχειρίστηκαν αυτοί φωτιά και μαχαίρια και βασανιστήρια· μεταχειρίσθηκαν κολαστήρια, τιμωρίες και μαστίγια· τρυπούσαν από παντού τις πλευρές, εκείνος όμως που τα πάθαινε αυτά έμενε απόρθητος. Εκείνος μιλούσε μόνο και άφηνε να ακούεται απλώς η φωνή του, και ο λόγος νίκησε τα έργα. Διότι αναπηδούσε η αγία φωνή από το μαρτυρικό στόμα και προσέλκυε προς το μέρος της φως λαμπρότερο από την ηλιακή ακτίνα. Τόσο είναι το φως αυτής, όση η απόσταση από τον ουρανό μέχρι τη γη· ή καλύτερα η ηλιακή ακτίνα δεν μπορεί να διασχίσει όλη αυτήν την απόσταση, όταν παρεμβληθεί ή στέγη ή τοίχος ή νέφος ή κάποιο άλλο σώμα, αλλά φράσσεται και εμποδίζεται από τα εμπόδια αυτά η προς τα επάνω φορά, ενώ του μάρτυρα η φωνή, ξεπηδώντας από την αγία εκείνη γλώσσα, αναπήδησε στον ουρανό. Πέρασε τον ουρανό του ουρανού, την είδαν άγγελοι και παραμέρισαν, αρχάγγελοι και έμειναν έκθαμβοι· τα Χερουβίμ και οι άλλες Δυνάμεις την οδήγησαν ψηλά και δεν απομακρύνθηκαν προηγουμένως, ώσπου την έφεραν στον ίδιο τον βασιλικό θρόνο. Μετά από τα λόγια αυτά, βλέποντας ο δικαστής ότι όλα τα μηχανεύεται άσκοπα και στα χαμένα και ότι κλωτσά σε καρφιά και χτυπά σε διαμάντι, τι κάνει; Προχωρεί πλέον προς την ομολογημένη ήττα και αφαιρεί από τον μάρτυρα την ζωή αυτή· διότι ο θάνατος των μαρτύρων είναι φανερή ήττα εκείνων που τους θανατώνουν και λαμπρή νίκη εκείνων που θανατώνονται.

Συ όμως, σε παρακαλώ, πρόσεχε πώς αυτός επινόησε ο τρόπος του θανάτου του να είναι κάποιος φοβερός και πικρός, τέτοιος που να μπορεί να δείξει και εκείνου τη σκληρότητα, και την ανδρεία του μάρτυρα. Ποιος ήταν, λοιπόν, ο τρόπος της τιμωρίας. Έφερε ένα σάκο και αφού τον γέμισε με άμμο και έβαλε μέσα σκορπιούς και φίδια και έχιδνες και δράκοντες, έβαλε μέσα μαζί με εκείνους και τον άγιο και τον έριξε στο πέλαγος. Και βρέθηκε ο μάρτυρας με τα θηρία, κλεισμένος πάλι δίκαιος άνθρωπος μαζί με θηρία. Είπα πάλι για να θυμηθείτε την παλαιά διήγηση για τον Δανιήλ. Εκείνον τον έκλεισαν σε λάκκο, ενώ αυτόν τον έβαλαν σε σάκο. Εκείνοι τότε τοποθέτησαν στον λάκκο λίθο, ενώ αυτός έραψε τον σάκο, κάνοντας για τον δίκαιο στενότερο το δεσμωτήριο.

Αλλά πάντοτε τα θηρία σέβονται τα σώματα των αγίων, προς ντροπή και κατηγορία εκείνων που έχουν τιμηθεί με τον λόγο, οι οποίοι αξιώθηκαν να είναι άνθρωποι, αλλά με την υπερβολική θηριωδία τους ξεπερνούν την αγριότητα εκείνων, και τέτοιος φυσικά ήταν και ο τύραννος αυτός. Και μπορούσε κανείς να δει θαύμα παράδοξο, όχι κατώτερο από εκείνο με τον Δανιήλ. Όπως ακριβώς δηλαδή εκείνον, βλέποντάς τον οι Βαβυλώνιοι να βγαίνει μετά από πολλές ημέρες από τον λάκκο των λιονταριών, τον θαύμασαν, έτσι και την ψυχή του Ιουλιανού, βλέποντάς την οι άγγελοι να ανεβαίνει από τον σάκο και τα κύματα στον ουρανό την εθαύμασαν. Ο Δανιήλ αγωνίστηκε και νίκησε δύο λιοντάρια, αλλά αισθητά· αυτός αγωνίστηκε και νίκησε ένα λιοντάρι, αλλά νοητό· διότι λέγει: «Ὁ ἀντίδικος ὑμῶν διάβολος, ὡς λέων ὠρυόμενος περιπατεῖ ζητῶν τίνα καταπίῃ(:Ο αντίπαλος και κατήγορός σας διάβολος σαν λιοντάρι που βρυχάται περπατά με μανία και ζητά ποιον να απομακρύνει από την πίστη, για να τον καταβροχθίσει)» [Α΄Πέτρ. 5,8]· όμως νικήθηκε από την ανδρεία του μάρτυρα· διότι απέβαλε το δηλητήριο της αμαρτίας και δεν τον κατάπιε. Γι΄αυτό δεν φοβήθηκε ούτε το λιοντάρι, ούτε τον θυμό των θηρίων.

Θέλετε να σας αναφέρω και κάποια άλλη παλαιά διήγηση, όπου γίνεται λόγος για δίκαιο και θηρία; Θυμηθείτε τον κατακλυσμό στην εποχή του Νώε και την κιβωτό· διότι και τότε δίκαιος βρισκόταν μαζί με θηρία. Αλλά ο Νώε μπήκε στην κιβωτό άνθρωπος και βγήκε άνθρωπος, ενώ ο Ιουλιανός μπήκε άνθρωπος και βγήκε άγγελος. Εκείνος μπήκε στη γη και βγήκε πάλι από τη γη, ενώ αυτός μπήκε από τη γη σε σάκο και έφθασε από τον σάκο στον ουρανό. Δέχθηκε αυτόν το πέλαγος, όχι για να τον θανατώσει, αλλά για να τον στεφανώσει, και μετά από το στεφάνωμα μάς έδωσε αυτήν την άγια κιβωτό, το σώμα του μάρτυρα, και αυτήν την έχομε μέχρι τη σημερινή ημέρα ως θησαυρό μυρίων αγαθών. Διότι ο Θεός μοιράστηκε με μας τους μάρτυρες, παίρνοντας Εκείνος τις ψυχές, και τα σώματα, κατά κάποιον τρόπο, τα έδωσε σε μας, για να έχομε διαρκώς ως υπόμνηση της αρετής τα άγια οστά αυτών. Διότι, εάν κάποιος, βλέποντας αιματοβαμμένα όπλα αγωνιστή, ασπίδα και δόρυ και θώρακα, και αν ακόμη είναι ο νωθρότερος από όλους, αμέσως κυριεύεται από ενθουσιασμό και γίνεται θερμότερος και ορμά προς τον πόλεμο, λαμβάνοντας παρότρυνση από τη θέα των όπλων στο να επιχειρήσει τα ίδια πράγματα, εμείς που δεν βλέπομε όπλα, αλλά το ίδιο το σώμα του αγίου που καταξιώθηκε να αιματοβαφεί εξαιτίας της πίστεως προς τον Χριστό κι αν ακόμη είμαστε οι πιο δειλοί από όλους, πώς δεν θα έχομε πολλή προθυμία, τη στιγμή που το θέαμα αυτό πέφτει στη διάνοιά μας σαν κάποια φλόγα κα μας καλεί προς τον ίδιο αγώνα; Γι΄αυτό μας εμπιστεύθηκε ο Θεός τα σώματα των αγίων μέχρι τον καιρό της αναστάσεως, για να έχομε αφορμή μέγιστης αρετής.

Όμως οι έπαινοι του μάρτυρα ας μη μειώνονται εξαιτίας της αδυναμίας της γλώσσας μου, αλλά ας περιμένουν τον αγωνοθέτη Θεό. Εκείνος που θα στεφανώσει αυτούς, Εκείνος και θα τους επαινέσει· διότι κι αυτά που είπα, τα είπα όχι για να δείξω λαμπρότερο τον μάρτυρα, αλλά για να κάνω εσάς προθυμότερους. Εγώ πάλι, αφήνοντας τα εγκώμια, θα στρέψω όλον τον λόγο σε σας· ή, καλύτερα, δεν είναι δυνατόν να σταματήσει κανείς τα εγκώμια των μαρτύρων, όταν ομιλεί στην εκκλησία για εκείνα που συμφέρουν. Αλλά προσέχετε· διότι θέλω σήμερα να κόψω συνήθεια παλαιά και κακή, για να μην ερχόμαστε μόνο προς τους μάρτυρες, αλλά και να μιμούμαστε τους μάρτυρες. Διότι τιμή των μαρτύρων δεν είναι το να ερχόμαστε μόνο προς αυτούς, αλλά και το να μιμηθούμε πριν από αυτό την ανδρεία αυτών. Γι’αυτό πρέπει πρώτα να αναφέρω την κακή συνήθεια· διότι, όταν αγνοείται η ασθένεια, ούτε η θεραπεία είναι εύκολο να επιτευχθεί· γι’αυτό φανερώνω πρώτα το τραύμα, και μετά θα προσθέσω το φάρμακο.

Ποια είναι, λοιπόν, η κακή συνήθεια; Μερικοί από αυτούς που συγκεντρώνονται σήμερα εδώ -διότι, μη γένοιτο, δεν κατηγορώ ολόκληρη την Εκκλησία με την κατηγορία αυτή- από κάποια αδιαφορία και αφέλεια εγκαταλείποντάς μας αύριο, τρέχουν προς τη Δάφνη[:προάστιο της Αντιοχείας της Συρίας, στο οποίο αναφέρεται συχνά ο Ιερός Χρυσόστομος ως τόπο κοσμικών διασκεδάσεων και ειδωλολατρικών καταλοίπων, σε αντιδιαστολή προς την χριστιανική ζωή], και εκείνα που συλλέξαμε σήμερα, αύριο τα διασκορπίζουν, κατεδαφίζοντας εκείνα που οικοδομήσαμε.

Για να μη γίνεται, λοιπόν, σε αυτούς άκαρπη η εδώ παρουσία, αφού πω λίγα γι’ αυτούς, θα σταματήσω τον λόγο. Πες μου, γιατί πηγαίνεις το προάστιο της πόλεως; Να το προάστιο της ουράνιας Ιερουσαλήμ· να Δάφνη πνευματική. Εκεί υπάρχουν πηγές υδάτων, εδώ πηγές μαρτύρων. Εκεί υπάρχουν κυπαρίσσια, δέντρα άκαρπα, εδώ λείψανα αγίων και ρίζες που είναι φυτεμένες κάτω στη γη και τα κλαδιά τους υψώνονται προς τον ουρανό.

Θέλεις να δεις και τον καρπό των κλάδων αυτών; Άνοιξέ μου τα μάτια της πίστεως και αμέσως θα σου δείξω φύση καρπών θαυμαστών. Διότι ο καρπός αυτών των κλάδων δεν είναι φρούτα και σκληροί καρποί, ούτε κάτι άλλο από εκείνα που φθείρονται και χάνονται, αλλά θεραπεία σωμάτων καταφλογισμένων και συγχώρηση αμαρτημάτων, κατάργηση της κακίας, θεραπεία νοσημάτων της ψυχής, προσευχή αδιάκοπη, παρρησία προς τον Θεό, όλα πνευματικά και γεμάτα από ουράνια αγαθά. Αυτοί οι καρποί, αν και τρυγούνται πάντοτε, πάντοτε υπάρχουν σε αφθονία, και ποτέ δεν εγκαταλείπουν τους γεωργούς τους. Και τα δέντρα, βέβαια, που φυτρώνουν στη γη μια φορά τον χρόνο δίνουν τον καρπό τους, και αν δεν τα τρυγήσεις, ερχομένη η εποχή του χειμώνα χάνουν την ομορφιά τους και ο καρπός σαπίζει και πέφτει κάτω· αυτά όμως δεν γνωρίζουν χειμώνα, ούτε θέρος, ούτε επηρεάζονται από τις αναγκαίες μεταβολές των καιρών, ούτε είναι δυνατόν να τα δεις αυτά χωρίς τους καρπούς τους, αλλά πάντοτε διατηρούν την ίδια ομορφιά· δεν τα πλησιάζει αυτά φθορά ούτε μεταβολή καιρών. Πόσοι λοιπόν, από τότε που φυτεύθηκε το σώμα αυτό στη γη, τρύγησαν άπειρες θεραπείες από την αγία αυτή λειψανοθήκη, και δεν τελείωσε ο καρπός· θέρισαν τα σπαρτά και δεν δαπανήθηκαν τα στάχυα· άντλησαν τις πηγές και δεν στέρεψαν τα νάματα, αλλά υπάρχει μία κάποια συνεχής ροή, που δεν σταματά ποτέ, αλλά πάντοτε αναβλύζει κατά τρόπο θαυματουργό περισσότερο από εκείνο που αδειάζει.

Και δεν κάνει μόνο θαύματα, αλλά μας πείθει και να φιλοσοφούμε. Διότι, εάν είσαι πλούσιος και μεγαλοφρονείς και έχεις την ψυχή σου φλογισμένη και ταραγμένη, ερχόμενος εδώ και βλέποντας τον μάρτυρα και αναλογισάμενος τη διαφορά μεταξύ του δικού σου πλούτου και της περιουσίας αυτού, θα μειώσεις αμέσως την υπερηφάνεια και, αποβάλλοντας τη φλεγμονή, θα φύγεις έχοντας πολλή υγεία στην ψυχή σου. Αν πάλι νομίζεις ότι είσαι φτωχός και καταφρονημένος ερχόμενος εδώ και βλέποντας τον πλούτο του μάρτυρα, αφού καταγελάσεις τα υλικά χρήματα, θα φύγεις από εδώ έτσι γεμάτος από φιλοσοφία, είτε σου έχουν συμβεί βλάβες, είτε ζημιές, είτε άλλα πλήγματα, και διαπιστώνοντας ότι ποτέ δεν έπαθες τόσα πολλά, όσα αυτός ο άγιος μάρτυρας, θα λάβεις μεγάλη παρηγοριά από εδώ.

Είδες τι λογής είναι οι καρποί των ριζών αυτών; Πώς είναι αξόδευτοι; Πώς πνευματικοί; Πώς αγγίζουν την ίδια την ψυχή; Δεν σας εμποδίζω να πάτε στο προάστιο, αλλά σας εμποδίζω να πάτε αύριο. Για ποιον λόγο; Για να μην έχει κατηγορία η τέρψη, για να είναι καθαρή η ηδονή, και να μην υπεισέλθει η κατάκριση. Διότι είναι δυνατόν μια άλλη ημέρα και την ηδονή να απολαύσεις, και από την αμαρτία να απαλλαγείς. Εάν όμως θέλεις και τώρα να απολαύσεις ηδονή, τι πιο ευχάριστο υπάρχει από τη συγκέντρωση αυτή; Τι πιο χαριτωμένο από το πνευματικό θέατρο; Από τα δικά σου μέλη; Από τη συναναστροφή με τα αδέλφια σου;

Αλλά θέλεις να λάβεις μέρος και σε τραπέζι υλικών αγαθών; Είναι δυνατόν εδώ, μετά τη διάλυση της συγκεντρώσεως, να καθίσεις κοντά στο μαρτύριο κάτω από συκιά και κληματαριά, ώστε και στο σώμα να χαρίσεις την αναψυχή, και να απαλλάξεις τη συνείδηση από την κατάκριση. Διότι ο μάρτυρας, βλέποντάς σε από εκεί κοντά και όντας εκεί πλησίον και παραβρισκόμενος σε αυτό το τραπέζι, δεν αφήνει την ηδονή να καταλήξει σε αμαρτία, αλλά σαν κάποιος παιδαγωγός ή πατέρας άριστος, βλεπόμενος με τα μάτια της πίστεως, περιορίζει τα γέλια, εμποδίζει τις παράλογες ηδονές, αφαιρεί όλα τα σκιρτήματα της σάρκας, τα οποία εκεί δεν είναι δυνατόν να τα αποφύγει.

Για ποιον λόγο; Διότι αύριο το προάστιο γεμίζει από παρέες ανδρών και το θέαμα όλων αυτών οδηγεί πολλές φορές και εκείνον που θέλει να σωφρονεί στο να μιμηθεί χωρίς να το θέλει την ίδια ασχημοσύνη, και μάλιστα τη στιγμή που βρίσκεται εκεί ανάμεσά τους και ο διάβολος· και παραβρίσκεται πραγματικά, καλούμενος από τα πορνικά άσματα, από τα αισχρά λόγια, από τη δαιμονική πομπή. Συ όμως απαρνήθηκες όλη αυτήν την πομπή, και αποδέχθηκες τη λατρεία του Χριστού, κατά την ημέρα εκείνη, κατά την οποία καταξιώθηκες να δεχθείς τα ιερά μυστήρια. Θυμήσου λοιπόν τα λόγια εκείνα της συμφωνίας και απόφυγε την παράβαση.

Θέλω, όμως, να μιλήσω και προς αυτούς που είναι παρόντες και δεν θα ανεβούν στο προάστιο, και σε αυτούς να αναθέσω τη σωτηρία εκείνων. Διότι και ο γιατρός, επισκεπτόμενος τον ασθενή, λέγει λίγα σε αυτόν, ενώ τα σχετικά με τα φάρμακα, τη διατροφή και την άλλη θεραπεία, καλεί τους συγγενείς του και τα αναθέτει όλα σε εκείνους. Γιατί άραγε; Επειδή ο ασθενής δεν δέχεται αμέσως τη συμβουλή, ενώ ο υγιής με μεγάλη προθυμία προσέχει τα λεγόμενα. Γι’αυτό θέλω μαζί με αυτούς να μιλήσω και σε σας. Ας πιάσομε αύριο τις πύλες, ας παραφυλάξομε τους δρόμους και ας αποσπάσουμε, από τα υποζύγια που τους μεταφέρουν, οι άνδρες τους άνδρες και οι γυναίκες τις γυναίκες, και ας τους επαναφέρουμε εδώ, χωρίς να ντραπούμε· όπου υπάρχει σωτηρία αδελφού, δεν υπάρχει ντροπή. Εάν εκείνοι δεν ντρέπονται ανεβαίνοντας προς την παράνομη πομπή, πολύ περισσότερο δεν πρέπει να ντρεπόμαστε εμείς, όταν συμβαίνει να θέλομε να τους επαναφέρομε στην ιερή αυτή πανήγυρη.

Όταν βρίσκεται μπροστά μας σωτηρία αδελφού, ας μην παραιτούμαστε από καμία προσπάθεια. Διότι, εάν ο Χριστός πέθανε για μας, πρέπει όλα να τα υπομένομε γι’ αυτούς, και είτε σου καταφέρουν πλήγματα, είτε σε κακολογήσουν, δείξε υπομονή, και μην απομακρυνθείς προηγουμένως, μέχρι που να επαναφέρεις αυτούς στον άγιο μάρτυρα. Και αν χρειαστεί να σε ανακρίνουν κάποιοι από την παρέα του, αυτοί που θέλουν, ας ακούσουν· «αδελφό», πες, «θέλω να σώσω· βλέπω ψυχή να χάνεται και δεν ανέχομαι να παραβλέψω τη συγγένεια». Όποιος θέλει, ας κατακρίνει, όποιος θέλει ας σε κατηγορεί· ή καλύτερα, κανένας δεν θα σε κατηγορήσει, αλλά και όλοι θα σε επαινέσουν, όλοι θα σε παραδεχθούν. Διότι δεν αμύνομαι υπέρ χρημάτων, ούτε από έχθρα δική μου, ούτε φιλονικώ και μάχομαι για κάτι άλλο από τα βιοτικά, αλλά για τη σωτηρία του αδελφού. Αυτά ποιος δεν θα τα αποδεχθεί; Ποιος δεν θα τα θαυμάσει; Χωρίς να υπάρχει καμία σαρκική συγγένεια μεταξύ μας, η πνευματική συγγένεια μάς έκανε πιο φιλόστοργους από τους πατέρες.

Εάν θέλετε, ας λάβομε μαζί μας και τον μάρτυρα· διότι δεν ντρέπεται να έλθει και να σώσει τους αδελφούς. Ας τον τοποθετήσουμε μπροστά στα μάτια εκείνων· θα τον φοβηθούν παρόντα εκεί, θα τον σεβασθούν βλέποντάς τον να παρακαλεί και να ικετεύει· καθόσον δεν ντρέπεται και να παρακαλέσει. Διότι, εάν ο Κύριος αυτού παρακαλεί τη φύση μας, διότι λέγει ο Παύλος: «ὑπὲρ Χριστοῦ οὖν πρεσβεύομεν, ὡς τοῦ Θεοῦ παρακαλοῦντος δι’ ἡμῶν· δεόμεθα ὑπὲρ Χριστοῦ, καταλλάγητε τῷ Θεῷ (:εμείς, λοιπόν, αντιπροσωπεύοντας τον Χριστό ενεργούμε ως απεσταλμένοι του και πρεσβευτές Του · διότι ο Θεός παρακαλεί με το δικό Του στόμα. Παρακαλούμε τους ανθρώπους εκ μέρους του Χριστού και τους λέμε: ‘’Συμφιλιωθείτε με τον Θεό’’)» [Β΄Κορ. 5,20], πολύ περισσότερο θα το κάνει αυτό ο δούλος.

Ένα μόνο λυπεί αυτόν, η απώλειά μας· και ένα τον ευφραίνει, η σωτηρία μας και γι’αυτό δεν θα αποφύγει τίποτε να κάνει γι’ αυτήν. Ας μην ντραπούμε, λοιπόν, ούτε και εμείς, ούτε να το θεωρήσουμε περιττό. Διότι, εάν άνθρωποι κυνηγοί διασχίζουν γκρεμούς και όρη και βάραθρα και οποιοδήποτε αδιάβατο μέρος, θέλοντας να κυνηγήσουν λαγό ή ζαρκάδι ή κάτι άλλο παρόμοιο, ή πολλές φορές και αυτά ακόμη τα άγρια πουλιά, συ που πρόκειται να επαναφέρεις από την απώλεια όχι κάποιο ασήμαντο ζώο, αλλά αδελφό πνευματικό, για τον οποίο πέθανε ο Χριστός, χωρίς να διατρέξεις όρη και φαράγγια, αλλά να βγεις μόνο από την πόλη, αποφεύγεις να το κάνεις και κοκκινίζεις από ντροπή; Και ποια, πες μου, συγνώμη θα έχεις; Δεν ακούς κάποιον σοφό που συμβουλεύει και λέγει: «Ἔστιν αἰσχύνη ἐπάγουσα ἁμαρτίαν (:Υπάρχει ντροπή η οποία οδηγεί στην αμαρτία)»[Σοφία Σειράχ 4,21];

Αλλά ντρέπεσαι μήπως σε κατηγορήσει κάποιος; Μετάφερε την αιτία σε εμένα που το είπα· πες ότι ο διδάσκαλος έδωσε αυτήν την εντολή· εγώ είμαι έτοιμος να δικασθώ από εκείνους που κατηγορούν και να δώσω λόγο· ή, καλύτερα, ούτε εσάς, ούτε εμένα θα κατηγορήσει κάποιος, κι αν ακόμη είναι πάρα πολύ αδιάντροπος, αλλά θα μας παραδεχθούν όλοι και θα μας θαυμάσουν για τη φροντίδα μας, αλλά και εκείνοι που κατοικούν στις γειτονικές πόλεις, επειδή είναι τόση η τυραννική δύναμη της αγάπης μας, τόσο μεγάλος ο ζήλος της φιλοσοφίας μας. Αλλά γιατί λέγω τους ανθρώπους; Ο ίδιος ο Κύριος των αγγέλων θα μας αποδεχθεί.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι υπάρχει μισθός, ας μην περιφρονήσουμε το κυνήγι αυτό, ούτε να επανέλθομε αύριο μόνοι, αλλά ο καθένας έχοντας μαζί του το θήραμά του, έτσι ας έρθει. Αν τον πλησιάσεις την ώρα εκείνη μόνο, κατά την οποία βγαίνει από το σπίτι του και παίρνει τον δρόμο, και τον αλλάξεις πείθοντάς τον να έρθει εδώ, δεν θα υπάρξει στη συνέχεια καμία δυσκολία, αλλά με το πέρασμα του καιρού θα σου αναγνωρίσει και εκείνος μεγάλη χάρη, και όλοι οι άλλοι θα σας επαινέσουν και θα σας θαυμάσουν και, το σπουδαιότερο από όλα, ο Κύριος των ουρανών θα σας χαρίσει για όλα αυτά πολλούς μισθούς, και θα αυξήσει το κέρδος αυτό και τον έπαινο.