ΤΟ ΑΓΙΟ & ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ - Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΕΣΠΕΡΑΣ (11/4/2026)
ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
«Σταυρωθέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ παθόντα καὶ ταφέντα…»
(επιλεγμένα αποσπάσματα από την ΙΓ΄Κατήχηση):
ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΠΟΥ ΕΚΠΛΗΡΩΘΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ
[Μέρος πρώτο]
ΚΓ’. Εμείς όμως ας επανέλθουμε στο θέμα των προφητικών αποδείξεων που μου ζητήσατε. Σταυρώθηκε ο Κύριος, έχεις ακούσει όλες τις μαρτυρίες. Βλέπεις τον τόπο του Γολγοθά. Συμφωνείς και το επικροτείς επαινετικά και δοξολογικά. Πρόσεξε μήπως καμιά φορά, σε περίοδο διωγμού, Τον απαρνηθείς. Να μην ευφραίνεσαι μόνο σε περίοδο ειρήνης για τον Σταυρό, αλλά και σε καιρό διωγμού να έχεις την ίδια πίστη. Να μην είσαι φίλος του Ιησού τον καιρό της ειρήνης και τον καιρό του πολέμου να γίνεσαι εχθρός. (…)
ΚΔ΄. Ο Χριστός λοιπόν σταυρώθηκε για χάρη μας, Αυτός που δικάστηκε μια νύχτα παγερή και γι’ αυτό υπήρχε παραδίπλα ανθρακιά αναμμένη(πρβλ.Ιωάν.18,18: «Εἱστήκεισαν δὲ οἱ δοῦλοι καὶ οἱ ὑπηρέται ἀνθρακιὰν πεποιηκότες, ὅτι ψῦχος ἦν, καὶ ἐθερμαίνοντο· ἦν δὲ μετ᾿ αὐτῶν ὁ Πέτρος ἑστὼς καὶ θερμαινόμενος(:Εκεί στέκονταν οι δούλοι και οι υπηρέτριες, οι οποίοι είχαν ανάψει φωτιά και ζεσταίνονταν δίπλα στη σωρό από τα αναμμένα κάρβουνα, διότι είχε κρύο. Μαζί τους στεκόταν κι ο Πέτρος και ζεσταινόταν)».Σταυρώθηκε την τρίτη ώρα [πρβλ. Μάρκ. 15,25: «Ἦν δὲ ὥρα τρίτη καὶ ἐσταύρωσαν αὐτόν(:Η ώρα ήταν τρεις από την ανατολή του ηλίου, δηλαδή εννέα το πρωί, όταν Τον σταύρωσαν)»]. «Ἀπὸ δὲ ἕκτης ὥρας σκότος ἐγένετο ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης(:Και από τις δώδεκα το μεσημέρι έγινε σκοτάδι σε όλη τη γη έως τις τρεις το απόγευμα)»[Ματθ.27,45].
Μήπως έχουν και αυτά γραφεί από τους Προφήτες; Ας ερευνήσουμε. Λέει λοιπόν ο προφήτης Ζαχαρίας: «Καὶ ἔσται ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ οὐκ ἔσται φῶς καὶ ψῦχος καὶ πάγος(:Εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει ηλιακό φως και θα είναι ημέρα ψύχους και πάγου)»[Ζαχ.14,6-7].Να λοιπόν το ψύχος, εξαιτίας του οποίου θερμαινόταν ο Πέτρος. Και την ημέρα εκείνη τη γνώριζε ο Κύριος[Ζαχ.14,7: «Ἔσται μίαν ἡμέραν, καὶ ἡ ἡμέρα ἐκείνη γνωστὴ τῷ Κυρίῳ, καὶ οὐχ ἡμέρα καὶ οὐ νύξ(:Θα είναι αυτή μια ξεχωριστή ημέρα, ημέρα γνωστή μόνο στον Κύριο· Η ημέρα εκείνη δεν είναι ούτε ημέρα, ούτε νύχτα)».Τι λοιπόν; Τις άλλες μέρες δεν τις γνώριζε; Πολλές είναι οι ημέρες, αλλά αυτή είναι η ημέρα της υπομονής του Κυρίου, «την οποία δημιούργησε ο Κύριος»[πρβλ.Ψαλμ.117,24].Και αυτήν την ημέρα τη γνώριζε ο Κύριος και «δεν είναι ούτε ημέρα ούτε νύχτα»[Ζαχ.14,7].Τι σημαίνει αυτό το αίνιγμα που αναφέρει ο Προφήτης; «Η ημέρα εκείνη δεν είναι ούτε ημέρα, ούτε νύχτα».
Τι λοιπόν είναι αυτή; Τι θα την ονομάσουμε; Το Ευαγγέλιο το ερμηνεύει το πράγμα, καθώς διηγείται τα γεγονότα. Δεν ήταν ημέρα, διότι δεν έλαμψε ήλιος, πορευόμενος από την ανατολή έως τη δύση, αλλά από την έκτη ώρα ως την ενάτη έγινε σκοτάδι[βλ. παραπάνω,Ματθ.27,45], στη μέση της ημέρας! Επομένως, στη μέση της ημέρας παρεμβλήθηκε το σκοτάδι και το σκοτάδι ο Θεός το ονόμασε νύχτα(πρβλ.Γέν.1,5: «Καὶ ἐκάλεσεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς ἡμέραν καὶ τὸ σκότος ἐκάλεσε νύκτα»).Γι ’αυτό ούτε ημέρα ήταν ούτε νύχτα, διότι ούτε όλο φως ήταν, ώστε να κληθεί ημέρα, ούτε πάλι όλο σκοτάδι για να ονομαστεί νύχτα, αλλά μετά από την ενάτη[δηλαδή μετά τις τρεις το μεσημέρι] έλαμψε ο ήλιος. Το προείπε και αυτό ο Προφήτης λέγοντας: «Ούτε ημέρα είναι, ούτε νύχτα»(Ζαχ.14,7).Και πρόσθεσε: «καὶ πρὸς ἑσπέραν ἔσται φῶς(: και προς το εσπέρας θα επέλθει άφθονο φως)»[Ζαχ.14,7].Βλέπεις ακρίβεια των Προφητών; Βλέπεις πόση αλήθεια υπάρχει σε όσα έχουν προφητευθεί και γραφεί εκ των προτέρων;
ΚΕ΄ Αλλά θέλεις να μάθεις σαφώς ποια ώρα ακριβώς ο ήλιος αφανίστηκε από το πρόσωπο της γης; Άραγε να ήταν πέμπτη ώρα ή ογδόη ή δεκάτη; Πες ακριβώς την ώρα στους Ιουδαίους τους απειθείς, ω Προφήτη! Πότε έδυσε ο ήλιος; Λέει λοιπόν ο Αμώς ο προφήτης: «Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, λέγει Κύριος ὁ Θεός, καὶ δύσεται ὁ ἥλιος μεσημβρίας, καὶ συσκοτάσει ἐπὶ τῆς γῆς ἐν ἡμέρᾳ τὸ φῶς(:Και θα συμβεί εκείνη την ημέρα, λέει ο Κύριος και Θεός, να δύσει ο ήλιος το μεσημέρι)»[Αμ.8,9]- «και έγινε σκοτάδι από την έκτη ώρα(βλ.παραπάνω:Ματθ.27,45)-«και θα γίνει στη γη σκοτάδι το φως, ενώ θα είναι ημέρα»(βλ.παραπάνω,Αμ.8,9).
Ποιος θα είναι αυτός ο καιρός, ω Προφήτη, και ποια θα είναι αυτή η ημέρα; «Καὶ μεταστρέψω τὰς ἑορτὰς ὑμῶν εἰς πένθος(:θα μεταστρέψω τις γιορτές σας σε πένθος)»[Αμ.8,10],διότι τον καιρό των αζύμων και τον καιρό της εορτής του Πάσχα θα συμβεί το γεγονός της Σταυρώσεως. Και έπειτα λέει τα εξής: «Καὶ θήσομαι αὐτὸν ὡς πένθος ἀγαπητοῦ καὶ τοὺς μετ᾿ αὐτοῦ ὡς ἡμέραν ὀδύνης(:Θα γίνει αυτός, ο Κύριος, ως πρόσωπο αγαπητό που το πενθούν όλοι. Και αυτούς που είναι μαζί Του θα τους φέρει το γεγονός της Σταυρώσεως σε ημέρα οδύνης)»[Αμ.8,10].Την ημέρα πραγματικά των αζύμων και την ημέρα που ήταν εορτή οι μεν γυναίκες θρηνολογούσαν και έκλαιγαν[βλ. Λουκ.23,27: «Ἠκολούθει δὲ αὐτῷ πολὺ πλῆθος τοῦ λαοῦ καὶ γυναικῶν αἳ καὶ ἐκόπτοντο καὶ ἐθρήνουν αὐτόν(:Τον ακολουθούσε μάλιστα και μεγάλο πλήθος λαού και πολλές γυναίκες, που χτυπούσαν τα στήθη τους και Τον θρηνούσαν και έκλαιγαν)»],οι δε Απόστολοι, ενώ κρύφτηκαν, περνούσε η ψυχή τους οδύνη και σπαραγμό. Η προφητεία λοιπόν αυτή είναι άξια θαυμασμού.
ΚΣΤ΄ Αλλά θα πει κάποιος: «Βρες και κάποιο άλλο χαρακτηριστικό γεγονός απ΄τα Πάθη του Χριστού που να έχει προκηρυχθεί από τους Προφήτες με τόση ακρίβεια». Ποια άλλη απόδειξη υπάρχει ακριβής για το γεγονός της Σταυρώσεως; Σταυρώθηκε ο Ιησούς και τότε που Τον οδηγούσαν για τη Σταύρωση φορούσε μόνο ένα χιτώνα και είχε πάνω Του ριγμένο το ιμάτιό Του. «Οἱ οὖν στρατιῶται ὅτε ἐσταύρωσαν τὸν Ἰησοῦν, ἔλαβον τὰ ἱμάτια αὐτοῦ καὶ ἐποίησαν τέσσαρα μέρη, ἑκάστῳ στρατιώτῃ μέρος, καὶ τὸν χιτῶνα ἦν δὲ ὁ χιτὼν ἄῤῥαφος, ἐκ τῶν ἄνωθεν ὑφαντὸς δι᾿ ὅλου(:Στο μεταξύ, όταν οι στρατιώτες σταύρωσαν τον Ιησού, πήραν τα ρούχα Του και τα μοίρασαν σε τέσσερα μερίδια, από ένα μερίδιο για κάθε στρατιώτη. Το εσωτερικό Του όμως ένδυμα, τον χιτώνα Του, το έκαναν ξεχωριστό μερίδιο. Ο χιτώνας αυτός ήταν χωρίς καμία ραφή, υφασμένος ολόκληρος από πάνω ως κάτω)»[πρβλ.Ιωάν.19,23].
Τον χιτώνα όμως δεν τον έσχισαν, διότι δε θα χρησίμευε σε τίποτα αν σχιζόταν και γι’ αυτόν έβαλαν λαχνό. Έτσι λοιπόν τα κομμάτια του ιματίου τα μοιράστηκαν, αλλά τον χιτώνα τον βάλανε στο λαχνό[πρβλ.Ιωάν.19,24: «Εἶπον οὖν πρὸς ἀλλήλους· μὴ σχίσωμεν αὐτόν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ τίνος ἔσται(:Είπαν λοιπόν μεταξύ τους: ‘’Ας μην τον σχίσουμε, αλλά ας ρίξουμε κλήρο γι’ αυτόν, κι όποιος τον πάρει’’)»].Έχει γραφεί μήπως και αυτό; Τι λέγει το Ψαλτήρι[11ος αι.π.Χ]; «Διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον(:Μοίρασαν μεταξύ τους τα διάφορα εξωτερικά μου ενδύματα, και για το εσωτερικό μου ένδυμα, τον χιτώνα μου, έβαλαν κλήρο)»[Ψαλμ.21,19].Ο «κλῆρος» αυτός λοιπόν είναι ο λαχνός.
ΚΖ΄ Πάλι, όταν κρινόταν από τον Πιλάτο φόρεσε κόκκινα: «Καὶ ἐκδύσαντες αὐτὸν περιέθηκαν αὐτῷ χλαμύδα κοκκίνην(:Και αφού Τον έγδυσαν, επειδή ήθελαν να διακωμωδήσουν τις βασιλικές Του αξιώσεις, Τον έντυσαν με κόκκινο μανδύα)»[Ματθ.27,28].Μήπως έχει και αυτό γραφεί; Λέει ο Ησαΐας: «Τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδώμ, ἐρύθημα ἱματίων ἐκ Βοσόρ, οὕτως ὡραῖος ἐν στολῇ βίᾳ μετὰ ἰσχύος;(:Ποιος είναι Αυτός που ήρθε από την Ιδουμαία, από την εχθρική πόλη Βοσόρρα, με κόκκινα ενδύματα😉»[Ησ. 63,1].Ποιος είναι Αυτός που φοράει τα κόκκινα για να ατιμωθεί; Διότι η Βοσόρ κάποια τέτοια ερμηνεία έχει στους Εβραίους. «Διατί σου ἐρυθρὰ τὰ ἱμάτια καὶ τὰ ἐνδύματά σου ὡς ἀπὸ πατητοῦ ληνοῦ;(:Γιατί είναι κόκκινα τα ιμάτια και η στολή σου, σαν του ανθρώπου εκείνου που πατάει σταφύλια στο πατητήρι;)»[Ησ.63,2].Και αυτός αποκρίνεται κα λέει: «Ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου ὅλην τὴν ἡμέραν πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα(:Όλη την ημέρα είχα απλωμένα τα χέρια μου προς λαό απειθή και ανυπότακτο)»[Ησ.65,2].
ΚΗ΄ Άπλωσε στον Σταυρό τα χέρια, για να περιλάβει τα πέρατα της οικουμένης. Διότι της γης το μεσότατο σημείο είναι ο Γολγοθάς. Και δεν είναι λόγος αυτός δικός μου. Ο Προφήτης είναι εκείνος που είπε: «Ὁ δὲ Θεὸς βασιλεὺς ἡμῶν πρὸ αἰώνων, εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς. (:Εσύ, ο Θεός, τελεσιούργησες τα κοσμοσωτήρια πάθη Σου στο κέντρο της γης)»[Ψαλμ.73,12].Άπλωσε τα ανθρώπινα χέρια Του Εκείνος που με τα νοητά Του χέρια στερέωσε τον ουρανό. Και τρυπήθηκαν με καρφιά, ώστε, όταν η ανθρώπινη φύση Του καρφωθεί πάνω στον Σταυρό-η οποία βάσταζε πάνω της τα αμαρτήματα των ανθρώπων-και αφανιστεί, να πεθάνει μεν μαζί της η αμαρτία, εμείς όμως να αναστηθούμε άμεμπτοι και δίκαιοι.«Μόλις γὰρ ὑπὲρ δικαίου τις ἀποθανεῖται· ὑπὲρ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ τάχα τις καὶ τολμᾷ ἀποθανεῖν(:Επειδή λοιπόν ο θάνατος προήλθε από έναν άνθρωπο)»[πρβλ.Ρωμ.5,17],από έναν άνθρωπο και πάλι προήλθε η ζωή, διαμέσου δηλαδή ενός ανθρώπου, του Σωτήρα, που πέθανε αυτοπροαίρετα. Για να βεβαιωθείς ότι έτσι είναι το πράγμα, θυμήσου εκείνο που είπε: «Οὐδεὶς αἴρει αὐτὴν ἀπ᾿ ἐμοῦ, ἀλλ᾿ ἐγὼ τίθημι αὐτὴν ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτήν, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν(:Κανείς δεν έχει τη δύναμη να πάρει τη ζωή μου και να με θανατώσει εάν δεν το θελήσω εγώ. Αλλά εγώ από μόνος μου την παραδίδω. Έχω εξουσία να προσφέρω τη ζωή μου, κι έχω εξουσία πάλι να την πάρω πίσω)»[Ιωαν.10,18].
ΚΘ΄ Αλλά Εκείνος βέβαια τα υπέμεινε αυτά, για να σώσει τους πάντες, ο λαός όμως Του ανταπέδωσε κακή ανταμοιβή. Λέει ο Ιησούς «διψώ»[Ιωάν.19,28].Διψά Εκείνος που ανέβλυσε άφθονα νερά από τον απόκρημνο βράχο. Και ζητούσε από την άμπελο την οποία φύτεψε τους καρπούς[πρβλ.Ιερ.2,21: «ἐγὼ δὲ ἐφύτευσά σε ἄμπελον καρποφόρον πᾶσαν ἀληθινήν· πῶς ἐστράφης εἰς πικρίαν, ἡ ἄμπελος ἡ ἀλλοτρία;»].Αλλά ποια είναι η άμπελος; Ως προς την φύση της βέβαια προέρχεται από τους αγίους Πατέρες, ως προς την προαίρεσή της όμως είναι σοδομική-διότι η άμπελός τους προέρχεται από τα Σόδομα και τα κλήματά τους από τη Γομόρρα-και ενώ διψά ο Κύριος, παίρνει σφουγγάρι βουτηγμένο στο ξίδι, το δένει γύρω από ένα καλάμι και Του το προσφέρει![πρβλ.Ματθ.27,48: «Καὶ εὐθέως δραμὼν εἷς ἐξ αὐτῶν καὶ λαβὼν σπόγγον πλήσας τε ὄξους καὶ περιθεὶς καλάμῳ ἐπότιζεν αὐτόν(:Και αμέσως ένας απ’ αυτούς έτρεξε και πήρε ένα σφουγγάρι, κι αφού το βούτηξε στο ξίδι, το τύλιξε σ’ ένα καλάμι και προσπαθούσε να του δώσει να πιει)»]. «Καὶ ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος(:και έδωσαν σε μένα αντί για φαγητό χολή και όταν δίψασα με ποτίσανε ξίδι)»[Ψαλμ.68,22].Βλέπεις τη διαφάνεια της προρρήσεως των Προφητών; Τι είδους χολή λοιπόν έδωσαν στο στόμα μου; Έδωσαν σε Αυτόν, λέει, «κρασί ανακατεμένο με σμύρνα»[Μάρκ.15,23: «Καὶ ἐδίδουν αὐτῷ πιεῖν ἐσμυρνισμένον οἶνον· ὁ δὲ οὐκ ἔλαβε»].Αηδιαστική και κατάπικρη είναι η σμύρνα. Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Αυτήν την προσφορά κάνει η άμπελος στον αφέντη της; Δίκαια σας θρηνούσε από τότε λοιπόν ο Ησαΐας λέγοντας: «ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ ἐν κέρατι, ἐν τόπῳ πίονι(:φυτεύτηκε αμπελώνας για τον αγαπημένο σε υψηλό μέρος, σε τόπο εύφορο)»[Ησ.5,1].Για να μην τα αναφέρουμε όμως όλα, ας πάμε παρακάτω που λέει: «Περίμενα να μου κάνει σταφύλια, να σβήσει τη δίψα μου με το κρασί του, αλλά ο αμπελώνας μου έβγαλε αγκάθια»[πρβλ.Ησ.5,2,4].Κοίταξε το στεφάνι που περιβάλλομαι. Ποια απόφαση λοιπόν θα πάρω; Θα διατάξω τις νεφέλες να μην αφήσουν να πέσει σε αυτόν τον αμπελώνα βροχή. Και βέβαια σταμάτησαν τα σύννεφα να βρέχουν σε αυτόν τον αμπελώνα, δηλαδή έπαυσε πια η προφητική φωνή να αποκαλύπτει τη βουλή του Θεού σε αυτούς.
Και καθώς λέει ο απόστολος Παύλος, οι Προφήτες στο εξής δρουν μέσα στην Εκκλησία:«Προφῆται δὲ δύο ἢ τρεῖς λαλείτωσαν, καὶ οἱ ἄλλοι διακρινέτωσαν(:Προφήτες δύο ή τρεις ας μιλούν, και οι άλλοι ας ελέγχουν και ας δευκρινίζουν και ας επιβεβαιώνουν τα προφητευόμενα)»[Α΄Κορινθ.14,29].Και πάλι αλλού: «Καὶ αὐτὸς ἔδωκε τοὺς μὲν ἀποστόλους, τοὺς δὲ προφήτας, τοὺς δὲ εὐαγγελιστάς, τοὺς δὲ ποιμένας καὶ διδασκάλους(:Ο Θεός έδωσε στην Εκκλησία άλλοι να είναι Απόστολοι, άλλοι Προφήτες)»[Εφεσ.4,11].Προφήτης ήταν και ο Άγαβος, που έδεσε με τη ζώνη του Παύλου τα χέρια και τα πόδια του Παύλου και προφήτευσε τη φυλάκιση του Αποστόλου στα Ιεροσόλυμα[πρβλ.Πράξ.21,10-11:«Ἐπιμενόντων δὲ ἡμῶν ἡμέρας πλείους κατῆλθέ τις ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας προφήτης ὀνόματι Ἄγαβος, καὶ ἐλθὼν πρὸς ἡμᾶς καὶ ἄρας τὴν ζώνην τοῦ Παύλου, δήσας τε αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ τὰς χεῖρας εἶπε· τάδε λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον· τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη, οὕτω δήσουσιν εἰς Ἱερουσαλὴμ οἱ Ἰουδαῖοι καὶ παραδώσουσιν εἰς χεῖρας ἐθνῶν (:Και ενώ εμείς παραμέναμε στην Καισάρεια περισσότερες ημέρες, κατέβηκε από την Ιουδαία κάποιος προφήτης που λεγόταν Άγαβος. Αυτός, όταν ήλθε να μας επισκεφτεί, πήρε τη ζώνη του Παύλου και έδεσε με αυτήν τα πόδια και τα χέρια του και είπε: ‘’Αυτά λέει το Άγιο Πνεύμα: Τον άνδρα στον οποίο ανήκει η ζώνη αυτή, θα τον δέσουν στην Ιερουσαλήμ οι Ιουδαίοι έτσι όπως είμαι εδώ δεμένος εγώ, και θα τον παραδώσουν στα χέρια των εθνικών Ρωμαίων)»].
[Συνεχίζεται]
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
«Κατηχήσεις Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων»,σελ.379-393[κατ΄επιλογήν],εκδ. Ετοιμασία, Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Καρέα
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
Π.Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία(απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm
ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
«Σταυρωθέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ παθόντα καὶ ταφέντα…»
(επιλεγμένα αποσπάσματα από την ΙΓ΄Κατήχηση):
ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΠΟΥ ΕΚΠΛΗΡΩΘΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ
[Μέρος δεύτερο]
[Λ΄].Για τους ληστές πάλι που σταυρώθηκαν μαζί του έχει λεχθεί: «Και συγκαταριθμήθηκε μεταξύ των ανόμων»[Λουκ.22,37: «Λέγω γὰρ ὑμῖν ὅτι ἔτι τοῦτο τὸ γεγραμμένον δεῖ τελεσθῆναι ἐν ἐμοί, τὸ καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη· καὶ γὰρ τὰ περὶ ἐμοῦ τέλος ἔχει(:τώρα λοιπόν ήλθαν καιροί διωγμών και επιβουλών. Και αυτό αποδεικνύεται απ’ όσα θα μου συμβούν σε λίγο. Διότι σας λέω ότι μαζί με τόσα άλλα που εκπληρώθηκαν, πρέπει να εκπληρωθεί και να επαληθευθεί σε μένα κι αυτό που έχει γραφεί στον προφήτη Ησαΐα. Δηλαδή το ‘’και μεταξύ των ανόμων και κακούργων συγκαταλέχθηκε, για να τιμωρηθεί μαζί με αυτούς ως άνομος’’. Και πρέπει να επαληθευθεί και ο προφητικός αυτός λόγος στο πρόσωπό μου, διότι όσα γράφτηκαν και προφητεύθηκαν για μένα, τώρα ολοκληρώνονται και πραγματοποιούνται πλήρως)» και Ησ.53,12: «διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα, ἀνθ᾿ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν παρεδόθη(:για τον λόγο αυτόν Αυτός θα πάρει ως δική Του πνευματική κληρονομία πολλούς· και από τους ισχυρούς θα πάρει και θα διαμοιράσει λάφυρα, διότι εκουσίως παραδόθηκε στον λυτρωτικό για εμάς θάνατο η ζωή Του. Κατατάχθηκε μεταξύ των παρανόμων και ως τέτοιος άνθρωπος θεωρήθηκε. Αυτός όμως με τη σταυρική Του θυσία πήρε πάνω Του τις αμαρτίες πολλών και παραδόθηκε στον σταυρικό θάνατο για τις αμαρτίες τους)»].
Και οι δύο βέβαια ήταν άνομοι πριν από τη συσταύρωσή τους με τον Κύριο. Ο ένας όμως απ’ τους δύο δεν έμεινε άνομος. Ενώ ο άλλος έμεινε μέχρι τέλους άνομος, αμετανόητος, χωρίς να επιζητήσει τη σωτηρία. Και μπορεί να ήταν καρφωμένος στα χέρια, αλλά χτυπούσε με τη γλώσσα, βλασφημώντας. Οι Ιουδαίοι περνώντας κουνούσαν τα κεφάλιά τους[πρβλ.Ματθ.27,39: «Οἱ δὲ παραπορευόμενοι ἐβλασφήμουν αὐτὸν κινοῦντες τὰς κεφαλὰς αὐτῶν (:στο μεταξύ εκείνοι που περνούσαν από κοντά τον έβριζαν και κουνούσαν με περιφρόνηση και κακία τα κεφάλια τους)»,κοροϊδεύοντας τον Εσταυρωμένο και αποδεικνύοντας με αυτά αληθινό το γραμμένο: «κἀγὼ ἐγενήθην ὄνειδος αὐτοῖς· εἴδοσάν με, ἐσάλευσαν κεφαλὰς αὐτῶν(:με είδαν και κούνησαν τα κεφάλια τους)»[Ψαλμ.108,25].Και ο ένας απ΄τους δύο ληστές μαζί τους βλασφημούσε τον Κύριο, ενώ ο άλλος επέπληττε τον βλάσφημο![πρβλ.Λουκ.23,40: «ἀποκριθεὶς δὲ ὁ ἕτερος ἐπετίμα αὐτῷ λέγων· οὐδὲ φοβῇ σὺ τὸν Θεόν, ὅτι ἐν τῷ αὐτῷ κρίματι εἶ;(:τότε ο άλλος στράφηκε προς αυτόν και τον επέπληττε λέγοντας: ‘’Σε λίγο θα εμφανιστείς ενώπιον του Θεού. Ούτε τον Θεό δεν φοβάσαι; Ο φόβος του Θεού δεν σε συγκρατεί να μην προσθέτεις και τώρα νέες αμαρτίες στον εαυτό σου; Δεν θυμάσαι το παρελθόν σου και τα τόσα σου εγκλήματα; Διότι κι εσύ υφίστασαι την ίδια καταδίκη και την ίδια ποινή του σταυρού που υφίσταται κι αυτός’’)»].
Και τότε συνέβηκε σε αυτόν να βρίσκεται στο τέλος της ζωής του, αλλά στην αρχή της διορθώσεώς του, στην παράδοση της ψυχής του, αλλά και στην πρόσληψη της σωτηρίας του. Μετά από την επιτίμηση, που έκανε στον συλληστή του, είπε και το: «Μνήσθητί μου, Κύριε»[Λουκ.23,42: «μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου (:θυμήσου με, Κύριε, όταν θα ξαναέλθεις με τη δόξα και τη δύναμη της βασιλείας σου και ανάστησέ με για να την απολαύσω κι εγώ)»]. «Προς εσένα, Κύριε, απευθύνεται ο λόγος μου. Άφησέ τον αυτόν, τυφλώθηκαν τα μάτια της ψυχής του, θυμήσου εμένα. Δεν σου λέω να θυμηθείς τα έργα μου, διότι τα φοβάμαι αυτά. Κάθε άνθρωπος είναι φυσικό να καλλιεργεί ευμενή και φιλικά αισθήματα προς όσους τον συνοδεύουν σε κάποια πορεία του. Είμαι και εγώ συνοδοιπόρος σου προς τον θάνατο. Μνήσθητι του συνοδοιπόρου σου! Δεν σου λέω όμως τώρα μνήσθητί μου, αλλά όταν έλθεις στη Βασιλεία Σου».
[…]
ΛΔ΄ Ο ήλιος, τότε, έχασε το φως του[πρβλ.Λουκ.23,44: «Ἦν δὲ ὡσεὶ ὥρα ἕκτη καὶ σκότος ἐγένετο ἐφ᾿ ὅλην τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης, τοῦ ἡλίου ἐκλείποντος (:η ώρα ήταν περίπου έξι από την ανατολή του ηλίου, δηλαδή δώδεκα το μεσημέρι. Κι έπεσε σκοτάδι σ’ όλη τη γη ως τις τρεις το απόγευμα, και σκοτείνιασε ο ήλιος)»] εξαιτίας της ακτινοβολίας του Ήλιου της δικαιοσύνης(πρβλ.Μαλαχ.3,20). Σχίστηκαν οι πέτρες γιατί έπασχε ο Χριστός, που (κατά τον απόστολο Παύλο) συμβολιζόταν από την πέτρα η οποία πήγασε το ύδωρ της ζωής για τους ανθρώπους. Τα μνήματα ανοίχτηκαν και οι νεκροί αναστήθηκαν για χάρη Εκείνου «που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς»[Ψαλμ.87,5:«Προσελογίσθην μετὰ τῶν καταβαινόντων εἰς λάκκον, ἐγενήθην ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος»].Έβγαλε τους φυλακισμένους από το σκοτεινό και άνυδρο λάκκο[Ζαχ.9,11: «καὶ σὺ ἐν αἵματι διαθήκης σου ἐξαπέστειλας δεσμίους σου ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρ(:Εσύ, Κύριε, απαντά ο προφήτης, χάρη στη Διαθήκη, που συνήψες με αιματηρές θυσίες με τους Ισραηλίτες, ανέσυρες τους δέσμιους και αιχμαλώτους Ιουδαίους, από τον λάκκο της αιχμαλωσίας τους, όπου ούτε νερό δεν υπήρχε)»].
Να μην ντρέπεσαι λοιπόν για τον Εσταυρωμένο αλλά με θάρρος να ομολογείς και να λέγεις και συ: «Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται (:Αυτός βαστάζει τις αμαρτίες μας και πάσχει για χάρη μας)»[Ησ.53,4]. «τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν (:και γιατρευτήκαμε εμείς με την πληγή τη δική Του)»[Ησ.53,5].Ας μην είμαστε αχάριστοι προς τον Ευεργέτη. Και να προσθέτεις ακόμα λέγοντας: «ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον. καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ (:εξαιτίας των ανομιών του λαού μου-λέει ο Θεός-Πατέρας-οδηγήθηκε ο Χριστός στον θάνατο και θα παραδοθούν οι πονηροί ως αντάλλαγμα για την ταφή Του και οι πλούσιοι θα πληρώσουν για το θάνατό Του)»[Ησ.53,8-9].Γι΄αυτό ακριβώς σαφώς λέει ο Παύλος ότι «παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις ὃ καὶ παρέλαβον, ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς γραφάς, καὶ ὅτι ἐτάφη, καὶ ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτη ἡμέρᾳ κατὰ τὰς γραφάς(:διότι εν πρώτοις παρέδωσα σε σας με την διδασκαλία μου, αυτό που και εγώ παρέλαβα ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, κατά τις Γραφές, και ότι ενταφιάστηκε και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, σύμφωνα πάλι με τις Γραφές)»[Α΄Κορ.15,3-4].
ΛΕ΄ Ζητούμε όμως να μάθουμε σαφώς πού έχει ταφεί. Είναι άραγε χειροποίητος ο τάφος; Άραγε,όπως οι τάφοι των βασιλέων, προεξέχει από τη γη, έχει γίνει το μνήμα από πέτρες κτιστές και αρμολογημένες; Και τι έβαλαν στη θύρα; Πέστε μας, ω Προφήτες, και για τον τάφο ακριβώς πού είναι και πού θα τον ζητήσουμε; Και αυτοί μας λένε: «Κοιτάτε προς το στερεό βράχο, τον οποίο λαξεύσατε»[Ησ.51,1]. Κοιτάξτε και θα δείτε. Έχεις και το Ευαγγέλιο που λέει «σε μνήμα λαξευτό»[πρβλ.Λουκ.23,53: «καὶ καθελὼν αὐτὸ ἐνετύλιξε σινδόνι καὶ ἔθηκεν αὐτὸ ἐν μνήματι λαξευτῷ, οὗ οὐκ ἦν οὐδεὶς οὐδέπω κείμενος (:και αφού το κατέβασε από το σταυρό, το τύλιξε σε σεντόνι και το έβαλε σε ένα μνημείο σκαλισμένο μέσα στο βράχο. Στο μνημείο αυτό κανείς μέχρι τότε δεν είχε τοποθετηθεί και ενταφιαστεί)», «το οποίο ήταν σκαμμένο σε ογκώδη βράχο»[Μάρκ.15,46: «καὶ ἀγοράσας σινδόνα καὶ καθελὼν αὐτὸν ἐνείλησε τῇ σινδόνι καὶ κατέθηκεν αὐτὸν ἐν μνημείῳ, ὃ ἦν λελατομημένον ἐκ πέτρας, καὶ προσεκύλισε λίθον ἐπὶ τὴν θύραν τοῦ μνημείου(:και εκείνος, αφού αγόρασε καινούργιο και αμεταχείριστο σεντόνι και κατέβασε τον Ιησού από τον σταυρό, τύλιξε το σώμα Του στο σεντόνι και Τον έβαλε κάτω σε ένα μνημείο, το οποίο ήταν σκαλισμένο μέσα στον βράχο˙ και κύλισε ένα μεγάλο λίθο πάνω στο στόμιο του μνημείου κλείνοντας έτσι την είσοδο του μνημείου)»].
Και τι γίνεται εκεί; Τι είδους ήταν η θύρα του μνήματος; Πάλι άλλος Προφήτης λέει: «Με θανάτωσαν και με έβαλαν στον λάκκο και έθεσαν λίθο επάνω μου»[Θρ.Ιερ.3,53: «ἐθανάτωσαν ἐν λάκκῳ ζωήν μου καὶ ἐπέθηκαν λίθον ἐπ᾿ ἐμοί»]. «Ο λίθος ο ακρογωνιαίος, ο διαλεχτός, ο πολύτιμος»[πρβλ.Ησ.28,16:«διὰ τοῦτο οὕτω λέγει Κύριος Κύριος· ἰδοὺ ἐγὼ ἐμβαλῶ εἰς τὰ θεμέλια Σιὼν λίθον πολυτελῆ ἐκλεκτὸν ἀκρογωνιαῖον, ἔντιμον, εἰς τὰ θεμέλια αὐτῆς, καὶ ὁ πιστεύων ἐπ᾿ αὐτῷ οὐ μὴ καταισχυνθῇ» και Α΄Πετρ.2,6: «ὡς ἐλεύθεροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλ᾿ ὡς δοῦλοι Θεοῦ»] είμαι θαμμένος στο βάθος άλλου λίθου, αλλά για λίγο χρόνο.
Λίθος που πάνω του θα σκοντάφτουν οι Ιουδαίοι[πρβλ.Ησ.8,14: «καὶ ἐὰν ἐπ᾿ αὐτῷ πεποιθὼς ἦς, ἔσται σοι εἰς ἁγίασμα καὶ οὐχ ὡς λίθου προσκόμματι συναντήσεσθε αὐτῷ, οὐδὲ ὡς πέτρας πτώματι· οἱ δὲ οἶκοι Ἰακὼβ ἐν παγίδι, καὶ ἐν κοιλάσματι ἐγκαθήμενοι ἐν Ἱερουσαλήμ» και Α΄Πετρ.2,6: «ὡς ἐλεύθεροι, καὶ μὴ ὡς ἐπικάλυμμα ἔχοντες τῆς κακίας τὴν ἐλευθερίαν, ἀλλ᾿ ὡς δοῦλοι Θεοῦ»] και που θα είναι σωτηρία για όσους πιστεύουν. Φυτεύθηκε λοιπόν το ξύλο στη γη, για να απολαύσει ευλογία η καταραμένη γη και για να ελευθερωθούν οι νεκροί.
ΛΣΤ΄. Να μην ντρεπόμαστε λοιπόν να ομολογήσουμε τον Εσταυρωμένο. Η σφρραγίδα του σταυρού ας γίνεται με τα δάχτυλα και με θαρραλέα διάθεση ομολογίας στο μέτωπο· και πάνω σε όλα ας κάνουμε το σημείο του σταυρού. Και στον άρτο, όταν τρώμε και στο ποτήρι, όταν πίνουμε και στην πόρτα της εισόδου και στην πόρτα της εξόδου. Ας κάνουμε το σταυρό μας πριν από τον ύπνο, όταν ξαπλώνουμε και όταν σηκωνόμαστε, όταν περπατάμε και όταν καθόμαστε. Είναι μεγάλη ασφάλεια, δεν απαιτεί καμιά δαπάνη και για τούτο είναι προσιτό και στους φτωχούς. Δεν είναι κόπος ούτε για τους αρρώστους, επειδή η Χάρη είναι από τον Θεό και είναι σημάδι των πιστών και φόβος για τους δαίμονες. Διότι πάνω στο Σταυρό κατανίκησε τους δαίμονες,τους διαπόμπευσε, ολοφάνερα τους καταξευτέλισε[πρβλ.Κολ.2,15:«ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ἐδειγμάτισεν ἐν παρρησίᾳ, θριαμβεύσας αὐτοὺς ἐν αὐτῷ(:Εγώ όμως σας ξέρω καλά κι έχω την πεποίθηση ότι δεν θα εξαπατηθείτε. Διότι, αν και απουσιάζω σωματικά, με το πνεύμα μου όμως είμαι μαζί σας και χαίρομαι που βλέπω την ευταξία σας και τη σταθερότητα της πίστεώς σας στο Χριστό)»].
Όταν λοιπόν δουν τον Σταυρό, έρχεται στον νου τους ο Εσταυρωμένος. Φοβούνται Αυτόν που σύντριψε τις κεφαλές του νοητού δράκοντα(πρβλ.Ψαλμ.73,14: «).Μην αμελείς και μη θεωρείς ασήμαντο να κάνεις παντού και πάντοτε το σημείο του σταυρού, επειδή μπορείς να το κάνεις χωρίς κόπο και δαπάνες. Αλλά ακριβώς, επειδή αυτή η δυνατότητα είναι ένα ξεχωριστό δώρο του Θεού σε σένα, κάνε το σημείο του σταυρού, για να τιμάς από ευγνωμοσύνη τον ευεργέτη σου. (…)
[Συνεχίζεται]
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
«Κατηχήσεις Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων»,σελ.379-393[κατ΄επιλογήν],εκδ. Ετοιμασία, Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Καρέα
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
Π.Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία(απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm
ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
«Σταυρωθέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ παθόντα καὶ ταφέντα…»
(επιλεγμένα αποσπάσματα από την ΙΓ΄Κατήχηση):
ΟΙ ΠΡΟΦΗΤΕΙΕΣ ΠΟΥ ΕΚΠΛΗΡΩΘΗΚΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΤΑΥΡΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ
[Μέρος τρίτο]
[ΛΗ’]. Να παίρνεις λοιπόν πρώτο και αδιάσειστο θεμέλιο τον Σταυρό και εκεί επάνω να οικοδομείς τα υπόλοιπα της πίστεως. Μην αρνηθείς τον Εσταυρωμένο. Αν Τον αρνηθείς, έχεις πολλούς που θα σε ελέγξουν γι᾽ αυτό. Πρώτος θα σε ελέγξει ο Ιούδας ο προδότης. Διότι αυτός που Τον πρόδωσε ήξερε ότι από τους αρχιερείς και πρεσβυτέρους καταδικάστηκε σε θάνατο [πρβλ. Ματθ. 27, 3: «Τότε ἰδὼν Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν ὅτι κατεκρίθη, μεταμεληθεὶς ἀπέστρεψε τὰ τριάκοντα ἀργύρια τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις (:Τότε ο Ιούδας, που τον παρέδωσε με προδοσία στους Ιουδαίους, σαν είδε ότι ο Ιησούς καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε κι επέστρεψε τα τριάντα ασημένια νομίσματα στους αρχιερείς και στους πρεσβυτέρους)»]. Το μαρτυρούν τα τριάντα αργύρια [πρβλ. Ματθ. 26, 15: «Τί θέλετέ μοι δοῦναι, καὶ ἐγὼ ὑμῖν παραδώσω αὐτόν; οἱ δὲ ἔστησαν αὐτῷ τριάκοντα ἀργύρια (:Τι θέλετε να μου δώσετε, κι εγώ θα σας Τον παραδώσω. Αυτοί λοιπόν του παρέδωσαν τριάντα ασημένια νομίσματα)»].
Το μαρτυρεί η Γεθσημανή, όπου έγινε η προδοσία. Για να μην αναφέρω το Όρος των Ελαιών, όπου όλοι παρόντες προσεύχονταν τη νύχτα. Το μαρτυρεί η σελήνη της νύχτας. Το μαρτυρεί η ημέρα και ο ήλιος που χάθηκε [πρβλ. Λουκ. 23, 44: «Ἦν δὲ ὡσεὶ ὥρα ἕκτη καὶ σκότος ἐγένετο ἐφ᾿ ὅλην τὴν γῆν ἕως ὥρας ἐνάτης, τοῦ ἡλίου ἐκλείποντος(:η ώρα ήταν περίπου έξι από την ανατολή του ηλίου, δηλαδή δώδεκα το μεσημέρι. Κι έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη ως τις τρεις το απόγευμα, και σκοτείνιασε ο ήλιος)»], διότι δεν μπορούσε να βλέπει την παρανομία των εχθρών του Κυρίου. Σε ελέγχει η φωτιά, όπου παρευρέθηκε και θερμαινόταν ο Πέτρος. Αν αρνηθείς το Σταυρό, σε περιμένει η αιώνια φωτιά. Μιλάω σκληρά, για να μην επιχειρήσεις εσύ να σκληρυνθείς.
Θυμήσου τα μαχαίρια που έφεραν εναντίον Του στη Γεθσημανή [πρβλ. Ιω. 18, 3: «ὁ οὖν Ἰούδας λαβὼν τὴν σπεῖραν καὶ ἐκ τῶν ἀρχιερέων καὶ Φαρισαίων ὑπηρέτας ἔρχεται ἐκεῖ μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων καὶ ὅπλων(:εφόσον λοιπόν ο Ιούδας γνώριζε τον τόπο αυτό, υπολόγιζε ότι εκεί θα έβρισκε τον Ιησού. Γι’ αυτό πήρε μαζί του τον λόχο των Ρωμαίων στρατιωτών και υπηρέτες από τους αρχιερείς και Φαρισαίους και κατευθύνθηκε προς τα εκεί. Όλοι αυτοί ήταν οπλισμένοι και κρατούσαν φανάρια και λαμπάδες, για να προλάβουν μην τους διαφύγει ο Ιησούς μέσα στο σκοτάδι και για να εκμηδενίσουν κάθε ένοπλη αντίσταση, που νόμιζαν ότι θα συναντούσαν)»], για να μη δοκιμασθείς από την αιώνια ρομφαία. Θα σε ελέγξει το σπίτι του Καϊάφα, που με την ερημιά που το δέρνει δείχνει τη δύναμη που είχε ο τότε δικαζόμενος εκεί. Ο ίδιος ο Καϊάφας, την ημέρα της Κρίσεως, θα σού φέρει σθεναρές αντιρρήσεις.
Θα σου εναντιωθεί και ο δούλος που έδωσε το ράπισμα στον Ιησού [πρβλ. Ιωάν. 18, 22: «Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος εἷς τῶν ὑπηρετῶν παρεστηκὼς ἔδωκε ῥάπισμα τῷ Ἰησοῦ εἰπών· οὕτως ἀποκρίνῃ τῷ ἀρχιερεῖ; (:όταν ο Ιησούς είπε αυτά τα λόγια, ένας από τους υπηρέτες που στεκόταν εκεί κοντά Του έδωσε ένα ράπισμα και του είπε: ‘’Με τέτοια γλώσσα μιλάς και αποκρίνεσαι στον αρχιερέα;’’)»] και αυτοί που Τον έδεσαν και Τον έφεραν στον τόπο του μαρτυρίου. Θα σου εναντιωθούν και ο Ηρώδης και ο Πιλάτος και κάπως έτσι θα σού μιλήσουν: Τι αρνείσαι Αυτόν που συκοφαντήθηκε από τους Ιουδαίους μπροστά σας, για τον Οποίο ξέρουμε ότι δεν αμάρτησε σε τίποτα; [πρβλ. Λουκ. 23, 14-15: «εἶπε πρὸς αὐτούς· προσηνέγκατέ μοι τὸν ἄνθρωπον τοῦτον ὡς ἀποστρέφοντα τὸν λαόν, καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἐνώπιον ὑμῶν ἀνακρίνας οὐδὲν εὗρον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τούτῳ αἴτιον ὧν κατηγορεῖτε κατ᾿ αὐτοῦ. ἀλλ᾿ οὐδὲ Ἡρῴδης· ἀνέπεμψα γὰρ ὑμᾶς πρὸς αὐτόν· καὶ ἰδοὺ οὐδὲν ἄξιον θανάτου ἐστὶ πεπραγμένον αὐτῷ(:και τους είπε: ‘’Μου φέρατε εδώ αυτόν τον άνθρωπο και τον κατηγορήσατε ότι ξεσηκώνει τον λαό και τον παρακινεί να μην υποτάσσεται στην εξουσία του Καίσαρα και να επαναστατήσει. Και να λοιπόν, τον ανέκρινα μπροστά σας και δεν βρήκα στον άνθρωπο αυτό τίποτε το ένοχο και άξιο καταδίκης απ’ όλα αυτά που τον κατηγορείτε. Αλλά ούτε και ο Ηρώδης του βρήκε κάποια ενοχή. Άλλωστε η ανάκριση αυτή του Ηρώδη ήταν σοβαρή, διότι έστειλα σε αυτόν και σας, για να διατυπώσετε μόνοι σας τις κατηγορίες. Και να, αποδείχθηκε ότι αυτός δεν έχει διαπράξει κανένα έγκλημα που να του επισύρει την ποινή του θανάτου)»]. Διότι και εγώ ο Πιλάτος «ένιψα τότε τα χέρια μου» [πρβλ. Ματθ. 27, 24: «ἰδὼν δὲ ὁ Πιλᾶτος ὅτι οὐδὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ μᾶλλον θόρυβος γίνεται, λαβὼν ὕδωρ ἀπενίψατο τὰς χεῖρας ἀπέναντι τοῦ ὄχλου λέγων· ἀθῶός εἰμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου· ὑμεῖς ὄψεσθε(:Σαν είδε λοιπόν ο Πιλάτος ότι δεν πετύχαινε τίποτε, αλλά αντίθετα γινόταν μεγαλύτερη αναστάτωση, πήρε νερό κι ένιψε καλά τα χέρια του μπροστά στο πλήθος και είπε: Είμαι αθώος απ’ το αίμα αυτού του δικαίου ανθρώπου. Σε σας θα πέσει η ευθύνη κι εσείς θα φροντίσετε να απαλλαγείτε απ’ την ενοχή για το άδικο αυτό’’)»].
Θα σου εναντιωθούν οι ψευδομάρτυρες και οι στρατιώτες που Του φόρεσαν «το κόκκινο ένδυμα και το ακάνθινο στεφάνι, Τον σταύρωσαν στον Γολγοθά» (πρβλ. Ιωάν. 19, 2 : «ἐμνήσθησαν δὲ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ ὅτι γεγραμμένον ἐστίν, ὁ ζῆλος τοῦ οἴκου σου καταφάγεταί με(:και επιπλέον οι στρατιώτες, για να γελοιοποιήσουν τις βασικές αξιώσεις του Ιησού, έπλεξαν στεφάνι από αγκάθια και το έβαλαν πάνω στο κεφάλι του αντί για στέμμα βασιλικό, και τον έντυσαν με κόκκινο μανδύα αντί για αυτοκρατορική πορφύρα)» και για «τον χιτώνα Του έβαλαν κλήρο» [πρβλ. Ιω. 19, 24: «εἶπον οὖν πρὸς ἀλλήλους· μὴ σχίσωμεν αὐτόν, ἀλλὰ λάχωμεν περὶ αὐτοῦ τίνος ἔσται· ἵνα ἡ γραφὴ πληρωθῇ ἡ λέγουσα· διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον(:είπαν λοιπόν μεταξύ τους: ‘’Ας μην τον σχίσουμε, αλλά ας ρίξουμε κλήρο γι’ αυτόν, κι όποιος τον πάρει. Έτσι εκπληρώθηκε η προφητεία της Αγίας Γραφής που λέει: ‘’Μοίρασαν μεταξύ τους τα διάφορα εξωτερικά μου ενδύματα, και για το εσωτερικό μου ένδυμα έβαλαν κλήρο’’)»].
Θα σε ελέγξει ο Σίμων ο Κυρηναίος που σήκωνε τον Σταυρό πίσω από τον Ιησού [πρβλ. Λουκ. 23, 26: «Καὶ ὡς ἀπήγαγον αὐτόν, ἐπιλαβόμενοι Σίμωνός τινος Κυρηναίου, ἐρχομένου ἀπ᾿ ἀγροῦ, ἐπέθηκαν αὐτῷ τὸν σταυρὸν φέρειν ὀπίσω τοῦ Ἰησοῦ (:καθώς τον πήγαιναν στον τόπο της σταυρώσεως, επειδή ο Ιησούς είχε εξαντληθεί και δεν άντεχε πλέον να βαστάζει τον σταυρό Του, έπιασαν κάποιον Σίμωνα Κυρηναίο, που επέστρεφε από το χωράφι, και του φόρτωσαν πάνω στους ώμους του τον σταυρό για να τον μεταφέρει πίσω από τον Ιησού)»].
ΛΘ’. Θα σε ελέγξει από τα αστέρια ο ήλιος που χάθηκε. Και από της γης τα πράγματα, το κρασί το αρωματισμένο με σμύρνα. Από τα καλαμοειδή το καλάμι, από τα βότανα ο ύσσωπος, από τα θαλάσσια το σφουγγάρι, από τα δέντρα το ξύλο απ᾽ όπου έγινε ο Σταυρός. Οι στρατιώτες, όπως είπαμε, που Τον σταύρωσαν και έβαλαν κλήρο για τα ιμάτιά Του, ο στρατιώτης που με τη λόγχη άνοιξε την πλευρά Του, οι γυναίκες που ήταν τότε παρούσες [πρβλ. Ματθ. 27, 55: «Ἦσαν δὲ ἐκεῖ καὶ γυναῖκες πολλαὶ ἀπὸ μακρόθεν θεωροῦσαι, αἵτινες ἠκολούθησαν τῷ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας διακονοῦσαι αὐτῷ(:ήταν εκεί και πολλές γυναίκες που παρατηρούσαν από μακριά. Αυτές είχαν ακολουθήσει τον Ιησού από τη Γαλιλαία και τον υπηρετούσαν)», το καταπέτασμα του Ναού που σχίστηκε τότε σε δύο κομμάτια [πρβλ. Ματθ. 27, 51: «Καὶ ἰδοὺ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, καὶ ἡ γῆ ἐσείσθη καὶ αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν(:και ιδού, το παραπέτασμα που χώριζε στον ναό τα Άγια από τα Άγια των Αγίων σχίστηκε στα δύο από πάνω μέχρι κάτω˙ και η γη κλονίστηκε, και οι πέτρες στην περιφέρεια της Ιερουσαλήμ σχίστηκαν εξαιτίας του σεισμού)»].
Το πραιτώριο του Πιλάτου, που τώρα, έχει ερημωθεί με τη δύναμη Εκείνου ο Οποίος είχε τότε σταυρωθεί. Αυτός εδώ ο Γολγοθάς ο άγιος, ο υπερυψωμένος, που μέχρι σήμερα εκπέμπει φως και δείχνει μέχρι τώρα πως ράισαν οι πέτρες του για τον Χριστό. Το πλησίον μνήμα όπου ενταφιάστηκε και η πέτρα που έβαλαν στη θύρα [πρβλ. Ματθ. 27, 60: «καὶ ἔθηκεν αὐτὸ ἐν τῷ καινῷ αὐτοῦ μνημείῳ ὃ ἐλατόμησεν ἐν τῇ πέτρᾳ, καὶ προσκυλίσας λίθον μέγαν τῇ θύρᾳ τοῦ μνημείου ἀπῆλθεν (:και το έβαλε στο δικό του καινούργιο μνημείο, το οποίο είχε σκαλίσει στο βράχο. Κι αφού κύλισε ένα μεγάλο λίθο στη θύρα του μνημείου, την έκλεισε με τον λίθο αυτόν κι έφυγε)»]και που μέχρι σήμερα βρίσκεται δίπλα στον τάφο.
Θα σε ελέγξουν επίσης οι Άγγελοι που ήταν τότε παρόντες. Οι γυναίκες που προσκύνησαν μετά την Ανάσταση. Ο Πέτρος και ο Ιωάννης που έτρεξαν στο μνήμα και ο Θωμάς, που έβαλε το χέρι του στην πλευρά Του και τα δάκτυλά του στα σημάδια από τα καρφιά [πρβλ. Ιωάν, 20, 25-27: «ἔλεγον οὖν αὐτῷ οἱ ἄλλοι μαθηταί· ἑωράκαμεν τὸν Κύριον. ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ἐὰν μὴ ἴδω ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, οὐ μὴ πιστεύσω. Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ὀκτὼ πάλιν ἦσαν ἔσω οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ καὶ Θωμᾶς μετ᾿ αὐτῶν. ἔρχεται ὁ Ἰησοῦς τῶν θυρῶν κεκλεισμένων, καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον καὶ εἶπεν· εἰρήνη ὑμῖν. εἶτα λέγει τῷ Θωμᾷ· φέρε τὸν δάκτυλόν σου ὧδε καὶ ἴδε τὰς χεῖράς μου, καὶ φέρε τὴν χεῖρά σου καὶ βάλε εἰς τὴν πλευράν μου, καὶ μὴ γίνου ἄπιστος, ἀλλὰ πιστός(:όταν λοιπόν τον είδαν, του έλεγαν οι άλλοι μαθητές: ‘’Είδαμε τον Κύριο’’. Αυτός όμως τους απάντησε: ‘’Εάν δε δω με τα μάτια μου στα χέρια του το σημάδι των καρφιών και δεν βάλω το δάχτυλό μου στο σημάδι των καρφιών και δεν βάλω το χέρι μου στην πλευρά Του, ώστε όχι μόνο με τα μάτια μου, αλλά και με τα δάχτυλά μου να βεβαιωθώ, δεν θα πιστέψω’’. Πράγματι λοιπόν, ύστερα από οκτώ ημέρες ήταν πάλι μέσα στο σπίτι οι μαθητές, και μαζί με αυτούς ήταν κι ο Θωμάς. Έρχεται λοιπόν ο Ιησούς, ενώ ήταν κλειστές οι θύρες, και στάθηκε ανάμεσα στους μαθητές και είπε: ‘’Ας είναι ειρήνη σε σας’’. Έπειτα λέει στον Θωμά: ‘’Φέρε το δάχτυλό σου εδώ. Ψηλάφισε και εξέτασε τα σημάδια των πληγών μου, και δες συγχρόνως με τα μάτια σου τα χέρια μου. Φέρε το χέρι σου κάτω από τα ενδύματά μου και βάλ’ το στην πλευρά μου που χτυπήθηκε από τη λόγχη. Και μην αφήνεις τον εαυτό σου να κυριευθεί από την απιστία, ώστε να γίνεις μόνιμα και ανεπανόρθωτα άπιστος, αλλά για να προοδεύεις και να στηρίζεσαι στην πίστη, ώστε να γίνεις αμετακίνητος και αδιάσειστος σε αυτή’’)»]. Διότι και εκείνος για χάρη μας ψηλάφησε την πλευρά με προσοχή, ώστε εκείνο που εσύ, ο οποίος δεν ήσουν τότε παρών, έμελλες να ζητήσεις για να ερευνήσεις, αυτό το ερεύνησε εκείνος, όντας παρών, «κατ᾽ οικονομίαν». (…)
ΜΑ’. Τούτο, το τρόπαιο του Σταυρού, πρόκειται μαζί με τον Ιησού πάλι να φανερωθεί από τον ουρανό [πρβλ. Ματθ. 24, 30: «καὶ τότε φανήσεται τὸ σημεῖον τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ τότε κόψονται πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς καὶ ὄψονται τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐπὶ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ μετὰ δυνάμεως καὶ δόξης πολλῆς(:και τότε θα φανεί στον ουρανό το σημείο που θα προαναγγέλλει την άμεση έλευση και παρουσία του υιού του ανθρώπου. Τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης που δεν πίστεψαν. Και θα δουν τον υιό του ανθρώπου να έρχεται καθισμένος στα σύννεφα του ουρανού με δύναμη και συνοδεία αγγέλων και με δόξα πολλή)»]. Διότι θα προηγηθεί το τρόπαιο και μετά θα έλθει ο Βασιλιάς, για να δουν οι Ιουδαίοι Ποιον κατατρύπησαν στην πλευρά[πρβλ. Ιω.19,37: «καὶ πάλιν ἑτέρα γραφὴ λέγει· ὄψονται εἰς ὃν ἐξεκέντησαν(:και πάλι σε άλλο σημείο η Αγία Γραφή λέει: ‘’Όταν η χάρις επισκεφτεί και τους Ιουδαίους, θα δουν συντετριμμένοι και μετανοημένοι Εκείνον που τρύπησαν με τη λόγχη, όπως θα Τον δουν περίφοβοι και όσοι επέμειναν στην απιστία’’)»] και από τον Σταυρό να γνωρίσουν Αυτόν που ατίμασαν. Και όσοι από τους Ιουδαίους έχουν μετανοήσει θα θρηνούν και θα κόπτονται. Όλοι οι άλλοι Ιουδαίοι όμως θα θρηνούν άκαρπα, χωριστά κάθε φυλή [πρβλ. Ζαχ. 12, 12: «καὶ κόψεται ἡ γῆ κατὰ φυλὰς φυλάς· φυλὴ οἴκου Δαυὶδ καθ᾿ ἑαυτὴν καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ᾿ ἑαυτάς, φυλὴ οἴκου Νάθαν καθ᾿ ἑαυτὴν καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν καθ᾿ ἑαυτάς(:ολόκληρη η Ιουδαία θα θρηνήσει κατά φυλές. Η φυλή του Ιούδα, στην οποία ανήκει ο βασιλικός οίκος Δαβίδ, χωριστά, και οι γυναίκες αυτής χωριστά. Η οικογένεια του Νάθαν χωριστά και αι γυναίκες χωριστά)»], γιατί θα μετανοήσουν τότε που δεν θα υπάρχει καιρός για μετάνοια. Εμείς όμως θα καυχηθούμε γιατί στηρίξαμε τη ζωή και τις ελπίδες μας πάνω στον Σταυρό και θα προσκυνήσουμε τον Κύριο που αποστάλθηκε και σταυρώθηκε για μας. Θα προσκυνήσουμε και τον Πατέρα που Τον απέστειλε μαζί και το Άγιο Πνεύμα, στο Οποίο ανήκει δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,
επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΕΣ:
«Κατηχήσεις Αγίου Κυρίλλου Ιεροσολύμων»,σελ.379-393[κατ΄επιλογήν],εκδ. Ετοιμασία, Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Καρέα
Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.
Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.
Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.
Π.Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία(απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016
http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html
http://users.sch.gr/aiasgr/Palaia_Diathikh/Biblia/Palaia_Diathikh.htm
http://users.sch.gr/aiasgr/Kainh_Diathikh/Biblia/Kainh_Diathikh.htm
ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΣΑΪΑΣ, Κεφάλαιο 53ο
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου στα εδάφια Ησ. 53,1-3:
«Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη; ἀνηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς ρίζα ἐν γῇ διψώσῃ. οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα· καὶ εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος· ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη».
[Η ομιλία εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 10/4/1995]
Αγαπητοί μου, ευρισκόμεθα εις το βιβλίον του προφήτου Ησαΐου και εις το 53ον κεφάλαιον. Σας εξήγησα την περασμένη φορά πώς πεταχτήκαμε σε αυτό το κεφάλαιο -εξάλλου τα θέματά μας είναι κατ’ επιλογήν, για να δώσουμε μία εικόνα του προσώπου του Μεσσίου· του θεανθρωπίνου προσώπου του Ιησού Χριστού. Όμως, σας είχα πει δυο λόγια την περασμένη φορά, μια μικρή εισαγωγή, πολύ μικρή εις το 53ον κεφάλαιον, την οποία θα επαναλάβω, για να συνδέσω.
Εδώ αναφέρεται ο προφήτης όχι μόνο ότι ο Μεσσίας είναι παθητός, αλλά και λεπτομέρειες περιγραφής του Πάθους του Μεσσίου. Όταν διαβάζει κανείς το κεφάλαιον αυτό, τότε νομίζει ότι διαβάζει ένα Ευαγγέλιον· την περιγραφή, δηλαδή, των παθημάτων του Μεσσίου, κατά τρόπον ώστε να ονομαστεί ο Ησαΐας «πέμπτος ευαγγελιστής». Ο Ησαΐας στις περιγραφές του, ειδικά εδώ τώρα, είναι πολύ ζωηρός· ώστε, όπως σας είπα, να νομίζουμε ότι διαβάζουμε το Ευαγγέλιο του Ματθαίου, του Λουκά, του Μάρκου, του Ιωάννου.
Γράφει στο 53ον κεφάλαιον, εις τον δεύτερον στίχον έως τον τέταρτον: «Καὶ εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος. Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται». «Τον είδαμε». Και μάλιστα σε χρόνο παρελθόντα. Δηλαδή, σε σχέση πώς βλέπει το όραμα, με τον χρόνο που θα γράψει την προφητεία. Ή, όπως λέγεται, υπάρχει τόση βεβαιότης ότι τα πράγματα έτσι θα είναι, ώστε να γράφει ο προφήτης- όλοι οι προφήται- σε χρόνο παρελθόντα. Αυτό το «είδαμε». «Ακούσαμε». Με τη βεβαιότητα ότι αυτά όλα θα γίνουν μία πραγματικότητα.
Έτσι αρχίζει ο Ησαΐας εδώ, το 53ο κεφάλαιο, με την σημείωση ότι το κήρυγμα του Μεσσίου δεν έγινε δεκτό. Είναι ο πρώτος στίχος -θα το δούμε αμέσως- και τούτο θα είχε ως αποτέλεσμα την απόρριψη, και συνεπώς το Πάθος. Το κήρυγμα του Μεσσίου θα απερρίπτετο με αποτέλεσμα το Πάθος.
Και εισερχόμεθα εις τον πρώτον στίχον: «Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; Καὶ ὁ βραχίων Κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη;». Εδώ με το «Κύριε», βέβαια έχουμε μίαν Κλητικήν· ποιος ομιλεί και αποκαλεί τον Θεόν «Κύριε»; Ο προφήτης. Ο στίχος αυτός εννοιολογικά μοιάζει με την αποστολή του προφήτου μετά το όραμα του καθημένου επί του θρόνου που μας περιέγραψε εις το έκτον του κεφάλαιον – εκείνο το καταπληκτικό θέαμα- και κατόπιν καλείται να κηρύξει εις τον λαό του Θεού ό,τι έπρεπε να κηρύξει. Κι έτσι, εκεί έχομε, θα λέγαμε, ότι προχειρίζεται προφήτης ο Ησαΐας αφενός, αφετέρου δε και αποστέλλεται. «Πήγαινε, αλλά το κήρυγμά σου», λέει στον προφήτη, «δεν θα γίνει δεκτόν». Πράγματι, αγαπητοί μου, κατά την παράδοση ο προφήτης Ησαΐας επριονίστηκε ανάποδα με ξύλινο πριόνι. Κατά την εβραϊκή παράδοση. Τον γύρισαν ανάποδα, τα σκέλια επάνω, τα πόδια επάνω και τον πριόνισαν… Δεν έγινε δεκτό το κήρυγμα του Ησαΐου. Εδώ επαναλαμβάνει το ίδιο, διότι και εκεί και εδώ φυσικά αναφέρεται στο πρόσωπο του Μεσσίου. Συνεπώς, εδώ τώρα, του λέγεται ότι «θα αποτύχεις εις το κήρυγμά σου». Ξέρετε τι είναι να σου λένε: «Πήγαινε να κάνεις αυτήν την αποστολή, αλλά θα αποτύχεις, δεν θα πετύχεις τίποτα»… Πώς, με τι καρδιά θα πηγαίνεις να το κάνεις αυτό το πράγμα; Είναι, έτσι… καταπληκτικό.
Ωστόσο, για να το δούμε πώς το λέγει εκεί στο έκτο κεφάλαιο: «Καὶ ἤκουσα τῆς φωνῆς Κυρίου λέγοντος·Τίνα ἀποστείλω, καὶ τίς πορεύσεται πρὸς τὸν λαὸν τοῦτον; καὶ εἶπα· ἰδοὺ ἐγώ εἰμι (:Να, διατίθεμαι. Στείλε με). · ἀπόστειλόν με. Καὶ εἶπε· πορεύθητι (:Πήγαινε) καὶ εἰπὸν τῷ λαῷ τούτῳ· ἀκοῇ ἀκούσετε καὶ οὐ μὴ συνῆτε καὶ βλέποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε (:Θα ακούτε, δεν θα καταλαβαίνετε. Θα βλέπετε, και σαν να μη βλέπετε)». Δηλαδή η αποστολή του προφήτου θα απετύγχανε. Έτσι κι εδώ τώρα, «ἀκοή» σημαίνει «κήρυγμα». «Κύριε», λέει, «τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν;». Δηλαδή εδώ αντί να πει «κήρυγμα», λέει «ἀκοή». Δηλαδή το αποτέλεσμα του κηρύγματος. Διότι το κήρυγμα το ακούει κανείς. «Ποιος», λέει, «πίστεψε σε αυτό που άκουσε από εκείνα που εμείς είπαμε;».
«Βραχίων Κυρίου» τι είναι; Σημαίνει: «δυνάμεις και θαύματα του Θεού». Διότι το χέρι του Κυρίου είναι εκείνο το οποίο ενεργεί κάτι- είναι μία ανθρωπομορφική έκφρασις και συνεπώς και μάλιστα για να μην πω κάτι περισσότερο, ότι ο «βραχίων Κυρίου», ο «εἷς βραχίων», παρουσιάζεται ο Θεός με δύο χέρια, το ένα Του χέρι είναι ο Υιός και το άλλο Του χέρι είναι το Πνεύμα το Άγιον. Με τα δύο αυτά χέρια, ο Πατήρ δημιουργεί τον άνθρωπο, δημιουργεί τον κόσμο, συντηρεί τα πάντα. Είναι μία πολύ ωραία θεολογική αυτή θέσις, πάρα πολύ ωραία.
Όταν, όμως, λέγει ότι «γίνονται θαύματα», «ο βραχίων Κυρίου θα κάνει θαύματα», «Ο Χριστός θα κάνει θαύματα», «Το Πνεύμα το Άγιον θα κάνει θαύματα», αλλά εκείνοι που τα έβλεπαν δεν θα επείθοντο. Γι’αυτό ο Κύριος είπε εκείνον τον φοβερόν λόγον, όταν είδαν τα θαύματά Του είπε ότι βλασφημούν εις το Πνεύμα το Άγιον. Ότι «ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια» και είπε ότι μία τέτοια αμαρτία δεν θα συγχωρηθεί ποτέ. Είναι φοβερό!
Ωστόσο, πάντοτε ο λόγος του Θεού ηκολουθείτο από θαύματα. Πάντοτε! Και στην Παλαιά Διαθήκη. Ναι! Φερειπείν, βγάζει τον λαό του Θεού ο Μωυσής από την Αίγυπτον. Είναι προ της Ερυθράς Θαλάσσης. Οι Αιγύπτιοι έρχονται να τους γυρίσουν πίσω. Μετενόησε ο Φαραώ. Και τότε ο λόγος του Θεού γίνεται έργον. Χτυπάει με το ραβδί του ο Μωυσής και γίνεται ξηρά. Τι βλέπουμε εδώ; Ο λόγος Του έγινε ενέργεια. Το κατά Μάρκον ευαγγέλιον αυτό μας λέει: «Ἐκεῖνοι δὲ –είναι στο τέλος τέλος του ευαγγελίου- -Ποιοι εκείνοι; Οι απόστολοι –ἐξελθόντες – πού; Στον κόσμον όλον- ἐκήρυξαν πανταχοῦ (:παντού εκήρυξαν τον Χριστόν), τοῦ Κυρίου συνεργοῦντος καὶ τὸν λόγον βεβαιοῦντος διὰ τῶν ἐπακολουθούντων σημείων». Συνεργεί ο Κύριος, βεβαιώνεται ο λόγος του κηρύγματος, με τι; Με τα επακολουθούντα «σημεῖα». Θαύματα! Το προσέξατε;
Εδώ λοιπόν ο προφήτης λέγει: «Κύριε, ούτε το κήρυγμά Σου ακούν, ούτε τα θαύματά Σου που επακολουθούν με τον βραχίονά Σου γίνονται αντιληπτά. Δηλαδή, είναι πορωμένοι». Εδώ ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας θέτει στο στόμα του Ησαΐου την ερώτηση: «Ἆρ’ οὖν ὑμεῖς, ὦ προφῆται, ἐκηρύξατε τοῖς ἄλλοις τὸ μυστήριον;». Λέει στο στόμα του Ησαΐου ένα ερώτημα που κάνει ο Ησαΐας σε όλους τους προφήτας της Παλαιάς Διαθήκης. «Λοιπόν άραγε, σεις, οι προφήται, εκηρύξατε εις τους άλλους το μυστήριον;». Ποιο «μυστήριον»; Το μυστήριον της Ενανθρωπήσεως. Και απαντώντας ο ίδιος ο προφήτης, ο Ησαΐας λέει –το αναφέρει ο άγιος Κύριλλος αυτό, σας είπα-: «Αἰτιᾶται ὡς ὁλοτρόπως ἐκκεκλικότα πρὸς ἀπείθειαν τὸν Ἰσραήλ». Εδώ ο προφήτης λέει: «Αμ, δεν θα σας ακούσουνε. Κηρύξατε; Α, δεν θα σας ακούσουνε.». Ότι ο λαός θα αποκλίνει εις απείθειαν και δεν θα καταλάβει τίποτα. Γι’αυτό ακριβώς, στην αντίδρασή τους να μη δεχθούν τον Μεσσίαν, ο Μεσσίας γίνεται παθητός. «Παθητός» θα πει, πιστεύω το αντιλαμβάνεσθε- ότι θα τύχει παθών· αυτό θα πει «παθητός». Θα τύχει παθών.
Και ευθύς μετά στο ιερό κείμενο, ύστερα από το ερώτημα αυτό που θέτει ο Ησαΐας εις τον Κύριον, ακολουθεί το Πάθος του Μεσσίου, το οποίο ζωηρότατα όπως σας είπα, ο Ησαΐας περιγράφει.
Δεύτερον χωρίον. «Ἀνηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς ρίζα ἐν γῇ διψώσῃ. Οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα· καὶ εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος». «Ἀνηγγείλαμεν», λέει ο προφήτης. Ποιοι; «Εμείς οι προφήται». Δεν λέει «ἀνήγγειλα», λέει «ἀνηγγείλαμεν»· συμπεριλαμβάνει όλους τους προφήτας. Διότι, πρέπει να σας πω ότι όλοι οι προφήται, όλοι μίλησαν για το μυστήριον της Θείας Οικονομίας, για το μυστήριον της Ενανθρωπήσεως του Υιού του Θεού. Κι όπως εδώ σχολιάζει ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας: «Ἀνηγγείλαμεν· τοὐτέστιν, ἀνελλιπῆ πεποιήμεθα τὴν προαγόρευσιν». «Ἀνελλιπῆ» · δηλαδή συνεχώς μιλούσαμε προαγορεύοντες ότι θα ‘ρθει, δηλαδή, ο Μεσσίας.
Πράγματι. Όλοι οι προφήτες, σας είπα, προανήγγειλαν. Όλοι προδιέγραψαν το θεανθρώπινον πρόσωπον του Κυρίου. Άλλος μιλάει πού θα γεννηθεί· όπως ο Μιχαίας· που ζήτησε ο Ηρώδης να μάθει «ποῦ ὁ Χριστὸς γεννᾶται» και του είπαν οι Γραμματείς: «Ἐν Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας». Άλλος προφήτης θα μας πει δια το περιεχόμενον του λόγου Του. Άλλος θα μας πει την στάση Του έναντι των ανθρώπων των αμαρτωλών: «Κάλαμον συντετριμμένον οὐ κατεάξει καὶ λίνον τυφόμενον οὐ σβέσει (:Φυτίλι που καπνίζει, έμεινε μια σπιθίτσα, δεν θα πάει να το σβήσει· καλάμι συντετριμμένο, δεν θα πάει να το αποστραμπουλήξει)». Δηλαδή «θα σταθεί επιεικής στις αμαρτίες των ανθρώπων». Άλλος κάτι άλλο και ούτω καθεξής. Αν, λοιπόν, έπρεπε να πάρομε όλες τις χριστολογικές προφητείες, τότε θα κάναμε την προσωπογραφία του Μεσσίου εις τον κόσμον αυτόν. Γι’αυτό μιλάει, σας είπα, εις τον πληθυντικόν.
«Ἐναντίον αὐτοῦ». Τι λέει; «Ἀνηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ». «Ἐναντίον» θα πει «έναντι», «μπροστά». Τίνος; Αυτού του λαού. «Μπροστά στον λαό», με άλλα λόγια, «τα είπαμε αυτά όλοι οι προφήται»· δηλαδή, μια περιγραφή που έδειχνε ασημότητα. Γιατί; «Ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ». «Μιλήσαμε στον λαό, αλλά μας εξέλαβε ο λαός ότι είναι φλύαρες κουβέντες σαν κι εκείνες που μπορεί να λέει ένα παιδί· ασοβάρευτα πράγματα. Έτσι μας εχαρακτήρισαν. Ασοβάρευτα πράγματα: ‘’Τι λένε αυτοί; Τι λένε αυτοί;’’». Δεν επρόκειτο για μια περιγραφή, δηλαδή, μεγαλοπρεπούς θεοφανείας· που φοβίζει τον λαό, όπως στο Σινά. Για να πει πάλι ο άγιος Κύριλλος «ὅτε πεφύτηκεν ἐν εἴδει πυρός», στο Σινά, «εμφανίστηκε ο Θεός σαν είδος πυρός», «ολόκληρο το βουνό», λέγει, «εφλέγετο, εκάπνιζε, εσείετο» Τρόμαξε ο λαός, «ὡς ἀφόρητον γενέσθαι τοῖς θεωμένοις τὴν ὄψιν (:που ήταν αφόρητη η όψις στα μάτια τους, δεν μπορούσαν να ιδούν ό,τι εγίνετο εις το Σινά)· ἀλλ΄ ὤφθη τοῖς ἐπὶ γῆς (:αλλά τώρα εμφανίζεται εδώ εις την γην. Ταπεινά. Με πολλή ταπείνωση)».
Συνεπώς, όταν οι προφήται μιλούσαν για την ταπείνωση του Μεσσίου, ο λαός εξελάμβανε την περίπτωση αυτή ως παιδαριώδη· πώς το είπαμε; «Ἀνηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ» ότι αυτά ήσαν παιδαριώδη, και συνεπώς, ασοβάρευτα πράγματα. «Επειδή μιλάμε για το Πάθος, εκείνοι νόμιζαν ότι θα έπρεπε να μιλούμε εμείς, οι προφήται, για την δόξα του Μεσσίου». Και φυσικά, μίλησαν για την δόξα του Μεσσίου οι προφήται, αλλά μίλησαν και δια το Πάθος του Μεσσίου.
Αρκεί να θυμηθούμε, αγαπητοί, εκείνη την θαυμασία προφητεία -την θεωρώ υπέροχη!- του Βαρούχ, του γραμματέως του προφήτου Ιερεμίου. Υπήρξε γραμματεύς του, κατέγραφε τις προφητείες του Ιερεμίου, αλλά και ο ίδιος υπήρξε προφήτης. Αρκεί να θυμηθούμε ότι από τη μια μεριά παρουσιάζει τον Κύριον των δυνάμεων- ο Βαρούχ- να αποστέλλει το φως και από την άλλη μεριά, μας δείχνει να συναναστρέφεται τους ανθρώπους. Από τη μια έτσι και από την άλλη έτσι. Ακούστε πώς το λέει. Πολλές φορές σας έχω πει αυτήν την προφητεία, αλλά είναι υπέροχη: «Ὁ ἐξαποστέλλων τὸ φῶς, καὶ πορεύεται, ἐκάλεσεν αὐτό, καὶ ὑπήκουσεν αὐτῷ τρόμῳ (:Αυτός που λέγει ‘’Πήγαινε’’ στο φως -στο φως…!- και πηγαίνει. Αυτός που ανακαλεί το φως και το φως ανακαλούμενον υπακούει με τρόμο!) οὗτος ὁ Θεὸς ἡμῶν (:Αυτός – λέγει– είναι ο Κύριός μας, ο Θεός μας), οὐ λογισθήσεται ἕτερος πρὸς αὐτόν (:δεν μπορεί να λογαριαστεί άλλος προς τον Θεό μας)».
Είναι, είναι εκείνο του δευτέρου στίχου της Γενέσεως, που είναι μεγαλοπρεπέστατο: «καὶ εἶπεν ὁ Θεός· γενηθήτω φῶς· καὶ ἐγένετο φῶς». Πωπω… Ούτε άνθρωπος, ούτε άγγελος, Αυτός ο Θεός είπε να γίνει το φως κι έγινε το φως… «Μετὰ τοῦτο ἐπὶ γῆς ὤφθη –τι λέγει ο προφήτης;- έγινε ορατός, ορατός, ορατός, το υπογραμμίζω, κατά ρεαλιστικόν τρόπο, επάνω στην γη. –ΠΟΙΟΣ; Ο «τανύων τόν οὐρανόν»; ΠΟΙΟΣ; Ο «ἀποστέλλων τὸ φῶς»; -«Ναι!», λέει ο προφήτης, «καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη»· «και ήρθε ανάμεσα στους ανθρώπους». Μα είναι συγκλονιστικό αυτό… Εγώ, αγαπητοί μου, θα σας έλεγα: Να έλειπε ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη, αυτό μόνο να ήτανε γραμμένο, θα μου έλεγε Ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός. Δεν θα ‘θελα τίποτα άλλο. Αυτός, λοιπόν, που στέλνει το φως, λέει να γίνει το φως, και γίνεται, Αυτός τώρα έρχεται ανάμεσά μας. Οι δύο πλευρές.
Ο λαός ωστόσο, αν μελετούσε ορθά τους προφήτας, θα ανεκάλυπτε την ταπείνωση, αυτήν την «κένωση» του Μεσσίου, «διότι μας το είπε ο προφήτης», θα έλεγε ο λαός, «κοίταξε, ο Κύριος των δυνάμεων έρχεται τώρα ανάμεσά μας. Γιατί παραξενεύεστε, Ιουδαίοι; Σας το είπαν οι προφήτες». Αλλά δυστυχώς, ο λαός, ή οι άρχοντές του, γιατί τότε τα θέματα Γραφής και αναγνώσεως, δεν ήταν εις την πρώτη διάθεση του λαού, διότι, ε, ο λαός δεν εγνώριζε γράμματα, γι’αυτό υπήρχαν οι Γραμματείς, οι οποίοι εγνώριζαν γραφή, ανάγνωση κ.λπ. μελετούσαν και κάθε Σάββατο στις συναγωγές εξηγείτο ο λόγος του Θεού από την Γραφήν. Έτσι, παρά ταύτα, δεν ηνέχθη ο λαός, διότι δεν εγίνετο ορθή ερμηνεία των προφητειών, δεν ηνέχθη ο λαός τελικά έναν ταπεινωμένον Μεσσία. Αυτό ακριβώς αποτελεί και την όλη τραγικότητα του λαού. Γι’ αυτό θα επαναλάβομε ο Μεσσίας έγινε παθητός, επειδή δεν έγινε δεκτός.
Όταν ο Ησαΐας γράφει «ἀνηγγείλαμεν ὡς παιδίον ἐναντίον αὐτοῦ», ήδη το εξηγήσαμε, «ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ»· «σαν μια ρίζα σε μια ξερή γη». «Γῆ διψῶσα» είναι η ξερή γη. Έχετε πάει ποτέ, εδώ στις παραλίες μας, εδώ, στον Θερμαϊκό, στα Μεσάγγαλα πιο πέρα, πιο πάνω, πιο κάτω, που είναι εκτεταμένες εκεί οι παραλίες, εδώ στον Στρίντζο, μάλιστα, που έχει πάρα πολλές ρίζες, που τις κατέβασε το ποτάμι, τέλος πάντων, είναι ξερό το έδαφος και είναι αυτές ρίζες ξερές. Αυτό είναι η ρίζα, «ὡς ῥίζα (:σαν ρίζα) ἐν γῇ διψώσῃ»· που δεν έχει νερό εκεί. Και οι ρίζες αυτές είναι ξερές. Δηλαδή, είναι δεύτερο παράδειγμα αυτό. Πρώτα είπε το μικρό παιδί. Το λέει «ὡς ῥίζα διψῶσα». Δηλαδή, «όπως ένα μικρό παιδί δεν λαμβάνεται υπόψιν από μια ομάδα μεγάλων στην ηλικία, έτσι και μια ρίζα φυτού, ξεραμένη, σε ξεραμένο τόπο, δεν λαμβάνεται υπόψη». Κατά τον ίδιο τρόπο –«Ρίζα ξερή, τι να την κάνουμε;»– με τα δύο αυτά παραδείγματα, με τις δύο εικόνες, έτσι δεν υπονοείται η παρουσία του Μεσσίου. Πώς; Ως πάσχων. Δεν υπονοείται. «Δεν είναι δυνατόν!». Γιατί υπήρχε η άκρα ταπείνωσις.
Αλλά αν οι διδάσκαλοι του Νόμου, θα επαναλάβω, μελετούσαν σωστά τους προφήτας, δεν θα έπεφταν στο τραγικό λάθος της αποδοκιμασίας του Μεσσίου. Θα μου πείτε: «Ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός ηρμήνευε τα πράγματα;». Βεβαίως! Θα σας θυμίσω τι είπε στους δύο προς Εμμαούς. Αλλά θα σας μιλήσω περισσότερο τι μίλησε, τι είπε όταν μίλησε εις τους αρχιερείς, στους Φαρισαίους, από τον εκατοστόν ένατον Ψαλμόν: «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Και μετά τι λέει ο Δαβίδ; Αλλού το λέει ότι θα είναι ο πρόγονος του Μεσσίου. Για ελάτε να μου πείτε τώρα, εδώ ο Δαβίδ, αποκαλεί τον Μεσσία ‘’Κύριον’’. Αλλού λέει τον Μεσσία ότι θα είναι απόγονός του. Εξηγείστε το», λέει ο Κύριος. «Εξηγείστε το!». Τσιμουδιά. Γιατί απλούστατα τους παρουσιάζει εδώ ο Κύριος ότι ο Μεσσίας θα ήταν υιός Θεού με την ειδική σημασία. «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου». «Είπε ο Θεός Πατήρ, ο Θεός Κύριος, εις τον Υιόν Κύριον». Αυτό θέλει να πει. Από την άλλη μεριά, ότι είναι απόγονος του Δαβίδ. Δηλαδή, Θεάνθρωπος. Έτσι τους εξήγησε ο Κύριος, αλλά δεν το δέχθηκαν οι Εβραίοι. Δεν το δέχθηκαν. Ώστε εδώ έχομε μία μυστηριώδη τύφλωση του λαού.
«Καὶ εἴδομεν αὐτόν», συνεχίζει ο προφήτης- στον δεύτερον πάντα, μένοντες, στίχον- «Καὶ εἴδομεν αὐτόν». Είναι συγκλονιστικό εκείνο το «εἴδομεν» · αν μπορούμε να το συλλάβουμε. «Και Τον είδαμε». Γιατί πληθυντικός; Γιατί μιλάνε όλοι οι προφήται. Να σας αναφέρω κάτι; Ο Αβραάμ είδε τον αναμενόμενον Μεσσίαν; Βεβαίως! Διότι ο Θεός Λόγος μιλούσε εις τον Αβραάμ. Ποτέ ο Πατήρ. Πάντα ο Θεός Λόγος. Έτσι είχε την γεύση του Υιού ο Αβραάμ. Και είπε εκείνον τον μυστηριώδη λόγο ο Χριστός· όταν του είπαν: «Και τι είσαι πιο σπουδαίος εσύ, από τον πατέρα μας, τον Αβραάμ;» και είπε ο Κύριος: «Σας βεβαιώνω, πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι ἐγώ εἰμι». «Πριν γεννηθεί -το «γενέσθαι» από το «γίγνομαι», όχι από το «γεννῶ», θα το ερμηνεύσουμε τώρα ότι γεννάται- «πριν γίνει, πριν γεννηθεί ο Αβραάμ, Εγώ υπάρχω». Πήραν πέτρες να λιθοβολήσουν τον Κύριον. Και τους είπε ότι «ο Αβραάμ είδε την ημέρα την δική μου – πού την είδε; Εκεί που ήταν εις τον Άδην· τι ακριβώς είδε; «Την ημέρα την δική μου». Τι είναι «η ημέρα η δική μου»; Η ενανθρώπησις! – καὶ εἶδε καὶ ἐχάρη». Χάρηκε. Αγαπητοί μου, οι προφήται και οι δίκαιοι είχανε δει τον Θεόν Λόγον, όσο δύναμις εις αυτούς. Ο Συμεών ο Θεοδόχος τι πήρε στα χέρια του; Ένα νήπιον. Ένα κοινό νήπιο. Και τι είπε; «Εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου –ξέρετε, η λέξη «σωτήριον» σημαίνει «σωτήρ» –τον σωτήρα Σου, είδαν τα μάτια μου, είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν Σου».
«Καὶ εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος». «Και Τον είδαμε και δεν είχε ‘’εἶδος’’, – θα σας το ερμηνεύσω- ούτε ομορφιά, κάλλος». Ποιοι είδαν; Ποιον; Όλοι οι προφήται, όπως ήδη σας είπα, και μάλιστα ο Ησαΐας, τον Εμμανουήλ, το παιδίον της Παρθένου, τον Μεσσία. Ακόμη όσοι είδαν σύγχρονοί του τον Ιησούν επί του Σταυρού. «Και τον είδαμε». Αυτός ο πληθυντικός δεν περιορίζεται μόνο εις τον χώρον των προφητών αλλά και των παρευρισκομένων εις τον σταυρόν. Ήτο η Θεοτόκος, ήτο ο Ιωάννης ο μαθητής· και μερικοί ακόμη, ο Νικόδημος, ο Ιωσήφ, και κάποιοι ακόμη. Και εκείνοι Τον είδαν. Τι λέγω; Τον είδε όλος ο λαός. Γιατί; Η θέσις που εσταυρώθη ο Χριστός, στον Γολγοθά, έξω βέβαια από το τείχος, εκεί επίτηδες, εκτός του ότι ήταν τόπος εκτελέσεων θανατικών, περνούσαν πολλοί διαβάτες για να μπουν στην πόλη ή να βγουν από την πόλη. Γι’ αυτό ‘βάλαν και την πινακίδα, ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, για να γίνει γνωστός ο Ιησούς, ότι δηλαδή «είπε ότι είναι βασιλεύς των Ιουδαίων, αλλά εμείς δεν τον δεχόμεθα, τον αποδοκιμάσαμε. ‘’Ιησούς ο Ναζωραίος, ο βασιλεύς των Ιουδαίων’’. Εμείς τον αποδοκιμάζομε». Όλοι αυτοί, λοιπόν, Τον είδαν. Έτσι, παρακαλώ, μέσα στο «εἴδομεν», να συμπεριληφθεί και εκείνο το μέρος του λαού που είδε κρεμασμένον τον Ιησούν.
«Εἶδος», αγαπητοί μου, σημαίνει «μορφή», «πρόσωπον». Όπως και η λέξις «ἰδέα» με γιώτα. Γράφεται όμως και «εἰδέα» με έμψιλον γιώτα· που σημαίνει μορφή, πρόσωπον. Φερειπείν, η «ἰδέα», λέει, του αγγέλου –τίνος αγγέλου; Εις τον τάφον του Χριστού. Στην Ανάστασιν- «ἡ ἰδέα αὐτοῦ», η παρουσία του, το πρόσωπό του, «ὡς ἀστραπὴ» κ.τ.λ. κ.τ.λ. Ώστε λοιπόν, «εἶδος» σημαίνει μορφή, σημαίνει πρόσωπο. Θα επαναλάβω: «Ἰδέα» με γιώτα και «εἰδέα» με έψιλον γιώτα θα πει το ίδιο. Για να σας το κατοχυρώσω, στο 5ο κεφάλαιο της Γενέσεως γράφεται τούτο: «Καὶ ἐγέννησε κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν εἰκόνα αὐτοῦ καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σήθ». Είδατε; Δηλαδή, το παιδί που γέννησε, τον Σηθ, ήταν όμοιο, ήταν άνθρωπος. Μην πολυπραγμονώ. Γιατί είχε την «ἰδέαν» του Αδάμ. Δηλαδή την εικόνα και την «ἰδέαν» του Αδάμ. Ήταν, δηλαδή, άνθρωπος.
«Δόξα», που είπε εδώ ο προφήτης, σημαίνει θέλγητρον, σημαίνει εύκλεια, σημαίνει ωραιότης. Συνεπώς, «οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα», σημαίνει «δεν είχε πρόσωπο, δεν είχε ωραιότητα, εύκλεια». Συνεπώς, «πρόσωπον κάπου, περίπου, να λείπει, ἐκλεῖπον», θα μας το πει και ως «ἐκλεῖπον», γιατί; «Οὐ γὰρ ἦν ἐν εἴδει καὶ δόξη θεοπρεπεῖ», λέει ο άγιος Κύριλλος. «Διότι δεν ήταν με πρόσωπο και δόξα που θα ήρμοζε στον Θεόν. Θεοπρεπές πρόσωπον». Μάλιστα κατά τον καιρόν του Πάθους θα συμβεί κάτι το πολύ άσχημο. Λέει ο Θεοδώρητος: «Τὸν τοῦ πάθους καιρὸν πολλὴ ἦν αὐτῷ ἡ ἀτιμία καὶ ἡ ὕβρις». Ακόμη, εκείνο το «εἶδος» και «κάλλος» που μας είπε ο προφήτης, «εἶδος» και «κάλλος». «Εἶδος» θα πει «πρόσωπον». «Κάλλος» θα πει «ομορφιά». Ισοδυναμεί αυτή η φρασούλα «εἶδος καὶ κάλλος» που σας διάβασα τώρα το ημιστίχιον με το «εἶδος» και «δόξα». Είναι το ίδιο πράγμα.
Στα εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής ψάλλομε προς τον Χριστόν -αν θυμάμαι καλά, είναι το τρίτον εγκώμιον, «Αἱ γενεαὶ πᾶσαι», αν θυμάμαι καλά- ·εκεί τοποθετείται η Θεοτόκος και λέγει εις τον Υιόν της που είναι επί του Σταυρού: «Ποῦ ἔδυ Σου τὸ κάλλος;». «Ἔδυ», δηλαδή «πού βασίλεψε, πού έδυσε, πού έδυσε η ομορφιά σου;». Όλα αυτά είναι μια εισαγωγή του Μεσσίου επί του Σταυρού. Του πάσχοντος, δηλαδή, Μεσσίου. Σημειώσατε ότι αν δεν κάνω λάθος, από τη Μεγάλη Δευτέρα αναγνώσματα έχομε από το βιβλίο του Ιώβ. Ξέρετε γιατί; Διότι ο Ιώβ είναι ένα αντίτυπον του Ιησού Χριστού. Προσέξτε δε πώς. Αρχίζει η ιστορία του Ιώβ, είναι στα αναγνώσματα. Κοιτάξτε γιατί, πώς: Ο Ιώβ ήταν ένδοξος. Μάλιστα ήτο βασιλεύς. Ε, όπως ήταν οι βασιλείς την εποχή εκείνη. Εξάλλου οι τρεις φίλοι του ήσαν βασιλείς· που ήρθαν να τον επισκεφτούν. Θα ήταν δυνατόν, λοιπόν, να μην ήταν και ο Ιώβ βασιλεύς; Πλούσιος, σπουδαίος, ευτυχής. Ήτο, λοιπόν, ένδοξος ο Ιώβ. Φθόνῳ διαβόλου επιτρέπεται από τον Θεό να τα χάσει όλα και σε μία δευτέρα φάση να γεμίσει και από λέπρα. Έχετε δει ποτέ πρόσωπο λεπρού; Φοβερό. Φοβερόν… Όταν η λέπρα προχωρήσει, σκάβει το δέρμα, το σκάβει, κάνει λακούβες, και το πρόσωπο ήταν σαν σκοροφαγωμένο, του Ιώβ. Βέβαια, η λέπρα ακόμη γίνεται γνωστή, δηλαδή, όταν τη δούμε, το ότι δεν υπάρχει πλέον το χρώμα του δέρματος, αλλά γίνεται λευκό. Και φαγωμένο, με πληγές το πρόσωπον. Μπορείτε να φανταστείτε το πρόσωπο ενός λεπρού πώς πρέπει να είναι; Προχωρημένης λέπρας.
Έπεσε, λοιπόν, ο Ιώβ σ’ αυτήν την εσχάτην κατάστασιν. Μάλιστα, εδώ μας λέει το εξής, ότι τον επεσκέφθησαν οι τρεις φίλοι και όταν είδαν τον Ιώβ σε αυτήν την κατάσταση – έμενε δε πλάι σε ένα σωρό αποξηραμένη κοπριά, φρικτή θέα! «Επτά ημέρες», λέει, «και επτά νύκτες οι φίλοι του εβουβάθηκαν!». Είναι η μεγάλη έκπληξις. Ξέρετε δεν έρχεται φωνή. Εφτά μέρες να μην έχουν φωνή! Την ογδόην ημέραν μίλησαν. Από την έκπληξή τους.
Ο Ιώβ, λοιπόν, επήρε αυτή την κατάστασιν, μετά όμως τον αποκαθιστά ο Θεός. Επήρε παιδιά, όσα και την πρώτη φορά, έζησε κάπου 240 χρόνια, πολλά χρόνια, απέκτησε αγαθά περισσότερα από την πρώτη φορά και βεβαίως, εθεραπεύτηκε η αρρώστια του. Επανήλθε εις την δόξαν του. Προσέξτε: ένδοξος-άτιμος- ένδοξος. Γι’αυτό είναι τύπος του Χριστού. Ο Χριστός τι είναι; Ο αιώνιος Θεός, ο Θεός Λόγος. Ένδοξος. Κατεβαίνει στην ανθρωπίνη φύση, Τον ατιμάζουν οι άνθρωποι, άτιμος, χωρίς τιμήν και μετά περνάει πάλι στη θεία Του δόξα. Λέει στους μαθητάς Του: «Εάν βλέπατε τον πρώτο καιρόν, την πρώτη φάση τον Υιό του ανθρώπου στη Βασιλεία Του…». Επειδή, λοιπόν, αυτό θα συνέβαινε με τον Χριστόν, γι’αυτό θέτει ο Θεός τον Ιώβ αιώνιον παράδειγμα, αιώνιον αντίτυπον του Ιησού Χριστού. Γι’αυτό ακριβώς διαβάζονται από το βιβλίο του Ιώβ περικοπές από τη Μεγάλη Δευτέρα, μόνο και μόνο για να καταλάβομε το Πάθος του Χριστού.
Εδώ ακόμη, μας λέει ο τρίτος τώρα στίχος «ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον καὶ ἐκλεῖπον». Προηγουμένως μας είπε ότι δεν έχει κάλλος. Εδώ «ἐκλεῖπον (:σαν να λείπει)· παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων (:από όλους τους υιούς των ανθρώπων· δηλαδή, από όλους τους ανθρώπους). Ἂνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη».
Λέξη λέξη θα πάρουμε. Από τον γενικόν χαρακτηρισμόν της καταστάσεως του Μεσσίου ο προφήτης, δηλαδή από την αδοξία του παιδός του Κυρίου, προβαίνει στις λεπτομέρειες. Και λέει: «ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον». Τι είπαμε «εἶδος»; Θα πει «πρόσωπον». Και το πρόσωπον του Μεσσίου θα ήταν «ἄτιμον», δηλαδή χωρίς τιμή, χωρίς δόξα. Πρόσωπον κατησχυμμένον και αντικείμενον τροπής. Και «ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων». «Ἐκλεῖπον» σημαίνει ότι «έπαψε να υπάρχει» ή «σαν να μην υπήρχε». Μεταξύ όλων των ανθρώπων. «Έπαψε», με άλλα λόγια, «να είναι άνθρωπος. Με τέτοιο αλλοιωμένον πρόσωπον». Ο Σύμμαχος, ένας μεταφραστής της Παλαιάς Διαθήκης, σημειώνει, μεταφράζει: «Ἐλάχιστος ἀνδρῶν» –το «ἐκλεῖπον», το οποίο μεταφράζουν οι Εβδομήκοντα, εδώ ο Σύμμαχος: «ἐλάχιστος ἀνδρῶν», «ο τελευταίος των ανδρών, ο πιο περιφρονημένος, ο πιο λησμονημένος άνθρωπος». Ο Κύριλλος Αλεξανδρείας σχολιάζει: «ἐν σμικρᾷ καὶ κατερριμένῃ τάξει, ὥστε δοκεῖν ἡττᾶσθαι τῶν ἄλλων ἀνθρώπων». «Ο πιο νικημένος από τους άλλους ανθρώπους, που κατέβηκε την κάτω κάτω τάξη των ανθρώπων».
Ο ίδιος ο Μεσσίας, αγαπητοί μου, ξέρετε πώς αποκαλεί τον εαυτόν Του εις τον 21ον Ψαλμόν, ο οποίος είναι μεσσιακός ή μεσσιανικός, όπως το θέλετε, -καταπληκτικός Ψαλμός!- Εκεί αποκαλεί τον εαυτό Του: «Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ὄνειδος ἀνθρώπων καὶ ἐξουθένημα λαοῦ». Αποκαλεί τον εαυτό Του «σκουλήκι», ο Ίδιος –δια στόματος, εννοείται, Δαβίδ. Σημειώσατε ότι βέβαια ο Δαβίδ πέθανε ένδοξος, πέθανε βασιλιάς. Δεν πέθανε σαν σκουλήκι… Και ούτε έσκαψαν χείρας του και πόδας του, «ὤρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας» λέει στον 21ον Ψαλμόν. Όχι. Δεν συνέβη τέτοιο πράγμα στον Δαβίδ. Αναφέρονται κατά γράμμα εις τον Ιησούν Χριστόν. Το σκουλήκι είναι το πλέον άοπλον, είναι το πλέον δυσειδές, άσχημον, αηδές, προκαλεί αηδία, ζωύφιον, το σκουλήκι. Το σκουλήκι είναι ευχύρωτον σε όλους, δηλαδή δεν έχει τίποτα να σου αντιτάξει, το πατάς και το ζούληξες. Δηλαδή όλοι το ποδοπατούν. Δηλαδή «Εγώ που είμαι σκώληξ» – λέει ο Υιός του Θεού- «όλοι τώρα με ποδοπατούν».
Έτσι, στον 21ον Ψαλμόν, αποτείνει ο Μεσσίας στον Πατέρα Θεόν, την κατάστασή Του. «Ἐγὼ», αυτό το «Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος», το λέγει ο Υιός εις τον Πατέρα. Γιατί; Για να του εκθέσει την αθλιότητά Του. Δηλαδή «Είμαι σκουλήκι. Πατέρα μου, έγινα άνθρωπος, αλλά είμαι σκουλήκι. Συνεπώς: Λυπήσου με. Συνεπώς: Λυπήσου με». Ο Θεοδώρητος λέγει: «Δίκην σκώληκος εὐτελὴς ὤφθην (:Σαν σκουλήκι τιποτένιος παρουσιάστηκα) καὶ καταγέλαστος ἐγενόμην (:και με καταγελούσαν οι άνθρωποι)».
Όταν ο Πιλάτος, αγαπητοί μου, έδειξε τον Ιησούν φραγγελωμένον –φραγγελωμένος θα πει με εκείνο το φοβερό φραγγέλιον, ένα ξύλο με λουριά, μαστίγιο δηλαδή, αλλά σε διαστήματα στο κάθε λουρί ήταν δεμένα κοκαλάκια, αιχμηρά δηλαδή, μικρά κοκαλάκια, ή μολύβι, μολύβι, δηλαδή το μέταλλον μολύβι· εάν έτρωγες επί γυμνού μία τέτοια μπορούσες να…να τρελαθείς απ΄τον πόνο! Αυτό από το «φραγγέλιον», «φραγγελώνω», το εδέχθηκε ο Χριστός. Εφραγγελώθη ο Κύριος. Το αίμα έτρεχε κρουνηδόν από τις πληγές. Λοιπόν, αφού τον ερήμαξε ο Πιλάτος, δηλαδή, με άλλα λόγια, τον εφραγγέλωσε και τον ατίμασε τον Ιησούν, τον έβγαλε στο λιθόστρωτο και είπε «Ἴδε ὁ ἄνθρωπος. Να ο άνθρωπος». Ξέρετε τι εννοούσε με αυτό; Εννοούσε αυτό το έσχατον κατάντημα του Ιησού, μόνο και μόνο για να υποκινήσει την ευσπλαχνία του πλήθους. «Λυπηθείτε τον, να! Είδατε τι έπαθε, τι έγινε; Λυπηθείτε τον». Γιατί; Ο Πιλάτος δεν βρήκε ενοχήν εις τον Ιησούν. Ο Πιλάτος πήρε και ένα μήνυμα από τη γυναίκα του. «Μηδὲν σοι καὶ τῷ δικαίῳ ἐκείνῳ. Πρόσεξε!»- η γυναίκα του του έστειλε μήνυμα- «μη βάλεις το χέρι σου επάνω σε εκείνον τον δίκαιον άνθρωπον. Πολλὰ γὰρ ἔπαθον κατ’ ὄναρ» και λοιπά και λοιπά. Οπότε ο Πιλάτος έκανε αυτό το κατάντημα, επέφερε αυτό το κατάντημα εις τον Ιησούν μόνο και μόνο για να τον λυπηθούν οι κραυγάζοντες : «Ἆρον, ἆρον, -του «αἴρω», που θα πει φονεύω- σκότωσέ τον, σκότωσέ τον». «Ἆρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν». Το «σταύρωσον» σημαίνει το είδος του θανάτου. «Σκότωσέ τον, σκότωσέ τον, με το σταύρωμα». Αυτό θα πει «Ἆρον, ἆρον, σταύρωσον αὐτόν».
Αλλά, αν ερωτήσετε ακόμη, βεβαίως το πλήθος δεν συγκινήθηκε σ’ αυτό το έσχατο κατάντημα του Ιησού δεν συγκινήθηκε. Τι λαός ήταν εκείνος! Τι άρχοντες ήσαν εκείνοι, τι φοβερό πράγμα!
Αν ερωτήσετε ακόμη γιατί πήρε ο Μεσσίας αυτό το έσχατον σχήμα, η απάντησις είναι ότι το ένδοξο σχήμα-άνθρωπος, σαν εικόνα του Θεού, με την δυνατότητα της θεώσεως, έφθασε- ο άνθρωπος τώρα, οι απόγονοι του Αδάμ- στο έσχατο κατάντημα που τώρα αυτό το έσχατο κατάντημα του ανθρώπου, το οποίον δεν μπορούμε να δούμε, διότι μας φραγγελώνει ο διάβολος, μπορεί να έχουμε το πρόσωπό μας κανονικό, ξέρω γω, πλυμένοι, αρωματισμένοι αν θέλετε, με καθαρά ρούχα, μας έχει φραγγελώσει ο διάβολος! Μας έχει ρημάξει την ψυχή, ώστε ο άνθρωπος να είναι αγνώριστος, πραγματικά αγνώριστος! Και τώρα ο Ιησούς αναλαμβάνει, ως Μεσσίας, αναλαμβάνει τι; Την δική μας ρημαγμένη, φραγγελωμένη από τον διάβολο, φύση μας.
Έτσι, αυτός ο λόγος του Πιλάτου «Ἴδε ὁ ἄνθρωπος» ουσιαστικά έδειχνε γενικά τον άνθρωπον και το έσχατο κατάντημά του, όχι μόνο για να τον λυπηθούν οι Εβραίοι τον Χριστόν, χάριν του οποίου, τώρα, ανθρώπου ο Μεσσίας αναλαμβάνει αυτήν την εσχάτην εικόνα. Έτσι μπορούμε να εννοήσουμε τον λόγον εκείνον του Παύλου που λέει στους Φιλιππησίους: «Ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ».
«Ἄνθρωπος», λέγει, «ἐν πληγῇ ὢν», «άνθρωπος ευρισκόμενος σε πληγή». Κατά λέξη: «Ο άνθρωπος που βρίσκεται σε μία πληγή· συνεπώς βρίσκεται σε έναν πόνο». Όταν υπάρχει πληγή δεν υπάρχει πόνος; Κατά το μασοριτικόν κείμενον –είναι το λεγόμενο παραδοσιακό κείμενον των Εβραίων- γράφει: «Ἄνθρωπος θλίψεων». Κατά τον Σύμμαχον, μεταφραστή του Ησαΐου και της Παλαιάς Διαθήκης: «ἄνθρωπος γνωστὸς νόσῳ». Δηλαδή άνθρωπος που είναι γνωστός από μια αρρώστια που έπασχε – θυμηθείτε τον Ιώβ. «Ἄνθρωπος», λέγει, «ἐν πληγῇ ὤν». Τι είναι η «πληγή»; Σημαίνει «νόσος»· σημαίνει «κτύπημα», εεε… γνωστή στους άλλους! Θυμηθείτε την πληγή του Ιώβ, την λέπρα του.
«καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν (:που γνωρίζει από πείρα να βαστάζει και να υπομένει τους πόνους από την ασθένειαν)». «Εἰδώς», «γνωρίζων», δηλαδή έχει την πείρα του πόνου.
«ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ». «Ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ». Τι θα πει; «Γιατί το πρόσωπό Του έγινε αντικείμενον αποστροφής! Μπααα…- κάνει κανείς έτσι και γυρίζει το πρόσωπό του αλλού». Κατά το μασοριτικόν: «Σαν εκείνους που μπροστά τους κρύβει κανείς το πρόσωπό του». Αν δείτε παρακαλώ, έναν μισολιωμένο άνθρωπο που τον βγάζουν από τον τάφο, τι θα κάνατε; Θα κάνετε έτσι, θα κρύψετε το πρόσωπό σας. Αν δείτε έναν σκοτωμένο άνθρωπο, θα κρύψετε το πρόσωπό σας. Αυτό θα πει ότι «ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ», δηλαδή «εκείνος που θα έβλεπε το πρόσωπό του, θα γύριζε το κεφάλι του αλλού, δηλαδή θα έστρεφε το κεφάλι του αλλού, δηλαδή το πρόσωπό του». Αυτό που ένιωσαν, όπως σας είπα, οι τρεις φίλοι του Ιώβ όταν είδαν το πρόσωπο του Ιώβ!
«ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη». Τι θα πει; «Ατιμάστηκε και δεν λογαριάστηκε ότι υπάρχει». Κατά το μασοριτικόν: «Κατεφρονήθη και παρεθεωρήθη». «Κατεφρονήθη και δεν Τον λογαριάσαμε». Όλα αυτά δείχνουν το πόσο εταπεινώθη, αγαπητοί μου, ο Μεσσίας. Και ο ένδοξος Υιός του Θεού εταπεινώθη, για να ανυψώσει εμάς, τους εξουθενημένους. Το «Ἴδε ὁ ἄνθρωπος» είναι ο καθένας από μας. Ακριβώς πήρε το σχήμα μας, για να μας εξυψώσει, να μας θεώσει. Αγαπητοί μου.
Σε λίγες ημέρες θα γιορτάσουμε τα Πάθη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Θα δούμε επί του Σταυρού τον Υιόν της Παρθένου, τον Εμμανουήλ, τον Μεσσία. Από ό,τι είδαμε στον προφήτη Ησαΐα, θα κατανοήσομε ότι το Πάθος Του είναι θεληματικό. Εκούσιο. Θα κατανοήσομε, απ’ αυτά που παρακάτω λέει, στο ίδιο κεφάλαιο, κάνω μια επιλογή διότι δεν βγαίνουν φέτος αυτά, ότι «οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται. Αὐτὸς ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν· τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν (:Θεραπευτήκαμε με την δική Του πληγή). Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν, καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν (:τον Υιόν Του) ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν (:για τις αμαρτίες μας)· ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον. Ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ, καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει (:θα φέρει), καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη – οι λησταί – καὶ αὐτὸς τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν ἀνήνεγκε, καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν παρεδόθη· διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλούς, ἀνθ’ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ – η ζωή Του».
Αλλά και την Ανάσταση του Μεσσίου, αγαπητοί μου, τις μέρες αυτές θα δούμε. «Και εγώ θα ντρεπόμουνα να πίστευα σε έναν Θεό σταυρωμένο και εξουθενημένο», λέει ο άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, «αν δεν ήξερα ότι ο Κύριός μου ανεστήθη». Έτσι, αγαπητοί μου, το καύχημα κάθε πιστού είναι ο Σταυρός και η Ανάστασις του Μεσσίου, του Εμμανουήλ, του Υιού της Παρθένου, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Σας εύχομαι καλό Πάσχα και καλό καλοκαίρι. Θα επανέλθομε, αν ο Κύριος το επιτρέψει, πάλι, τον Οκτώβριο, για να δούμε τα παρακάτω αναλυτικά, του 53ου κεφαλαίου. Ο Κύριος να σας ευλογεί. Χρόνια πολλά.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
απομαγνητοφώνηση και επιμέλεια κειμένου:
Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΗ:
https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/prof_hsaias/prof_hsaias_048.mp3
ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΣΑΪΑΣ, Κεφάλαιο 53ο
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου στα εδάφια Ησ. 53,4-5:
«Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ ὑπὸ Θεοῦ καὶ ἐν κακώσει. αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· παιδεία εἰρήνης ἡμῶν ἐπ᾿ αὐτόν. τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν».
[Η ομιλία εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 2/10/1995]
Σεβαστοί πατέρες, αγαπητοί μου αδελφοί. Η αγάπη και η ανοχή του φιλανθρώπου Αγίου Τριαδικού Θεού επέτρεψε πάλι να ακουστεί ο θείος Του λόγος. Οφείλομε συνεπώς πολλή την ευχαριστίαν και την δοξολογίαν. Τα θέματά μας, τα κατά Δευτέραν θέματά μας, είναι, όπως γνωρίζετε από το βιβλίον του προφήτου Ησαΐου. Θέματα εξόχως ενδιαφέροντα, διαχρονικά και επίκαιρα. Προπαντός όμως, είναι η προβολή του θεανθρωπίνου προσώπου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Και επειδή είναι προϊούσα η απιστία στη θεία και ανθρωπίνη φύση του Ιησού Χριστού, γι’αυτό οι πιστοί είναι ανάγκη να κατοχυρώνονται. Κι ο Ησαΐας ο προφήτης με εκείνα τα οποία μας αναφέρει, μας εκθέτει, μας δίνει μία θαυμαστή κατοχύρωση.
Εξάλλου, ο ίδιος ο Κύριος είχε πει μελαγχολικά: «Πλὴν, ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐλθὼν ἆρα εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς γῆς;». Αυτό το «ἐλθὼν» -εννοεί την Δευτέρα Του Παρουσία- «όταν θα ξανάλθω», δηλαδή, «θα βρω την πίστιν πάνω στη γη;». Άρα, η πίστις είναι κάτι που, πηγαίνοντας προς τα έσχατα, διαρκώς θα αδυνατίζει. Έχομε δε και την προϊούσαν αποστασίαν. Όταν βεβαίως, η πίστη αδυνατίζει, τότε φθάνομε εις το φαινόμενον της αποστασίας. Για την οποία αποστασία αναφέρεται ο απόστολος Παύλος και που φυσικά εννοεί την μείωση της πίστεως, γιατί αυτό θα πει «αποστασία», εμειώθη η πίστις ή εξέλιπεν η πίστις και παρατηρείται το φαινόμενον της αποστασίας, δηλαδή της απομακρύνσεως από τον Θεό. Το λέει στην δευτέρα του προς Θεσσαλονικείς επιστολή ο Παύλος.
Αλλά και ο ίδιος ο Κύριος δίδει κι αλλού την μαρτυρία, όπως εις τον άγγελον της Φιλαδελφείας, που είναι στο βιβλίον της «Αποκαλύψεως» και λέγει ««ὅτι ἐτήρησας τὸν λόγον τῆς ὑπομονῆς μου –ποιος είναι ο λόγος της υπομονής του; Το να είσαι πιστός και να φθάνεις με υπομονή να διατηρείς την πίστη, διότι ο κόσμος δεν θα σε αποδεχθεί. Όχι μόνον, αλλά και εις το μαρτύριον θα σε οδηγήσει. Άρα απαιτείται υπομονή. Γι’αυτό λέγει: «ὅτι ἐτήρησας τὸν λόγον τῆς ὑπομονῆς μου, κἀγώ σε τηρήσω ἐκ τῆς ὥρας τοῦ πειρασμοῦ τῆς μελλούσης ἔρχεσθαι ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ὅλης (:γι΄αυτό κι εγώ – λέγει, θα σε φυλάξω- είδατε; Θα σε τηρήσω, θα σε φυλάξω– από την ώρα του πειρασμού που έρχεται σε ολόκληρη την οικουμένη, σε όλη τη γη. – Ποια είναι αυτή η ώρα;) πειράσαι τοὺς κατοικοῦντας ἐπὶ τῆς γῆς (: να βάλει σε δοκιμασία όλους τους κατοίκους της γης)». Ποια είναι αυτή; Ποιος είναι αυτός ο πειρασμός; Είναι: «Ποιος είναι ο Χριστός;». Το αιώνιο ερώτημά Του είναι: «Τίνα μὲ λέγουσιν εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου;» . Και οι άνθρωποι απαντούν. Απαντούν: «Ένας άνθρωπος· σοφός, κοινωνιολόγος, φιλόσοφος, ηθικολόγος», ό,τι θέλετε, εκτός από του ότι είναι ο Ενανθρωπήσας Θεός. Αυτός είναι ο μεγάλος πειρασμός, ο παμμέγιστος πειρασμός.
Εξάλλου, ο Αντίχριστος όταν θα πολεμήσει τους Χριστιανούς, επάνω σε αυτό το σημείο θα τους πολεμήσει. Επειδή πιστεύουν εις τον Ιησούν Χριστόν ως Θεάνθρωπον. «Κι εγώ», λέει, «θα σε φυλάξω την ώρα εκείνη». Όλα αυτά πότε; Εις τα έσχατα. Και από πού μπορούμε να ξέρουμε ότι έχομε πορεία προς τα έσχατα; Από το ότι το φαινόμενο της αποστασίας διαρκώς ογκούται! Διαρκώς ογκούται! Μεγαλώνει! Οι Χριστιανοί μας – διότι περί των Χριστιανών πρόκειται- διότι δεν μπορούμε να μιλάμε για έναν ειδωλολάτρη ότι έχει αποστασία, εννοούμε για τους Χριστιανούς, τους χριστιανικούς λαούς, σήμερα ο πλαϊνός μας θεωρεί μεγάλο πράγμα να του πούμε ότι εμείς είμαστε Χριστιανοί με όλη τη σημασία της λέξεως και με το βάθος και το πλάτος και το ύψος. Εκπλήσσεται, γιατί; Γιατί λιγοστεύει και λιγοστεύει η πίστις. Δεν είναι λοιπόν μικρό πράγμα σήμερα να μπορείς να σταθείς. Το πρώτο πράγμα που θα συναντήσεις είναι η ειρωνεία. Τα παρακάτω; Ω, τα παρακάτω… Τα παρακάτω είναι το μαρτύριον. Το μαρτύριον αίματος.
Ακόμη έχομε και την αυστηρή παραγγελία του Κυρίου που λέγει: «Ἔρχομαι ταχύ». Το λέει στην Εκκλησία. Σε μία από τις επτά ιστορικές εκκλησίες κ.λπ. «Κράτει ὃ ἔχεις, έρχομαι γρήγορα». «Έρχομαι γρήγορα». Τι είναι 2.000 χρόνια μπροστά στη Δημιουργία; Στον χρόνο της Δημιουργίας; Αλλά και αν θέλετε ακόμη, και μπροστά στην παρουσία του ανθρώπου επί της γης; «Κράτει ὃ ἔχεις. Κράτησε, φύλαξε αυτό που έχεις». Πρέπει, λοιπόν, να κρατήσουμε αυτό που έχουμε. Και τι είναι αυτό που έχουμε; Είναι το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού· που συγκεντρώνει τα πάντα. Δεν μιλάει για την ηθική· που υποτίθεται η ηθική. Προϋποτίθεται η ηθική. Προϋποτίθεται η τήρησις των εντολών. Γιατί αν δεν τηρείς τις εντολές του Θεού δεν μπορείς να κρατήσεις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού, δεν γίνεται. Αυτά, λοιπόν, όλα, η ηθική του ευαγγελίου, τα πάντα, προϋποτίθενται για να φτάσεις να κρατήσεις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού.
Έτσι, αγαπητοί μου, και με τις δικές σας τις ευχές, ως φιλόθεοι ακροαταί, αρχίζομε τα φετινά μας θέματα, από τον προφήτη Ησαΐα, όπως είπαμε. Θα ενθυμείσθε ότι προ του Πάσχα είχαμε αναφερθεί εις τα κεφάλαια εκείνα, δηλαδή εις το 52ον, 53ον , τα κεφάλαια αυτά του Ησαΐου που αναφέρονται εις τον Πάσχοντα Μεσσία. Επειδή, όμως, δεν είχαμε πολύ χρόνο, γι’αυτό κάναμε μια συντομοτάτη περίληψη, και δείξαμε, μάλιστα ενθυμούμαι που σας είπα ότι όταν την Μεγάλη Παρασκευή δείτε τον Εσταυρωμένον να λιτανεύεται μέσα στην Εκκλησία, να θυμηθείτε Ποιος είναι αυτός. Ότι είναι ο «ἅγιος τοῦ Ἰσραήλ», που ενηνθρώπησε. Αυτός είναι επί του Σταυρού. Και τότε θα έχετε μέγα κέρδος, σας έλεγα, με το να έχομε συνειδητοποιήσει Ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός. Επειδή, λοιπόν, δεν ολοκληρώσαμε και υπάρχουν πολλά σημεία, γιατί δεν είχαμε χρόνο, όπως σας εξήγησα, τώρα θα προσπαθήσουμε να κάνουμε μίαν αναπλήρωσιν.
Δεν θα πούμε τα ίδια, αλλά θα μπούμε σε λεπτομέρειες, προχωρώντας στο ιερό κείμενο. Ο προφήτης Ησαΐας, στο 53ο κεφάλαιό του, μας αναφέρει τα Πάθη του Μεσσίου· ότι δηλαδή ο Μεσσίας είναι παθητός. Γράφει: «Οὐκ ἔστιν εἶδος αὐτῷ οὐδὲ δόξα». «Αὐτῷ». Ποιος είναι «Αὐτός»; Ο Υιός της Παρθένου. Ο Εμμανουήλ. «Εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος». Δηλαδή: «Δεν υπάρχει σ’ Αυτόν», λέγει, «μορφή ευπρεπείας». Ενθυμείσθε από το σχολειό μας, την λέξη «εἶδος». Θα πει «πρόσωπον». Δηλαδή ένα ευπρεπές πρόσωπον. Πρόσωπον. «Δεν είχε», λέει, «ένα ευπρεπές πρόσωπον». «Οὐδὲ δόξα». Δηλαδή, «δεν είχε κάλλος, δεν είχε ομορφιά». Επαναλαμβάνει το ίδιο, αλλά με έναν περισσότερο τόνο: «Καὶ εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος». Δεν σας κάνει εντύπωση εκείνο το «Καὶ εἴδομεν». «Τον είδαμε». «Τον είδαμε…». Ποιος Τον είδε; Το Πάθος του Μεσσίου έγινε περίπου 8 αιώνες μετά τον Ησαΐα. «Όλοι εμείς, οι προφήται. Και συνεπώς, και εγώ, ο Ησαΐας». Γι’ αυτό λέγεται – θα το ξαναπούμε πιο κάτω- ο πέμπτος ευαγγελιστής ο Ησαΐας. Είναι σαν να είναι κάτω από τον Σταυρό, όπως ήτανε ο Ιωάννης, και ο οποίος Ιωάννης καταγράφει στο ευαγγέλιό του λεπτομέρειες από το Πάθος του Χριστού, έτσι και ο Ησαΐας, ως να είναι κάτω από τον Σταυρόν –γιατί λέει «εἴδομεν αὐτόν», όπως Τον είδε και «ἐπί θρόνου ἐπηρμένου», έτσι τώρα Τον βλέπει και επί του Σταυρού. Και Τον περιγράφει μέχρι λεπτομερειών. Μας καταπλήσσει αυτό.
«Και τον είδαμε», λέγει, «που δεν είχε μορφή ευπρεπή, ούτε κάλλος, ούτε ομορφιά, ούτε ωραιότητα· εκείνη που έχει ένας νέος άνθρωπος». Και συνεχίζει ο προφήτης την περιγραφή του και λέγει. Είμεθα εις το 4ον χωρίον, γιατί τώρα μπαίνουμε στο κύριον θέμα μας, γιατί τα προηγούμενα τρία χωρία κάπως τα είχαμε δει προ των διακοπών μας, στο 53ον κεφάλαιο. «Οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ ὑπὸ Θεοῦ καὶ ἐν κακώσει». Δηλαδή: «Αυτός φέρει επάνω Του το φορτίο των αμαρτιών μας και για μας πονά, ὀδυνᾶται, πονά. Και εμείς ενομίσαμεν, πλανώμενοι βέβαια, ότι Αυτός πονά επειδή ετιμωρήθη από τον Θεό για τις δικές μας αμαρτίες». Ο Μεσσίας, λοιπόν, όπως τον περιγράφει, είναι παθητός μέχρι Σταυρού. Δεν θα παύσω να σας λέγω ότι η τύφλωσις του Ισραήλ, όπως την αναφέρει ο Απόστολος Παύλος –τύφλωσις! Μέχρι σήμερα! 2.000 χρόνια…- οφείλεται σε αυτό το ένα σημείο: Δεν μπόρεσε μέχρι σήμερα να καταλάβει ότι ο Μεσσίας είναι πα-θη-τός. Δεν τον ήθελε παθητόν. Μα θα μου πείτε: «Δεν διάβαζαν τον Ησαΐα;». Βεβαίως! Αλλά το παρέβλεπαν το πάθος του Μεσσία. Ακούστε: Το παρέβλεπαν! Είναι εκείνο που κάποτε ακούμε ευχάριστα και δυσάρεστα και τα δυσάρεστα δεν θέλουμε να τα ακούσουμε, τα βάζουμε στην άκρη. Γιατί; Όχι γιατί είναι τόσο κουτοί οι άνθρωποι, όχι κάθε άλλο. Αλλά γιατί βάζουν μπροστά στα μάτια τους έναν εθνικόν πόθον: να γίνουν κοσμοκράτορες. Και δεν χρειάζονται έναν παθητόν Μεσσίαν. Δεν χρειάζονται… Αυτό είναι ο ογκόλιθος που στέκεται μπροστά στα μάτια τους και δεν τους έχει αφήσει μέχρι σήμερα να πιστέψουν. Αλλά να το ξέρετε, με δύο λόγια μόνο είναι αυτό, ότι δεν πίστεψαν οι Εβραίοι- μυστήριο κι αυτό, μυστήριο κι αυτό… Μα πώς; – επειδή δεν μπορούσαν να αποδεχθούν έναν παθητόν Μεσσίαν.
Βλέπομε, όμως, ότι όταν ο Ησαΐας προβάλλει τον Μεσσία παθητόν, ευθύς εξαρχής τι κάνει; Απορρίπτει, αποβάλλει έναν Μεσσία, που θα είναι πρόσωπο πολιτικό ή κάποιος ήρως εθνικός που θα απήλασσε, τότε τουλάχιστον, την χώρα των Εβραίων. Κατοπινά, για να γίνουν οι άνθρωποι αυτοί κοσμοκράτορες. Ευθύς εξαρχής το κάνει αυτό ο Ησαΐας. Όταν παρουσιάζει αυτήν την εικόνα. Οι άρχοντες του Ισραήλ, αν είχαν προσέξει αυτήν την περιγραφή του Μεσσίου, και την είχαν αντιπαραβάλει με τον Σταυρό του Χριστού, την Σταύρωση, θα άλλαζαν αντίληψη. Αλλά ακριβώς επειδή – προφητεύεται κι αυτό – θα είχαν εσφαλμένη αντίληψη περί Μεσσίου, γι’αυτό και δεν Τον ανεγνώρισαν, βάσει των χαρακτηριστικών της υπάρξεώς Του, που μας έδωσαν οι προφήται. Γι’αυτό προφητεύεται το Πάθος του Μεσσίου, αφού οι άρχοντες θα Του το προκαλούσαν. Δεν Τον δέχθηκαν.
Προφητεύεται έμμεσα, δηλαδή εδώ, η συμπεριφορά των αρχόντων έναντι του Ιησού. Στο βάθος, όμως, του Πάθους, υπάρχει μία μεγάλη αλήθεια, όπως μας τη λέει ο Ησαΐας: ότι «τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει»· «φέρει τις αμαρτίες μας». Η πρόνοια του Θεού αφήνει την άγνοια των αρχόντων, την αφήνει, να υπάρχει, αλλά και την άγνοια του διαβόλου για να επιτευχθεί αυτή η ανάληψις των αμαρτιών μας όλης της ανθρωπότητος εκ μέρους του Μεσσίου. «Αν εγνώριζαν», λέει ο Απόστολος Παύλος, «τον Κύριον της δόξης, δεν θα Τον εσταύρωναν». Αλλά αυτό, όμως, ξέφυγε από την γνώση και των αρχόντων και του διαβόλου.
Μια ανάληψις αμαρτιών που θα εκάλυπτε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος. Ο Σύμμαχος, ένας μεταφραστής αρχαίος, αντί της λέξεως «φέρει» που χρησιμοποιούν οι Εβδομήκοντα -κι αυτοί μεταφρασταί- γράφει: «ανέλαβε». Αλλά και ο Ματθαίος γράφει την ίδια λέξη. Και κάνει εντύπωση. Ματθαίος 8,17: «Αὐτὸς τὰς ἀσθενείας ἡμῶν ἔλαβε –Είδατε; «Ἔλαβε». Τώρα βέβαια το «λαμβάνω» και το «φέρω» είναι συνώνυμα- καί τάς νόσους ἐβάστασεν», «και ότι από αγάπη για μας έπαθε για να μας σώσει από τις αμαρτίες μας». Αυτό δε το ανήγγειλε και ο άγγελος εις τον Ιωσήφ. Βλέπετε μαρτυρίες περί του παθήματος του Μεσσίου; Λέγει ο Ματθαίος – που λέγει ο άγγελος εις τον Ιωσήφ: «Τέξεται δὲ υἱόν -η Μαρία-, καὶ καλέσεις -συ, ο Ιωσήφ, ο νομιζόμενος πατήρ- τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν· αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν (:γιατί Αυτός θα σώσει- λέγει- τον λαό Του από τις αμαρτίες του)».
Αλλά αν τότε, αν έτσι έχουν τα πράγματα, ο θάνατος του Ιησού επί του Σταυρού είναι -προσέξτε- αντιπροσωπευτικός. Είναι αντιπροσωπευτικός. Δηλαδή αντιπροσωπεύει εμάς. Εμείς έπρεπε να πεθάνουμε επί του Σταυρού. Αλλά πεθαίνει Εκείνος ἀντὶ ἡμῶν και ὑπὲρ ἡμῶν. Αλλά, πώς, όμως, γίνεται αντιπρόσωπός μας; Είπαμε ότι το Πάθος Του είναι αντιπροσωπευτικόν. Μας αντιπροσωπεύει. Αυτό, παρακαλώ, θέλω να το θυμόσαστε πάντοτε. Και να είναι προ οφθαλμών κάθε μέρα στη ζωή σας. Πώς; Με το να οικειωθούμε με την πίστη το θεανθρώπινον πρόσωπό Του. Αυτό είναι όλο. Εάν, δηλαδή, πιστέψω ότι είναι ο Ιησούς Χριστός ο Υιός του Θεού που πέθανε για μένα, τότε Τον καθιστώ εγώ αντιπρόσωπό μου και συνεπώς, τι χρειάζεται; Χρειάζεται η πίστις. Αν δεν έχω πίστη εις το θεανθρώπινο πρόσωπο του Χριστού, τότε η θυσία του Χριστού δεν έχει σε τίποτα να με ωφελήσει. Μόνο τότε. Το προσέξατε; Μόνον τότε. Όταν οικειωθώ τον Ιησούν Χριστόν με την πίστη – η πίστις είναι μέσον, είναι τρόπος και έτσι Τον καταστήσω αντιπρόσωπό μου επί του Σταυρού προς τον Πατέρα. Ακριβέστερα, προς τον Άγιον Τριαδικόν Θεόν. Μην σας κάνει εντύπωση αυτό.
Έτσι, λοιπόν, μαθαίνομε κι εδώ γιατί η πίστις σώζει. Πώς σώζει. Με την οικείωσή μας. Με το να Τον κάνομε –το λέω τρεις φορές, ε, δεν πειράζει…- με το να Τον κάνομε αντιπρόσωπό μας. Αντίθετα, εκείνος ο οποίος δεν θα καταστήσει τον Ιησούν Χριστόν αντιπρόσωπό του, που είναι σε όλη την Ιστορία, μοναδικός αντιπρόσωπος, αυτός θα έχει αιωνίαν καταδίκην. Διότι μη νομίσετε ότι θα έχω την ελευθερία να πω «πιστεύω» ή «δεν πιστεύω». Και χθες σας το ‘λεγα στην ομιλία, ότι το θέμα της πίστεως δεν είναι θέμα μιας ελευθερίας, ναι, αλλά όταν όμως εγώ τιμωρηθώ, τι έννοια έχει μετά η ελευθερία… Ξέρετε πότε θα μπορούσα να έχω ελευθερία όπως θα την ήθελα; Όταν διαλέγω εκείνο που διαλέγω, χωρίς, χωρίς, χωρίς να τιμωρηθώ. Χωρίς να καταδικαστώ. Όταν, όμως, καταδικάζομαι στην αιωνία κόλαση, τότε πού είναι η ελευθερία; Πού είναι; Μία τέτοια όμως ελευθερία, αν μου πείτε γιατί δεν μας τη δίνει έτσι ο Θεός; Γιατί δεν μας συμφέρει. Γι’ αυτόν τον λόγο. Είναι όταν ο πατέρας αρπάζει το παιδί του που λέει «Δεν πάω στο σχολειό» και του αστράφτει ένα χαστούκι και του λέει: «Θα πας στο σχολειό!». Γιατί στο παιδί υπάρχει συμφέρον να πάει στο σχολειό.
Και έτσι γι’αυτό καταδικάζεται ο άνθρωπος. Γιατί έχει συμφέρον να πιστέψει εις τον Χριστόν. Η απιστία δεν έχει σε τίποτε να τον ωφελήσει. Γι’αυτό ο απόστολος Παύλος λέει στην προς Εβραίους: «Ἀνασταυροῦντες ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ». «Ἀνασταυροῦντες ἑαυτοῖς τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ». Ποιοι; Βεβαίως εκείνοι που έγιναν Χριστιανοί. Βεβαίως εκείνοι οι οποίοι εβαπτίσθησαν. Τι θα πει «ἀνασταυροῦντες»; «Ξανασταυρώνουν στον εαυτό τους με την κακή τους συμπεριφορά, με την κακή τους ζωή, ξανασταυρώνουν τον Υιόν του Θεού». Γίνονται δηλαδή σταυρωταί ξανά. Μην ξεχνάτε ότι σταυρωταί δεν ήταν μόνο εκείνοι οι κάποιοι της εποχής του Χριστού, είναι όλοι εκείνοι οι οποίοι αρνούνται τον Ιησούν Χριστόν ουσιαστικά είναι σταυρωταί του Χριστού.
Γράφει στο «Λευιτικόν» τα εξής, στο 16ον κεφάλαιον: «Καὶ ἐπιθήσει Ἀαρὼν τὰς χεῖρας αὐτοῦ ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου – μένομε σ’ αυτήν την περικοπήν για να σας δείξω ότι ο θάνατος του Χριστού είναι αντιπροσωπευτικός· επιμένω σ’ αυτό. – τοῦ χιμάρου· χίμαρος το χι- με γιώτα, θα πει «τράγος». Λέει ο Θεός: «Ο Ααρών, δηλαδή ο αρχιερεύς, θα βάλει τα χέρια του, επάνω στο κεφάλι του τράγου». Έφερναν ένα τραγί. Και έβαζε τα χέρια του επάνω στο κεφάλι του τράγου. Και τα δύο του χέρια – τοῦ ζῶντος – ζωντανό τραγί- καὶ ἐξαγορεύσει ἐπ᾿ αὐτοῦ πάσας τὰς ἀνομίας τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ (:και θα αναφέρει εκεί όλες τις αμαρτίες του λαού– ἐξαγορεύσει: Θα πει όλες τις αμαρτίες του λαού) καὶ πάσας τὰς ἀδικίας αὐτῶν καὶ πάσας τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν (:όλες τις αδικίες του λαού· όλες τις αμαρτίες του λαού) καὶ ἐπιθήσει αὐτὰς ἐπὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ χιμάρου τοῦ ζῶντος (:και θα τοποθετήσει όλες αυτές τις αμαρτίες με τα δυο του χέρια – είδατε, και ο ιερεύς βάζει τα χέρια του επάνω στην εξομολόγηση, όταν εξομολογεί. Το θυμόσαστε, το ξέρετε αυτό. Θα βάλει τα χέρια του επάνω στο κεφάλι του χιμάρου, του τραγιού) καὶ ἐξαποστελεῖ ἐν χειρὶ ἀνθρώπου ἑτοίμου εἰς τὴν ἔρημον (:και θα τον πάρει ένας άνθρωπος, τον τράγον, και θα τον κυνηγήσει να πάει στην ερημιά.- «Έρημος» όχι με την έννοια «άμμος». Με την έννοια «τόπος που δεν κατοικείται»). Καὶ λήψεται ὁ χίμαρος ἐφ᾿ ἑαυτῷ τὰς ἀδικίας αὐτῶν –λήψεται: θα πάρει ο τράγος όλες τις αδικίες του λαού- εἰς γῆν ἄβατον (: σε τόπον που δεν κατοικούν άνθρωποι), καὶ ἐξαποστελεῖ τὸν χίμαρον εἰς τὴ,ν ἔρημον(: και θα σταλεί ο χίμαρος, το ζώο, στην ερημιά)».
Ο τράγος εδώ, αγαπητοί μου, είναι τύπος του Ιησού Χριστού. Το τραγί τυπικά παίρνει τις αμαρτίες του λαού και απομακρύνεται. Σπουδαίο αυτό. Ξέρετε, έχομε πολλές ονομασίες του Ιησού Χριστού. Θα σας έκανε εντύπωση αν λέγαμε ότι εκτός του ότι, και πολύ πυκνά αναφέρεται, είναι ο αμνός του Θεού, ότι είναι και ο «τράγος»; Και μάλιστα ξέρετε και πώς λέγεται αυτός ο τράγος. Αποδιοπομπαίος. Το έχομε και στην γλώσσα μας αυτό. «Τι είμαι», λέμε, «εγώ, είμαι αποδιοπομπαίος τράγος;». Το λέμε σαν παροιμία. Από κει είναι παρμένο. Από το «Λευιτικόν» που σας λέγω τώρα. Συνεπώς, «τραγί για διώξιμο;». Ένα, λοιπόν, από τα ονόματα είναι κι αυτό. Έχει κι ένα άλλο όνομα: «Σκώληξ»· σκουλήκι. «Εγώ», λέει, «δεν είμαι άνθρωπος, αλλά σκώληξ», λέει ο Ψαλμωδός κ.ο.κ. Έχει, δηλαδή, ονόματα τα οποία μας καταπλήσσουν.
Ωστόσο, εδώ απομακρύνεται το τραγί. Ναι, απομακρύνεται. Γιατί; Γιατί δεν έπρεπε να μείνει μέσα εις τον λαόν του Θεού. Γιατί; Γιατί κουβαλούσε τις αμαρτίες του λαού. Ουσιαστικά. Ουσιαστικά, θα τις έπαιρνε ο Χριστός. Τυπικά, ως τύπος, τις παίρνει το τραγί. Και κοιτάξτε, απομακρύνεται. Ναι. Διότι, όπως λέει στην προς Εβραίους ο Απόστολος Παύλος, χρησιμοποιεί άλλον σημείον της Παλαιάς Διαθήκης, ότι «ὁ Χριστὸς ἔπαθεν ἔξω τῆς παρεμβολῆς». «Παρεμβολή» θα πει στρατόπεδον. Έπαθε «ἔξω τῆς παρεμβολῆς» θα πει «έξω από την πόλη· που ο λαός εστρατοπέδευε· κατοικούσε. Έμενε στην πόλη». Πράγματι. Ο Χριστός απέθανε, εσταυρώθη «ἔξω τῆς παρεμβολῆς».
Αλλά ο λαός δεν θα έμενε εις τον τύπον της Παλαιάς Διαθήκης. Θα ήρχετο το πρωτότυπον. Θα ήρχετο ο Ιησούς Χριστός. Έπρεπε, λοιπόν, ο λαός να προχωρήσει στην Καινή Διαθήκη, στον Ιησούν Χριστόν, διότι όπως λέει στην προς Εβραίους ο απόστολος Παύλος: «Ἀδύνατον αἷμα ταύρων καὶ τράγων ἀφαιρεῖν ἁμαρτίας». «Είναι αδύνατον», λέγει, «το αίμα των ζώων, των ταύρων και των τράγων, αυτό να αφαιρεί αμαρτίες». Είναι αδύνατον. Συνεπώς, ήταν τύπος. Και ο τύπος αυτός έδειχνε τον Ιησούν Χριστόν. Έτσι, μόνο με το Αίμα του Ιησού Χριστού σωζόμεθα. Και από τις αμαρτίες μας και από τον θάνατον· και τον βιολογικόν και τον αιώνιον. Μας συγχωρεί τις αμαρτίες μας και ο βιολογικός θάνατος είναι αυτός που θα πεθάνομε, αλλά θα αναστηθούμε, εις ζωήν αιώνιον, και συνεπώς δεν υπάρχει άλλος έξω από τον Ιησούν Χριστόν. Οι ταλαίπωροι Εβραίοι, όταν θα χτιστεί ο ναός τους, θα κάνουν προσπάθεια να αναστηλώσουν και το παλαιό λατρευτικό τυπικό. Λέει θυσίες κ.λπ. κ.λπ. Βέβαια κάπου έχουνε μια δυσκολία, η οποία είναι ουσιαστικά απροσπέλαστη. Αλλά εκείνοι θα την προσπεράσουν την δυσκολία. Δεν υπάρχει, πλέον, η διαδοχή της αρχιερωσύνης. Δεν υπάρχει. Και δεν υπάρχει απλούστατα· ιστορικά γιατί δεν χρειάζεται. Δεν χρειάζεται πια, διότι ήλθε ο Μέγας Αρχιερεύς, όχι κατά την τάξιν του Ααρών, αλλά κατά την τάξιν του Μελχισεδέκ, που λέγει ο δεύτερος Ψαλμός, και συνεπώς, περί τι η παλαιά ιερωσύνη. Εκεί προσκρούουν, αλλά θα βρουν τον τρόπον, είναι επινοητικοί αυτοί. Και θα πουν «Να, εμείς έχομε και αρχιερέα» και θα αναστηλώσουν, όπως σας είπα, το παλαιόν τελετουργικόν. Αν είναι δυνατόν πια, το αίμα των ταύρων και των τράγων να αφήνει να συγχωρεί αμαρτίες…
Έξω, λοιπόν, του Ιησού Χριστού και της πίστεως εις Εκείνον, που είναι ο αντιπρόσωπός μας, δεν υπάρχει άλλη σωτηρία. Γι΄αυτό σημειώνει ο απόστολος Πέτρος, στις «Πράξεις» είναι, όταν ομίλησε την ημέρα της Πεντηκοστής: «Οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενὶ ἡ σωτηρία (:Δεν υπάρχει σε κανέναν άλλον η σωτηρία- προσέξτε, κατ΄απόλυτον εκτίμησιν)· οὐδὲ γὰρ ὄνομά ἐστιν ἕτερον ὑπὸ τὸν οὐρανὸν τὸ δεδομένον ἐν ἀνθρώποις ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς (:ούτε υπάρχει όνομα μέσα στον κτιστόν κόσμον, που το όνομα αυτό θα μπορούσε να σώσει τους ανθρώπους. Δεν υπάρχει. Ένα μόνον. Ο Ιησούς Χριστός)».
Προχωρούμε στο χωρίον, που το αναλύομε: «Καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ Θεοῦ καὶ ἐν κακώσει (: Και εμείς –βλέπετε βάζει πληθυντικό, θα το δούμε λίγο πιο κάτω– κι εμείς νομίσαμε ότι αυτός, ο Μεσσίας, βρίσκεται ‘’ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ’’ – ‘’ἐν πληγῇ καί ἐν πόνῳ’’, είναι πρωθύστερο, διότι τον πόνο τον αισθάνομαι από την πληγή· δηλαδή σταυρώνεται και πονάει. Ξέρετε έχομε πολλές φορές πρωθύστερα τέτοια- καὶ ἐν πληγῇ Θεοῦ καὶ ἐν κακώσει». «Ἑν πληγῇ Θεοῦ καὶ ἐν κακώσει». «Είναι σε αυτήν την κάκωσιν, σε αυτήν την πάρα πολύ άσχημη κατάσταση από τον Θεό. Έτσι νομίσαμε ότι ο Θεός τον τιμωρεί». Τι παρατηρούμε εδώ: Αφού είναι στο πρώτο πρόσωπον, σαν να δείχνει ο Ησαΐας την άγνοια περί του παθητού Μεσσίου. Τι κάνει εδώ ο Ησαΐας; Οικειώνεται τον λαό του· γι’αυτό μιλάει στον πληθυντικό. Δηλαδή· γίνεται ένα με τον λαό του. Δεν ξεχωρίζει από τον λαό του. Ο Ησαΐας το ξέρει αυτό. Αφού το προφητεύει, αφού το διατυπώνει. Αλλά οικειώνεται τον λαό του, γι’αυτό λέει: «Και εμείς τον λογαριάσαμε ότι είναι φταίχτης, γι’ αυτό τιμωρείται».
Εδώ, λέει ένας εκκλησιαστικός ερμηνευτής: «Κοινοποιεῖ ὁ προφήτης συγκαταλέγων καὶ ἑαυτὸν τοῖς μὴ λογισαμένοις τὸν Σωτῆρα (:Βάζει και τον εαυτόν του μαζί με εκείνους που δεν λογάριασαν και δεν έδωσαν σωστήν ερμηνεία περί του Πάθους του Σωτήρος)». «Οὐκ ἐλογισάμεθα», συνεχίζει, «αὐτόν, οὐδὲ ἐνοήσαμεν τίς ποτέ ἦν (:Ούτε τον λογαριάσαμε ούτε καθίσαμε ποτέ να σκεφθούμε ποιος τάχα να είναι αυτός που σταυρώθηκε). Ὁ δὲ ἦν ἄρα ὁ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν σωτήρ (:Αυτός, όμως, είναι ο Σωτήρας των ψυχών μας)».
«Τουτέστιν ἐνομίσαμεν θεήλατον -λέει ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας. «Τον λογαριάσαμε θεήλατον». «Θεήλατος» θα πει εκείνος τον οποίο ο Θεός απομακρύνει, ωθεί, σπρώχνει, διώχνει ως ανεπιθύμητον. Έτσι τον λογαριάσαμε, ότι ήταν «θεήλατος» – ἐπ’ αὐτῷ συμβῆναι τὸ πάθος ὡς διὰ τινας ἁμαρτίας (:για κάποιες αμαρτίες) ταύτης δὲ ἕνεκα τῆς ἁμαρτίας ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ καὶ ἐν κακώσει γενέσθαι». «Τα ‘παθε όλα αυτά γιατί στάθηκε αμαρτωλός». Και ξέρετε ποια θεωρήθηκε αμαρτία εις τον Ιησούν Χριστόν: ότι εσφετερίσθη θεία προνόμια, θεία δικαιώματα. «Είμαι», λέει, «Υιός του Θεού». «Ἐγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν». Τι θα πουν στον Πιλάτο οι Εβραίοι, ξέρετε; Τι κατηγορία είχαν να πουν; «Είπε ότι είναι Υιός του Θεού!». Ἐν ἐννοίᾳ εἰδικῇ. Γιατί «υιοί Θεού» ήταν όλος ο λαός. Συνεπώς, σφετεριστής θείων ιδιοτήτων. Όσο για τον προφήτη, εδώ λέει ο Θεοδώρητος: «Τοῦ λαοῦ τὴν ἄγνοιαν ᾠκειώσατο». «Οικειώθηκε, πήρε την άγνοια του λαού επάνω του».
Αν, τώρα, ανατρέξομε στην Καινή Διαθήκη, θα δούμε τους άρχοντας να Τον θεωρούν αμαρτωλόν, όπως σας είπα. Διότι όταν βλέπεις την προφητεία και την ιστορία, αυτό είναι το καλύτερο δέσιμο που μπορεί να γίνει. Ατράνταχτο δέσιμο! Προφητεία και Ιστορία. Θυμηθείτε, ακόμη, εκείνη την απολογία του τυφλού που τον πήραν εκεί στο δικαστήριον στο συνέδριον και του είπαν : «Ποιος σου άνοιξε τα μάτια;». Είπε: «Ο Ιησούς». «Μα αυτός είναι αμαρτωλός». Και εκείνος απήντησε, ο τυφλός: «Ένα ξέρω: ότι μου άνοιξε τα μάτια. Και τούτο ξέρω: ότι ἁμαρτωλὸν ὁ Θεὸς οὐκ ἀκούει. Δεν ακούει τους αμαρτωλούς ο Θεός. Συνεπώς, εσείς τον λέτε ότι είναι αμαρτωλός». Ακόμη, θυμηθείτε: «Τό Σάββατον», λέει, «οὐ τηρεῖ», «δεν φυλάττει το Σάββατον, άρα –γιατί ο Κύριος έκανε θεραπείες το Σάββατο- άρα, είναι αμαρτωλός· παραβάτης των εντολών του Θεού». Έτσι, λοιπόν, ισχυρίζοντο οι ταλαίπωροι αυτοί άνθρωποι.
Και όταν εσταυρώθη ο Ιησούς, ακούστε περιγραφή την οποία μας κάνει εδώ ο Ματθαίος. Δεν θα εξηγήσω πιο πολλά. «Οἱ παραπορευόμενοι (:Αυτοί που περνούσαν από τον σταυρό μπροστά) ἐβλασφήμουν αὐτὸν κινοῦντες τὰς κεφαλάς αὐτῶν καὶ λέγοντες». «Κινοῦντες τὰς κεφαλάς». Όταν κάποιος είναι ένοχος, αμαρτωλός ξέρω ‘γω, ό,τι είναι, οι άλλοι όταν κάνουνε κουβέντα για αυτόν -είναι μία κίνηση που την έχουμε και εμείς: «Α, αυτός. Αα». Και κουνάμε το κεφάλι μας. «Κινοῦντες τὰς κεφαλάς». Κίνημα κεφαλής αποδοκιμασίας! Και τι έλεγαν: «Ὁ καταλύων τὸν ναὸν καὶ ἐν τρισὶν ἡμέραις οἰκοδομῶν –(:έτσι έλεγε…). Παρανόησις φοβερή! –, σῶσον σεαυτόν (:σώσε τον εαυτόν σου)· εἰ υἱὸς εἶ τοῦ Θεοῦ, κατάβηθι ἀπὸ τοῦ σταυροῦ (: αν είσαι, λέει, υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό). Ὁμοίως δὲ καὶ οἱ ἀρχιερεῖς ἐμπαίζοντες μετὰ τῶν Γραμματέων καὶ πρεσβυτέρων καὶ Φαρισαίων ἔλεγον· “Ἄλλους ἔσωσεν, ἑαυτὸν οὐ δύναται σῶσαι. εἰ βασιλεὺς Ἰσραήλ ἐστιν, καταβάτω νῦν ἀπὸ τοῦ σταυροῦ καὶ πιστεύσομεν αὐτῷ’’».
Μέγα λάθος! Θα πιστέψω, όταν δω το θαύμα. Μα τότε δεν υπάρχει θέμα πίστεως. Υπάρχει θέμα γνώσεως. Το καταλάβατε εδώ; Έκαναν αυτό το μεγάλο λάθος. Όπως έκανε και ο Θωμάς: «Εάν δεν βάλω το δάκτυλό μου εις τον τύπον των ήλων, δεν θα πιστέψω». Μα τότε, δεν χρειάζεται πια η πίστις. Τότε έχεις γνώση… Βλέπετε πώς ο άνθρωπος, όταν, όταν, όταν…γίνεται αντιφατικός; «Πέποιθεν ἐπὶ τὸν Θεόν· ῥυσάσθω νῦν αὐτόν, εἰ θέλει αὐτόν (:Γιατί, λέγει, έδειξε την πεποίθησή του στον Θεό. Ας τον σώσει, λοιπόν, ο Θεός αν τον αναγνωρίζει, αν τον θέλει). Εἶπε γὰρ ὅτι Θεοῦ εἰμι Υἱός (:Γιατί είπε: Είμαι Υιός του Θεού)». Είδατε παρακαλώ; Είδατε την προφητεία; Είδατε την Ιστορία; Έτσι, θα επαναλάβω, το είπαμε και προηγουμένως, ότι το υποτιθέμενον αμάρτημα του Ιησού ήταν ότι έκανε, λέει, τον εαυτόν του Υιόν του Θεού, δηλαδή ίσον με τον Θεόν.
Η Ανάσταση του Χριστού, όπως σας είπα προηγουμένως -ή μάλλον όπως σας είπα την ώρα των αποριών, με συγχωρείτε- και προπαντός η Πεντηκοστή, με την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος εδικαίωσαν τον Ιησούν. Γιατί το είπε ο Χριστός, ότι «Εκείνος, ο Παράκλητος, θα μαρτυρήσει για μένα». Γιατί αν ήτανε, ήτανε καταπατητής θείων ιδιοτήτων, προσεταιριστής θείων ιδιοτήτων, θα ήτανε εις τον Άδη. Δεν είναι ο Χριστός στον Άδη. Ούτε θα μπορούσε να στείλει το Πνεύμα το Άγιον. Δεν μπόρεσαν οι ταλαίπωροι οι αρχιερείς να αντιληφθούν το εκούσιον του Πάθους του Ιησού. Θα μου πείτε: «Επλανήθησαν». Μάλιστα. Κι εμείς να είμεθα τότε στην εποχή τους, πιθανότατα να είχαμε πλανηθεί. Πιθανότατα κι εμείς να λέγαμε τις ίδιες εδώ λέξεις, τις βλάσφημες, που ακούσατε προηγουμένως να μας εξιστορεί ο Ματθαίος. Όταν, όμως, ο απόστολος Πέτρος έκανε κήρυγμα μετανοίας και είπε ότι «ἀγνοοῦντες ἐσταυρώσατε τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ τὸν ἐνανθρωπήσαντα», ιδού! Η μετάνοια. Γιατί δεν προσήλθαν στην μετάνοια. Να μετανοήσουν! Αλλά δυστυχώς το πάθος του φθόνου και η απιστία τους στις Γραφές δεν τους άφηνε να δεχθούν τον Ιησούν Χριστόν, αλλά συνέχιζε –μέχρι σήμερα! Αυτό το μυστήριον…- να τους κρατάει τυφλούς.
Τα λέμε για τους Εβραίους, μην πάτε μακριά. Μήπως εμείς; Βαπτιστήκαμε, κατά τεκμήριον είμαστε όλοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, βγήκαμε από την ιδίαν κολυμβήθρα, μη νομίζετε, πόσοι από μας είναι εκείνοι οι οποίοι αρνούνται τον Ιησούν Χριστόν, με περίεργα και ανόητα επιχειρήματα…
Προχωρούμε, αγαπητοί, εις τον πέμπτον στίχον: «Αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν· παιδεία εἰρήνης ἡμῶν ἐπ᾿ αὐτόν. Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν». Δηλαδή: «Αυτός, όμως, τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας, παιδευτική τιμωρία για τη δική μας ειρήνη επέπεσε επάνω σ΄ Αυτόν. Με την πληγή Του εμείς θεραπευτήκαμε, γιατρευτήκαμε». Για να δούμε… Συνεχίζει ο προφήτης την περιγραφή του πάσχοντος Μεσσίου. Είναι τόσο παραστατική η περιγραφή, ώστε, όπως σας έλεγα την ώρα των αποριών, ώστε να κληθεί «ο πέμπτος ευαγγελιστής». Σαν να βλέπει –βλέπει!- με προφητικό βλέμμα τα Πάθη του Μεσσίου και τα περιγράφει προ της ιστορικής στιγμής.
Να τα πάρουμε σημεία-σημεία. «Αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη». Πρόκειται για τα προ του Σταυρού παθήματα. Ό,τι υπέστη ο Χριστός, πριν σταυρωθεί· όπως η φραγγέλωσις, όπως το σκαμπίλι, το ράπισμα, όπως ό,τι άλλο. Το μασοριτικό κείμενο, δηλαδή το παραδοσιακό κείμενο των Εβραίων, αντί της λέξεως «ἐτραυματίσθη» γράφει «ἐτρυπήθη»! Προσέξτε. Είναι μερικά πράγματα, είναι καταπληκτικά! Είναι κάτι ανάλογο με τον 21ον Ψαλμόν, όπου εκεί αναφέρει ο Δαβίδ: «Ὤρυξαν χεῖράς μου καὶ πόδας μου». Οι Εβραίοι μέχρι σήμερα, μέχρι σήμερα λένε, ομολογούν ότι είναι μεσσιανικός αυτός ο Ψαλμός. Τώρα, πώς γίνεται να μη δέχονται παθητόν Μεσσία, δεν ξέρω να σας πω. Εκείνο, λοιπόν, το «ὤρυξαν χείρας μου καί πόδας μου» προφανώς δεν αναφέρεται εις τον Δαβίδ, διότι ουδέποτε «ὤρυξαν χείρας καί πόδας» του Δαβίδ. Πέθανε με το βασιλικό του αξίωμα, μεγαλοπρεπώς. Αυτό το «ὤρυξαν» από το «ὄρυγμα» – «ὀρύσσω», «ὄρυγμα» – «ὀρύσσω», θα πει: «σκάβω, τρυπώ». «Έσκαψαν, τρύπησαν χείρας μου και πόδας μου». Σας κάνει εντύπωση; Είναι συγκλονιστικό, «ὤρυξαν χείρας μου καί πόδας μου»… · που στο τέλος τέλος η θανατική ποινή στους Εβραίους είναι γνωστό ότι ήταν ο λιθοβολισμός. Ο λιθοβολισμός, όμως δεν δημιουργούσε όρυγμα, τρύπημα σε χέρια και πόδια. Ήταν ρωμαϊκός τρόπος αυτός θανάτου. Κι όμως ο Δαβίδ το γράφει αυτό δέκα αιώνες προ Χριστού.
Μετά λέγει: «Μεμαλάκισται». Σημαίνει «κακοπάθησε, ταλαιπωρήθηκε». Βέβαια δεν έχει τη σημασία αυτή που έχει σήμερα η λέξις. Το μασοριτικόν κείμενο πάλι γράφει: «Συνετρίβη». Κι όλα αυτά, λέει ο Ησαΐας, «διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν». Και εδώ φαίνεται ακόμη ο αντιπροσωπευτικός χαρακτήρας της θυσίας του Χριστού. «Διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν». Για μας. «Παιδεία εἰρήνης ἡμῶν ἐπ’ αὐτόν». «Μια παιδευτική τιμωρία για τη δική μας ειρήνη επέπεσε σε Αυτόν». Ειρήνη με τον Θεό. Όχι ειρήνη μεταξύ μας. Ειρήνη με τον Θεό. Γράφει ο Θεοδώρητος: «Ἔδει δὲ ἡμᾶς παιδευθέντας οὕτω τυχεῖν τῆς εἰρήνης». «Εμείς έπρεπε να παιδαγωγηθούμε, να τιμωρηθούμε παιδαγωγικά για να τύχομε ειρήνη με τον Θεό». Δηλαδή καταλλαγή. «Ἀλλ’ αὐτὸς εἰς ἑαυτὸν τὴν παιδείαν δεξάμενος, τῆς εἰρήνης ἡμᾶς ἠξίωσεν (:Αλλά ο Ιησούς Χριστός ανέλαβε στον εαυτόν Του αυτήν την παιδείαν, την παιδαγωγία, την τιμωρία, για να μας δώσει σε μας την ειρήνη, χωρίς εμείς να πάθουμε τίποτε)». Αρκεί να πούμε: «Πιστεύω και μετανοώ για τις αμαρτίες μου». «Πιστεύω και μετανοώ για τις αμαρτίες μου». Τι απλούστερον; Τι απλούστερον…
Έτσι, όπως λέγει ο απόστολος Παύλος ότι «εἰρήνην ἔχομεν πρὸς τὸν Θεόν», «με τον Χριστό, με τον Χριστό έχουμε ειρήνη προς τον Θεό». Γιατί; Αυτός είναι η ειρήνη μας. Ποια «ειρήνη μας»; Η καταλλαγή μας. Συμφωνότατο αυτό, του αποστόλου Παύλου, με τον Ησαΐα. Γι’αυτό και οι άγγελοι υμνούν –εκείνο που σας είπα την ώρα των αποριών- «καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία»· είναι η ευδοκία των ανθρώπων – η ευδοκία…- να έρθει η ώρα να συμφιλιωθούν με τον Θεό. Διότι υπήρχε έχθρα ανάμεσα στον Θεό και τον άνθρωπο· από πότε; Από την πτώση του Αδάμ και της Εύας. Ήλθε η ώρα. Ήλθε η ώρα της μεγάλης καταλλαγής. Και έτσι αντί η παιδευτική αυτή τιμωρία να πέσει σε μας, πέφτει στον Χριστόν.
Πηγαίνομε σε ένα παρακάτω ημιστίχιον: «Τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν». «Με τον δικό Του μώλωπα εμείς θεραπευτήκαμε». Εδώ «μώλωψ» κατά λέξη είναι το πρήξιμο. Δηλαδή η πληγή. «Εκείνος επληγώθη. Εμείς, με την πληγή την δική Του, θεραπευτήκαμε». Θα ξέρετε ότι αυτές οι πληγές του Χριστού είναι τα διάσημά Του, ε; Θα ξέρετε ότι όταν θα ξανάρθει ο Χριστός- Α, στους μαθητάς Του που έδειξε τα πόδια Του και τα χέρια Του τα τρυπημένα, αυτά δεν εθεραπεύθησαν, εντός εισαγωγικών δεν εθεραπεύθησαν· έμειναν πληγές. Εις πίστωσιν ότι είναι ο Ίδιος. Εξάλλου το είπε ο Θωμάς: «Ἐὰν μὴ βάλω τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων…». Όταν θα ξανάρθει ο Χριστός, θα ‘ρθει με τα τρυπημένα Του χέρια. Και στη Βασιλεία Του θα είναι με τα τρυπημένα Του χέρια. Για να πιστωθεί ότι δεν είναι κάποιος άλλος. Είναι ο Ίδιος· που έπαθε επί του Σταυρού, αντιπροσωπευτικά, για την ανθρωπότητα. Και είναι τα διάσημά Του. Δηλαδή, τα παράσημά Του: «Εγώ έπαθα για σας». Όπως ακριβώς βάζει εδώ διάσημα ο αξιωματικός, ο στρατιώτης, που στον πόλεμο τραυματίστηκε, πληγώθηκε. Διάσημα…
Και αυτό το «ἰάθημεν», που λέει, έχει πολύ βάθος. Είναι ίασις από τις αμαρτίες μας. Είναι γνωστό ότι η αμαρτία δημιουργεί αρρώστια. Είναι γνωστό αυτό. Και ακόμα, ότι αυτή η ίασις είναι οντολογική. Εδώ είναι τώρα το σπουδαίον… Είναι οντολογική με δύο διαστάσεις. Όταν θα αναστηθούμε και μετανοήσομε και οικειωθούμε ως αντιπρόσωπό μας τον Χριστό, δεν θα υπάρχει η σφραγίδα της αμαρτίας κατά οντολογικόν τρόπον στην ύπαρξή μας. Γι’αυτό λέει, έτσι κατανοούμε αυτό που λέει ο απόστολος Παύλος, ότι η πορνεία είναι το μόνο αμάρτημα που μένει εις το σώμα. Θα φαίνεται η σφραγίδα, έστω κι αν λιώσομε εις τον τάφο, το σώμα μας θα αναστηθεί με τη σφραγίδα της αμαρτίας. Συνεπώς, η απάλειψις αυτής της σφραγίδας της αμαρτίας γίνεται από τον παρόντα κόσμο μόνον με την μετάνοιαν και την εξομολόγηση. Μόνον. Η μία διάστασις.
Η άλλη διάστασις είναι ότι ιάται την ανθρωπότητα ο Χριστός με την ανάσταση των νεκρών. Έτσι, θεραπεύεται ο άνθρωπος και από τον θάνατον και γίνεται αθάνατος, γιατί ο θάνατος διέλυσε την ανθρωπίνη ύπαρξη. Η θυσία του Χριστού όμως… τώρα η θυσία του Χριστού θα μας δώσει πάλι, όπως λέει στις «Πράξεις», την «ὁλοκληρίαν». Την «ὁλοκληρίαν», όπως αναφέρεται η λέξις εκεί στον χωλόν που τον έκανε καλά ο Πέτρος και ο Ιωάννης. Προ της πύλης του ναού. Θα μας δώσει την «ὁλοκληρίαν». Και «ὁλοκληρία» θα πει την ένωση της ψυχής με το σώμα με την ανάσταση των νεκρών. Συνεπώς αυτή η ίασις έχει οντολογικόν βάθος. Και το φάρμακον αυτής της ιάσεως είναι μοναδικό, η θυσία του Χριστού. Το Σώμα και το Αίμα του Χριστού που κοινωνούμε. Ο Χριστός είπε: «Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον». Τώρα το καταλαβαίνομε αυτό, πώς θα αποκτήσομε την αιώνια ζωή τρώγοντας το Σώμα του Χριστού και πίνοντας το Αίμα το δικό Του.
Αλλά αγαπητοί μου, βλέπετε πόσο σπουδαία πράγματα είναι αυτά, που μας βοηθούν να συνειδητοποιούμε περισσότερο και περισσότερο το θεανθρώπινον πρόσωπο του Χριστού και τη μοναδική Του αντιπροσωπευτική θυσία. Ευχαριστώ που με ακούσατε.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
απομαγνητοφώνηση και επιμέλεια κειμένου:
Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΗ:
https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/prof_hsaias/prof_hsaias_049.mp3
ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΣΑΪΑΣ, Κεφάλαιο 53ο
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου στα εδάφια Ησ. 53,6-8:
«Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν, ἄνθρωπος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη· καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν. Καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα. Ἐν τῇ ταπεινώσει ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη· τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον».
[Η ομιλία εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 9/10/1995]
Λοιπόν. Συνεχίζουμε, αγαπητοί μου, από το βιβλίον του προφήτου Ησαΐου σχετικά με το Πάθος του Μεσσίου. Όπως θα δούμε και εις τα θέματα που κάνουμε την Κυριακή στις «Πράξεις», στο τέλος της απολογίας του, ο απόστολος Παύλος ομιλεί περί του παθητού Μεσσίου· ότι ο Μεσσίας είναι παθητός. Δηλαδή, «ας πάνε οι Εβραίοι να διαβάσουν τους προφήτας και μάλιστα τον προφήτην Ησαΐαν και εκεί θα δουν ότι είναι παθητός ο Μεσσίας». Ο δε ίδιος ο Κύριος, όταν «πρόλαβε», εντός εισαγωγικών, τους δύο προς Εμμαούς εις τον δρόμον και άρχισε να ερμηνεύει, λέγει, από τους προφήτας και τον Μωυσή για τον εαυτό Του, «περὶ ἑαυτοῦ», κατεδείκνυε ότι ο Μεσσίας είναι παθητός: «Οὐχί (:Όχι –λέει-, δεν έπρεπε να πάθει ο Μεσσίας;)». Βλέπετε, λοιπόν, ότι αποτελεί κεντρικότατον σημείον για να προσεγγίσει κανείς τον Ιησούν Χριστόν και να πιστέψει. Ότι δεν είναι μια κατάστασις απαράδεκτη για έναν Μεσσία, αλλά είναι μία κατάστασις σχεδιασμένη από τον Θεόν.
Γι’αυτό λέγει ο ευαγγελιστής Ιωάννης εις την «Ἀποκάλυψιν» για το «ἐσφαγμένον ἀρνίον καὶ ἑστηκός». «Ἀρνίον» καταρχάς είναι το ζώον που θυσιάζεται. Άρα, θυσία του Μεσσίου. Ο Χριστός, η θεολογία, η χριστολογία της «Ἀποκαλύψεως» κινείται στο θέμα «ἀρνίον». Είναι το ζώο που θυσιάζεται. «Καί ἐσφαγμένον» ε; «Ἐσφαγμένον» … Και τι λέει; «Καὶ ἑστηκός». «Ενώ είναι σφαγμένο, όμως στέκεται»· σημαίνει ανάστασις. Και λέει κάτι καταπληκτικό ο ευαγγελιστής Ιωάννης: «Τὸ ἐσφαγμένον ἀρνίον πρὸ καταβολῆς κόσμου». «Πριν μπει το θεμέλιον της δημιουργίας»· που σημαίνει, ήτανε στο σχέδιο του Θεού ο Μεσσίας να ήτανε παθητός. Άλλο τώρα το γιατί θα ήτανε παθητός, αυτό θα το δούμε και θα το βλέπουμε συνεχώς στην πορεία του θέματός μας.
Έτσι, ευρισκόμενοι εις το 53ον κεφάλαιον, εις τον έκτον στίχον, διαβάζουμε: «Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν, ἄνθρωπος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη· καὶ Κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν»· που θα πει: «Όλοι πλανηθήκαμε σαν τα πρόβατα. Ο κάθε άνθρωπος στον δρόμο του, στον δρόμο της ζωής του, πλανήθηκε και έτσι ο Κύριος παρέδωσε τον Μεσσίαν για τις δικές μας αμαρτίες». Έκανα μια μεταφρασούλα. Αλλά γιατί έπαθε ή γιατί θα έπασχε ο Μεσσίας; Εξηγεί ο παρών στίχος που μόλις διαβάσαμε. Γιατί όλοι ἐπλανήθημεν, σαν πρόβατα χαμένα.
Θυμηθείτε, εξάλλου, και την παραβολή που είπε ο Κύριος για το χαμένο Του πρόβατο. Και ήρθε τώρα Εκείνος να γίνει ποιμένας μας και να μας περισυλλέξει, να μας μαζέψει. Ο Ίδιος είπε: «Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός». Γιατί λέει «ὁ καλός»; Θα το δούμε. «Ὁ ποιμὴν ὁ καλὸς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τίθησιν ὑπὲρ τῶν προβάτων (:Ο καλός ποιμήν θέτει, καταθέτει, λέγει, την ζωή του για τα πρόβατα)». Αυτό το «καταθέτει την ζωή του» είναι ακριβώς η κατάθεσις της ζωής του Χριστού στον Σταυρό για τους ανθρώπους. «Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός καὶ γινώσκω τὰ ἐμά καὶ γινώσκομαι ὑπὸ τῶν ἐμῶν (:Γνωρίζω τα δικά μου πρόβατα και εκείνα ομοίως με γνωρίζουν). Καί τήν ψυχήν μου τίθημι ὑπὲρ τῶν προβάτων».
Αυτές οι επαναλήψεις στον Ιωάννη έχουν μια ανείπωτη ομορφιά. Ενώ βεβαίως, ενώ βεβαίως θεωρείται ο φτωχότερος στο λεξιλόγιο ο Ιωάννης, το βλέπουμε και στην «Ἀποκάλυψή» του- το λέω γιατί έγινε κουβέντα αυτές τις ημέρες με τις φέστες, εκεί, στην Πάτμο, είναι ο φτωχότερος, αλλά είναι ο πλέον υψιπέτης. Αυτές δε οι επαναλήψεις που μερικοί φιλολογούντες είπαν ότι «δεν είναι πρώτης γραμμής», «δεν είναι καλή φιλολογία», ναι, δεν είναι, αλλά είναι θελκτικοτάτη. Διότι μπορεί να βλέπεις κάτι το πολύ ωραίο, αλλά να είναι ψυχρό. Εδώ υπάρχει μία θερμότης, σ’ αυτές τις επαναλήψεις που έχει ο Ιωάννης. Δηλαδή δεν διανοείται, αλλά αφήνει την καρδιά να μιλήσει. Όχι τον νου. Την καρδιά.
Έτσι, τι να σας πω. Αν κανείς έχει εξοικειωθεί με τα κείμενα του Ιωάννου, τότε τον αγαπάει -από φιλολογικής πλευράς!- τον αγαπάει πάρα πολύ. Αλλά επειδή οι άνθρωποι δεν θα εδέχοντο τον καλό Ποιμένα, επιθυμούντες να ζουν στις δαιμονικές των καταστάσεις, γι’ αυτό τελικά ο Μεσσίας θα έσωζε δια του Σταυρού. Αυτός είναι ο λόγος που εσταυρώθηκε. Εξάλλου, όπως και η Γραφή το λέγει, και η Γραφή και οι Πατέρες το λέγουν ότι το πρώτο θέλημα του Θεού, ποιο ήταν; Ο ενανθρωπήσας Θεός Λόγος να μένει αιωνίως μετά των ανθρώπων. Δηλαδή δεν ήταν απαραίτητο να πεθάνει, δηλαδή να σταυρωθεί. Είναι μία παραχώρησις, ξέρετε, το ότι πέθανε ο Χριστός. Ο Χριστός δεν ήτο θνητός, αλλά έγινε θνητός, δηλαδή παρεχώρησε να είναι θνητός, για μας. Για μας. Προσέξατέ το. Συνεπώς, έτσι, δεν ήταν απαραίτητο να πεθάνει, πότε; Όταν δεν θα πέθαιναν και οι άνθρωποι. Αλλά όλα, επειδή ο Θεός, «προειδώς», προγνωρίσας, τι θα γινόνταν, έκανε τα πράγματα όπως τα έκανε, έκανε τη γη μικρή ουσιαστικά, έκανε τους ανθρώπους άρσεν και θήλυ, σχήματα τα οποία θα περάσουν, για να έρθει το σχήμα το οποίο δεν θα περνάει και δεν θα αποτελεί σχήμα, και θα είναι η Βασιλεία του Θεού.
Έτσι, θα λέγαμε, επειδή ματαιώθηκε, με την πτώση του Αδάμ, το σχέδιο του Θεού, γι’ αυτό τώρα ο Κύριος πεθαίνει επί του Σταυρού και μας σώζει δια του Σταυρού. Ακριβέστερα, ο διάβολος βλέπομε εδώ να ματαιώνει την σωτηρία. Με το να σταυρώσει τον Ιησούν Χριστόν. Λέει ο απόστολος Παύλος: «Εάν εγνώριζαν, δεν θα εσταύρωναν τον Κύριο της δόξης». Γιατί και ο διάβολος δεν το εγνώριζε Ποιος είναι ο Ιησούς. Απλώς ήθελε να τον ξεφορτωθεί, επειδή ήταν μία προσωπικότης καταπληκτική. Δεν είχε δει και δεν μπορούσε να δει βεβαίως ο διάβολος την θεότητα. Ήταν δυνατόν ποτέ; Και έτσι, ανεβάζει επί του Σταυρού τον Ιησούν. Γιατί ήθελε να ματαιώσει το καλό του, ας πούμε, παράδειγμα. Την καλή Του διδασκαλία. Αλλά εδώ τώρα η Σοφία του Θεού: Ο σταυρός, που στάθηκε όργανον ματαιώσεως, για να ματαιωθεί δηλαδή ό,τι θα μας άφηνε ο Χριστός, γίνεται από τον Θεό όργανο σωτηρίας. Εδώ είναι η Σοφία του Θεού.
Αλλά, για να δούμε από πιο κοντά, αυτήν την αποπλάνηση του ανθρώπου που λέει εδώ ο Ησαΐας: «Πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν». Και αυτό το «πάντες», που λέει εδώ, είναι έκφρασις κατά κυριολεξίαν. Όχι μόνον επλανήθησαν οι εθνικοί, αλλά και οι Εβραίοι. Παρότι είχαν γνωρίσει τον αληθινόν Θεόν. Κύριο γνώρισμα δε της πλάνης πάντων είναι η ειδωλολατρία, η οποία αλλοτριώνει τον άνθρωπον από τον αληθινό Θεό. Αυτό είναι η κορυφή της πλάνης.
Και εις τους Εβραίους πάντοτε υπέβοσκε η ειδωλολατρία. Πάντοτε υπέβοσκε. Θυμηθείτε τον Ιεζεκιήλ πώς φωνάζει για το θέμα της ειδωλολατρίας και όλους τους προφήτας. Θυμηθείτε. Με την πρώτη ευκαιρία, ο λαός ειδωλολατρούσε. Γι’αυτό σημειώνει ένας εκκλησιαστικός συγγραφεύς: «Ἄλλος γὰρ ἄλλην ὁδὸν ὥδευσε πλάνης». «Οὔτε γὰρ ἴσα τὰ πλημμελήματα, οὐδὲ εἷς ὁ τρόπος. Ἄλλα γὰρ τά Αἰγυπτίων εἴδωλα καὶ ἄλλα τὰ τῶν Φοινίκων. Καὶ τὰ Ἑλλήνων ἕτερα καὶ ἄλλα τῶν Σκυθῶν». Ο καθένας, λέγει, είχε δημιουργήσει μια ιδιότυπη ειδωλολατρία. Οι Αιγύπτιοι, επί παραδείγματι, ελάτρευαν τα πάντα· και τον Νείλο ποταμό και τον κροκόδειλο και τη γάτα. Ξέρετε ότι έχουνε βρεθεί μέσα στις ταριχευμένες μούμιες, έχουνε βρεθεί και ταριχευμένες γάτες! Ναι! Επίστευαν τα πάντα. Και όπως είπε κάποιος νεότερος: «Τα πάντα εθεοποιούσαν, τα πάντα ελάτρευαν εκτός από τον αληθινόν Θεόν». Αλλά οι Έλληνες είχανε άλλες θεότητες. Οι Σκύθες είχανε άλλες θεότητες. Όμως, λέει ο ερμηνευτής, «ἀλλ’ ὅμως, εἰ καὶ διάφοροι τῆς πλάνης οἱ τρόποι (:αν και ήταν οι τρόποι διαφορετικοί), πάντες ὁμοίως τὸν ὄντα Θεὸν καταλελοιπότες ἐῴκεμεν προβάτοις πλανωμένοις καὶ προκειμένοις τοῖς λύκοις». «Όπως κι αν είχε το πράγμα, όλοι είμεθα στην πλάνη, και έτσι μοιάσαμε με πρόβατα πλανεμένα και εκτεθειμένα εις τους λύκους». Και οι «λύκοι» ήσαν οι δαίμονες.
Αλλά η αποπλάνησις των Εβραίων, ένας λαός που εγνώριζε τον αληθινό Θεό, που είχε γενάρχη τον Αβραάμ, όμως ο προφήτης Ιεζεκιήλ –και άλλοι προφήται- διαζωγραφίζουν με μελανά χρώματα την πορεία του λαού. Γράφει, επί παραδείγματι, στο 34ον κεφάλαιό του ο Ιεζεκιήλ: «Καὶ διεσπάρη τά πρόβατά μου – ομιλεί ο Θεός – διὰ τὸ μὴ εἶναι ποιμένας (:σκόρπισαν τα πρόβατά μου, γιατί δεν υπάρχουν ποιμένες) καὶ ἐγενήθη (:έγινε) εἰς κατάβρωμα πᾶσι τοῖς θηρίοις τοῦ ἀγροῦ». «Έτσι άρχισαν να καταφαγώνονται από τα θηρία», λέγει, «του αγρού, του δάσους». «Καὶ διεσπάρη τά πρόβατά μου ἐν παντὶ ὄρει καὶ ἐπὶ πᾶν βουνὸν ὑψηλὸν καὶ ἐπὶ προσώπου πάσης τῆς γῆς διεσπάρη, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐκζητῶν οὐδὲ ὁ ἀποστρέφων». «Σκόρπισαν τα πρόβατα και κανείς δεν βρισκόταν να μου μαζέψει τα πρόβατα».
Κι αυτά τα λέγει ο Θεός ειδικά για τον λαό Του, όχι για τους εθνικούς. Όχι γιατί μόνο οι ποιμένες ήσαν λίγοι, αλλά και αυτοί οι λίγοι, πλην εξαιρέσεων, ήσαν ποιμένες κακοί. Εδώ πέφτει το βάρος: «ποιμένες κακοί». Προσέξτε, κακοί. Γι’αυτό λέγει ο Χριστός: «Ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός». Γι’ αυτόν τον λόγο. Γιατί «υπήρξαν ποιμένες κακοί, Εγώ, όμως – λέει ο Κύριος –είμαι ο καλός ποιμήν, που δίνω την ζωή μου για τα πρόβατα». Και εδώ διαμαρτύρεται ο Θεός και λέγει, πάλι στον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Τάδε λέγει Κύριος Κύριος· ὦ ποιμένες Ἰσραήλ, μὴ βόσκουσι ποιμένες ἑαυτούς;». Στρέφεται προς τους ποιμένες του Ισραήλ: «Μήπως κανείς βόσκει», λέει, «τους εαυτούς του; Τον εαυτόν του;». «Οὐ τὰ πρόβατα βόσκουσιν οἱ ποιμένες;». «Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες;». Δηλαδή εκείνο το «βόσκω ἑαυτόν» σημαίνει «φροντίζω για τον εαυτό μου».
«Ἰδοὺ τὸ γάλα κατέσθετε (:ιδού, το γάλα το κατατρώτε) καὶ τὰ ἔρια – ἔρια· τα μαλλιά που έχουν τα πρόβατα– περιβάλλεσθε (:τα κάνετε υφάσματα, τα κάνετε ρούχα) καὶ τὸ παχὺ σφάζετε καὶ τὰ πρόβατά μου οὐ βόσκετε (:και το παχύ πρόβατο το σφάζετε και το τρώτε και τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε)». Εδώ είναι ένας έλεγχος στους κακούς ποιμένες. Είναι οι ποιμένες εκείνοι που ζητούν να – ακούστε ίδια λέξις, από εκεί είναι- να αρμέγουν το ποίμνιον, να αρμέγουν το ποίμνιον και δεν ενδιαφέρονται για τη σωτηρία του ποιμνίου. «Πόσα χρήματα θα βγάλω, πόσα χρήματα θα πάρω· γι’αυτό γίνομαι ποιμήν, κληρικός για να βγάλω λεφτά». Και λέγει ο Κύριος, στον ίδιο στίχο παρακάτω, στον Ιεζεκιήλ στο ίδιο κεφάλαιο: «Ἐγὼ βοσκήσω τὰ πρόβατά μου καὶ ἐγὼ ἀναπαύσω αὐτά (:Θα αναλάβω προσωπικά, λέει ο Κύριος· Εγώ θα τα βοσκήσω· Εγώ θα τα αναπαύσω. –Πώς αναπαύονται τα πρόβατα; Όταν το μεσημέρι τα πάω κάτω από μία σκιά, όταν τα πάω τα πρόβατα σε ένα λιβάδι πλούσιο, όταν πάω σε μία πηγή δροσερή να πιουν νερό, τα πρόβατα αναπαύονται). Τὸ ἀπολωλὸς ζητήσω (:το χαμένο θα το ζητήσω) καὶ τὸ πλανώμενον ἐπιστρέψω καὶ τὸ συντετριμμένον καταδήσω (: το πληγωμένο θα το καταδέσω με επιδέσμους) καὶ τὸ ἐκλεῖπον (:εκείνο που πάει να ψοφήσει) ἐνισχύσω –το αδύναμο, το άρρωστο- καὶ τὸ ἰσχυρὸν φυλάξω (:και το ισχυρό πρόβατο, το υγιές, θα το προστατεύσω)».
Είδατε τι λέει; Γι΄αυτό ήρθε ο Κύριος στη γη. Γι’ αυτό λέει ο Ησαΐας: «Όλοι πλανηθήκαμε». Έρχεται ο Ίδιος να γίνει ποιμένας μας. Βέβαια, στάθηκε ο καλός Ποιμήν, αναθέτει, όμως, τώρα στους δικούς Του ποιμένες, της δικής Του Καινούριας, Καινής Διαθήκης. Αν και οι ποιμένες στην Καινή Διαθήκη συμπεριφέρονται όπως συμπεριφέρονται, τότε…, ω τότε…, μυριάκις αλίμονον… Και μάλιστα, λέει ο Κύριος, αναφέρεται στον πιστόν ή άπιστον οικονόμον· «θα ‘ρθει», λέει ο Κύριος, «όταν λέει αυτός: ‘’Α, χρονίζει’’, λέει, ‘’ο Κύριός μου’’ και αρχίζει να τρώει και να πίνει μετά των μεθυόντων. ‘’Δεν βαριέσαι, καλή ζωή να κάνουμε, δεν βαριέσαι…’’. Και θα ‘ρθει σε ώρα που δεν το περιμένει να τον ‘’διχοτομήσει’’ – δηλαδή θα τον φονεύσει, θα τον θανατώσει -, και…, και…, και…, θα βάλει, λέει, (το δεύτερον μέρος θα πει… «διχοτομῶ» σημαίνει «χωρίζω ψυχή και σώμα») – «συνεπώς η ψυχή του», λέει, «θα πάει μετά των υποκριτών». Ναι. Είναι η πιο γνησία μορφή υποκρισίας, όταν ο ποιμήν καμώνεται να λέγεται ότι είναι ποιμήν, στην πραγματικότητα δεν έχει κανένα ενδιαφέρον για τα πρόβατα.
Και αποτεινόμενος ο Κύριος εις τα πρόβατα, πάντοτε εις τον προφήτην Ιεζεκιήλ, λέγει: «Καὶ γνώσονται ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ὁ Θεὸς αὐτῶν, καὶ αὐτοὶ λαός μου, οἶκος Ἰσραήλ, λέγει Κύριος Κύριος. Πρόβατά μου καὶ πρόβατα ποιμνίου μού ἐστε, καὶ ἐγὼ Κύριος ὁ Θεὸς ὑμῶν, λέγει Κύριος Κύριος». «Και Εγώ είμαι ο Κύριός σας, ο Θεός σας». Κι όταν λέγει «Εγώ βοσκήσω και Εγώ αναπαύσω αυτά», δικαιολογεί γιατί ανέλαβε ο ενανθρωπήσας Λόγος να γίνει ο αιώνιος ποιμένας μας. Πάντως, πάντοτε θα υπάρχει έλλειψις ποιμένων, γνησίων, σωστών, γι’αυτό ο Κύριος μας προέτρεψε να κάνουμε προσευχή: «Δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ ἀγροῦ τοῦ ἀμπελῶνος – που είναι η Εκκλησία· (:να παρακαλάτε τον ουράνιο Πατέρα, λέγει, ὅπως ἐκβάλῃ ἐργάτας, για να βγάλει, να δώσει ποιμένας εις τον αμπελώνα του, εις το χωράφι του, εις το αγρόν του)». Είναι θέμα προσευχής, πρέπει να παρακαλάμε τον Κύριον να δώσει ποιμένας και σε αριθμό και σε ποιότητα. Και σε αριθμό και σε ποιότητα.
Αλλά γιατί το είπα δύο φορές; Να, γιατί το είπα: Ακούτε αυτά όλα. Και έρχεστε τόσο αργά βράδυ να τα ακούσετε αυτά. Είναι αργά. Να τα ακούσετε. Ναι! Όταν, όμως, κάποια στιγμή δεχθεί το παιδί σας, το αγόρι σας, μία κλήσιν να γίνει ποιμένας, τότε σηκώνετε τον κόσμο στο πόδι. Γιατί; Θέλομε τον καλόν ιερέα, τον καλόν ποιμένα, θέλουμε να υπάρχουν πολλοί καλοί ποιμένες, αλλά δεν δίνομε τα παιδιά μας… Ε, από πού θα έρθουν; Από το φεγγάρι θα κατεβούν οι άνθρωποι να γίνουν ποιμένες; Από τα παιδιά σας θα γίνουν. Παρακαλώ, είναι μία αντιφατική συμπεριφορά. Ναι, βεβαίως μπορεί κάποτε να το θέλουμε εμείς και να μην το θέλουν τα παιδιά· κάποτε να το θέλουν τα παιδιά, αλλά να μην έχουνε προϋποθέσεις, είναι κι αυτό, γιατί τότε ο Θεός να φυλάξει… Χρειάζονται προϋποθέσεις, να υπάρχει η ικανότητα, ώστε ο άνθρωπος αυτός να σταθεί καλός ποιμήν της Εκκλησίας. Αλλά, και πάντοτε, σας το είπα και προηγουμένως, θα υπάρχουν και οι κακοί ποιμένες, οι οποίοι θα «κατατρώγουν» -βάζω τη λέξη εντός εισαγωγικών– το ποίμνιο του Χριστού· δηλαδή θα το εκμεταλλεύονται. Σήμερα, έχομε ικανότατα παραδείγματα, δυστυχώς, κακών ποιμένων, και σε θέματα ήθους και σε θέματα δόγματος, πίστεως· που να είναι αυτοί ήδη ναυαγοί εις την πίστιν.
«Καὶ Κύριος –συνεχίζει το χωρίον- παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν» – για να ολοκληρώσουμε αυτό το χωρίον. Τι λέγει; «Ο Κύριος». Ποιος; Ο Πατήρ Θεός παραδίδει τον Υιό Του ένεκα των αμαρτιών μας. Έτσι οι άνθρωποι επλανήθησαν και ο Θεός Πατήρ δίνει τον Υιόν υπέρ ημών. Όντως, και αυτό να το θυμόμαστε, είναι αντιπροσωπευτικός ο χαρακτήρας του παθήματος. Αντιπροσωπευτικός. Διότι μας αντιπροσωπεύει ο Χριστός. Και θα οικειωθούμε – θα το δούμε αυτό προσεχώς την ερχομένη Κυριακή στις «Πράξεις των Αποστόλων»· που λέει εκεί ο Παύλος ότι αυτή η «οἰκείωσις», το πλησίασμα, της αφέσεως των αμαρτιών, της σωτηρίας γενικά, γίνεται με την πίστιν. Την πίστιν εις το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Τώρα γιατί, είναι ένα πολύ πολύ μεγάλο θέμα. Θα το πούμε άλλοτε αυτό στις «Πράξεις», θα το πούμε, πρώτα ο Θεός.
Έτσι, λοιπόν, είναι η θυσία του Χριστού αντιπροσωπευτική. Που σημαίνει: Για να οικειωθώ εγώ τα οφέλη από τη θυσία του Χριστού, πρέπει να πιστέψω στο θεανθρώπινο πρόσωπό Του. Ο πρώτος που οικειώθηκε – «ᾠκειώθηκε» να το πω και στην καθαρεύουσα- αυτά τα οφέλη δια της πίστεως ήταν ο ληστής: «Μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου». Και αμέσως, πράγματι, γιατί, πίστις τεραστία: Σε ποιον αποτείνεσαι; Σε κάποιον που πεθαίνει μαζί με σένα· και τον λες Βασιλέα· και του λες να σε θυμηθεί εις την Βασιλεία Του. Ποια βασιλεία; Πίστις! Φοβερά μεγάλη! Και οικειώθηκε τα αγαθά. Και ακούει τον Κύριο να λέγει: «Σήμερα μαζί μου θα είσαι εις τον Παράδεισον». Βλέπετε ότι η οικείωσις του αντιπροσωπευτικού χαρακτήρος της θυσίας του Χριστού γίνεται πάντοτε με την πίστιν. Αυτό θα μας το πει και ο Παύλος ως εξής. Λέγει: «Τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν». «Αυτός που δεν γνώρισε», λέει στη Β΄ προς Κορινθίους επιστολή του, 5,21, «Αυτός που δεν γνώρισε αμαρτίαν, Αυτός φορτώθηκε την αμαρτία, έτσι που να θεωρείται αμαρτωλός. Αλλά φορτώθηκε ξένες αμαρτίες. Τις αμαρτίες του λαού Του».
Ή ακόμη, που λέει στην προς Ρωμαίους ο Παύλος: «Ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν ἑαυτόν (:Για εμάς όλους παρέδωσε τον εαυτό Του)». Και αυτή Του η προσφορά είναι ελευθέρα αγάπη. Δεν αναγκάστηκε, δεν εβιάσθη, απλώς ήθελε. Και όπως λέει ο Χριστός: «Γι’ αυτό με αγαπάει ο Πατήρ. Γιατί κάνω το θέλημά Του». Και το κορυφαίο θέλημα ήταν αυτό, να ενανθρωπήσει και να πάθει υπέρ ημών. Και ήθελε, γιατί αγαπούσε. Λέγει ο Θεόδωρος Ηρακλείας: «Παραδεδόσθαι δέ αὐτόν ἀκούων (:αν ακούσεις ότι παρεδόθη από τον Πατέρα), μὴ ἀνάγκην καθυπόπτευε (: μην το θεωρείς αυτό ότι ήταν ανάγκη να γίνει έτσι, ότι αναγκάστηκε από κάπου), τὸ δὲ ἑκούσιον νόει (:να εννοείς το θεληματικόν). Ἐκοντί τοίνυν ὑπομείνας (: θεληματικά υπομείνας τα πάθη) σιωπήν φέρει, νόμον ἡμῖν ὑπομονῆς παρεχόμενος (:και δίνει σε μας επιπλέον και έναν νόμον υπομονής)». Και συνεπώς, αγαπητοί μου, κάθε μας μη ανταπόκριση στην αγάπη Του και στη θυσία Του μας καθιστά αναπολογήτους. Αυτή η φράσις: «Παρέδωκεν αὐτὸν ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν» δείχνει πρώτον, ότι οι αμαρτίες μας τον οδήγησαν στον Σταυρό. Δεύτερον, ότι πάσχει για να εξαλείψει τις αμαρτίες μας, παίρνοντάς τις επάνω Του. Συνεπώς, πάσχει από τις αμαρτίες μας και για να γίνει «ἀντίψυχον», όπως λέει ένας εκκλησιαστικός ερμηνευτής, «ἀντίψυχον καί ἀντίλυτρον ἡμῶν. Οὕτω γὰρ καὶ ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ γέγονεν (:έγινε και αμνός του Θεού), αἴρων καὶ περικαθαίρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου».
Και προχωρούμε εις τον επόμενον στίχον, τον έβδομον στίχον: «Καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ· ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ». Μια απλή μετάφραση: «Κι αυτός, περνώντας κάθε κακοπάθεια, δεν ανοίγει το στόμα του. Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και σαν αμνός μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του». Εδώ ο προφήτης αναφέρεται στην υπομονή που επέδειξε ο δούλος του Κυρίου. Προσέξτε, από τον προφήτη Ησαΐα, ο Μεσσίας, πάρα πολύ συχνά, αναφέρεται: «ο δούλος του Κυρίου», που είναι ο Μεσσίας. Και «δοῦλος», είναι αυτό που λέει και ο απόστολος Παύλος: «Δούλου μορφὴν λαβών». «Καὶ εὑρέθη», λέει, «σχήματι ὡς ἄνθρωπος» κ.λπ. κ.λπ. Διότι ανέλαβε εμάς· την ανθρωπίνη μας φύση, αλλά και την ανθρωπίνη μας κατάσταση. Γι’αυτό λέγεται ο δούλος του Κυρίου, ο Μεσσίας.
Και η υπομονή αυτή αναφέρεται όχι σε όλες τις ταλαιπωρίες της ζωής Του, όχι, από την γέννησή Του ως την εξορία Του εις την Αίγυπτο, διότι όταν εγεννήθη εις την Βηθλεέμ, βεβαίως υπήρξε ταλαιπωρία διότι δεν ευρέθηκε «τόπος», λέει, «εἰς τὸ κατάλυμα» – ακούτε;- δεν ευρέθηκε «τόπος εἰς τὸ κατάλυμα» για να γεννηθεί! Μέχρι την αυτεξορίαν που ο Ιωσήφ, ειδοποιηθείς, παίρνει την Θεοτόκον και τον Ιησούν και φεύγει εις την Αίγυπτον. Και όλες οι άλλες κακουχίες, τις οποίες υπέστη στον δημόσιο βίο Του, ήταν, λέει , μεσημέρι όταν επήγαιναν εις την Σαμάρειαν και ήτο «κεκοπιακὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας» κ.λπ. κ.λπ. Βεβαίως αυτά ήσαν ό,τι ήταν, αλλά εδώ αναφέρεται στις κακουχίες από την σύλληψή Του ως τον Σταυρό. Όχι εις τις κακουχίες όλου του βίου Του. «Καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι (: Και αυτός που εκακοποιείτο)» – αναφέρεται σε αυτές τις κακουχίες, κακώσεις, από την σύλληψη, ξαναλέγω, έως τον σταυρόν.
Λέγει ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας: «Μυρία γὰρ πεπονθώς (:Μύρια πράγματα έπαθε) κατὰ τὸν τῆς συλλήψεως καιρόν (:όταν συνελήφθη) ὕβρεις τε ὑπομείνας καὶ ἐμπτύσματα (:βρισιές, φτυσίματα) καὶ τὰ ἐκ τῶν ἀνοσίων ὑπηρετῶν ῥαπίσματα (:χαστούκια από τους ανοσίους υπηρέτες της αυλής του Άννα και του Καϊάφα) προσεκομίσθη τῷ Πιλάτῳ (:με αυτόν τον τρόπον οδηγήθηκε εις τον Πιλάτον)». Και εκεί, εις τον Πιλάτον, εφραγγελώθη και ενεπαίχθη. Φραγγελώθηκε και μαστιγώθηκε με εκείνο το φοβερόν «φραγγέλιον» που ήταν δέρματα, λουρίδες δέρματος και είχαν σε αποστάσεις, η κάθε λουρίδα, μικρά κοκαλάκια, ζώου κοκαλάκια. Όταν εκείνο το μαστίγιο έπεφτε επάνω εις το δέρμα, εις το σώμα, αμέσως άνοιγε πληγές και έτρεχε αίμα. Και η φραγγέλωσις ήταν 39 χτυπήματα. Και ο Παύλος φραγγελώθηκε. Και ο Ιησούς φραγγελώθηκε. Ο Παύλος, ως μιμητής του Χριστού, εφραγγελώθη και ενεπαίχθη. Δεν Του έβαλε ο Ηρώδης, όταν Τον έστειλε ο Πιλάτος εις τον Ηρώδη, επειδή ήταν Γαλιλαία και ήταν εις την δικαιοδοσία του Ηρώδου και έτυχε εκείνον τον καιρό ο Ηρώδης στα Ιεροσόλυμα και τον έστειλε, Τον ενέπαιξε ο Ηρώδης, γιατί νόμισε ότι είναι κανένας θαυματοποιός, σαν κι αυτούς που υπάρχουν στα τσίρκα. Του ζητούσε: «Κάνε μου ένα θαύμα!». Ακούστε: «Κάνε μου ένα θαύμα!». Ο δε Ιησούς σιωπούσε. Και τότε του έβαλε πορφυρούν χιτώνα κ.λπ. για να Τον εμπαίξει. Να τον εμπαίξει…
«Καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ (:Κι αυτός, υφιστάμενος κάθε κακουχίαν, δεν ανοίγει το στόμα Του)». Μάλιστα. Δηλαδή, κατά την διάρκεια που εκακοποιείτο, δεν άνοιγε το στόμα Του για να διαμαρτυρηθεί. Να πει: «Τι είναι αυτά που μου κάνετε;». Και εδώ φαίνεται, και από εδώ φαίνεται το εκούσιον των παθημάτων. Ήθελε να πάθει για μας. Γι’αυτό και η σταύρωσή Του εκρύβη από τα μάτια του σατανά. Εκρύβη. Γιατί; Γιατί έπρεπε να πλανηθεί ο πλανήσας τους πρωτοπλάστους. Γι’αυτό ο σταυρός, πολλές φορές σας το έχω πει αυτό, αποτελεί το άγκιστρον, που το δόλωμα είναι το Σώμα του Χριστού. Για να πει ο διάβολος: «Ε, ποιος είναι ο Ιησούς; Να, ένας άνθρωπος είναι. Στάσου, λοιπόν, να τον σταυρώσω, να τον ξεφορτωθώ!». Αλλά ήταν, όμως, ο ενανθρωπήσας Θεός. Την θεότητα δεν την έβλεπε. Ακριβώς εδώ ήταν ο εμπαιγμός του σατανά από τη θυσία του Χριστού. Ναι, αγαπητοί μου. Είναι καταπληκτικό. Έτσι, εδώ φαίνεται, σας είπα, το εκούσιον του παθήματος του Κυρίου.
Όταν ο Πέτρος διεμαρτυρήθη εις τον κήπον της Γεσθημανή και ανέσυρε μαχαίρι και τελικά έκοψε και το αυτί του Μάλχου, του λέει ο Κύριος: «Ἢ δοκεῖς; (:Ή νομίζεις;) ὅτι οὐ δύναμαι ἄρτι παρακαλέσαι τὸν πατέρα μου -εννοείται, ως άνθρωπος- καὶ παραστήσει μοι πλείους ἢ δώδεκα λεγεῶνας ἀγγέλων; (:Τι νομίζεις, ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου – ξαναλέγω, ως άνθρωπος· ως Θεός ηδύνατο ανά πάσα στιγμή να ενεργήσει, όπως και ο Θεός Πατήρ – και να μου έρθουν σε συμπαράσταση δώδεκα λεγεώνες –το δώδεκα επί 6.000· 72.000 άγγελοι!- να ‘ρθουν, λέγει, να μου παρασταθούν;). Πῶς οὖν πληρωθῶσιν αἱ γραφαὶ ὅτι οὕτω δεῖ γενέσθαι; (:Πώς ακριβώς θα εκπληρωθούν οι Γραφές ότι έτσι πρέπει να γίνει;)». Και οι Γραφές τι έλεγαν; Ότι ο Μεσσίας είναι παθητός! Βλέπει, λοιπόν, ολοκάθαρα κανείς ότι ο δούλος Κυρίου εκούσια, θεληματικά πάσχει. Όχι από αδυναμία.
Και θα μας πει ο απόστολος Πέτρος: «Ὃς (: Ο οποίος) ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ὃς (: ο Οποίος) λοιδορούμενος (:υβριζόμενος) οὐκ ἀντελοιδόρει (: δεν ανταπέδιδε την βρισιά), πάσχων οὐκ ἠπείλει (: πάσχοντας δεν απειλούσε, εκείνο το ‘’Θα δεις τι θα σου κάνω!’’), παρεδίδου δὲ τῷ κρίνοντι δικαίως (:είχε παραδοθεί, ανέθετε τον εαυτό Του στον Θεό, που πάντοτε κάνει την δικαία κρίση)· ὃς (: ο Οποίος) τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνήνεγκεν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον (: Αυτός επωμίστηκε τις αμαρτίες μας σταυρούμενος), ἵνα ταῖς ἁμαρτίαις ἀπογενόμενοι τῇ δικαιοσύνῃ ζήσωμεν· οὗ (:του Οποίου) τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἰάθητε (:που εθεραπευθήκατε με την δική Του πληγή)». Όπως το λέει, είναι παρμένο από τον Ησαΐα. «Ἦτε γὰρ ὡς πρόβατα πλανώμενα, ἀλλ᾿ ἐπεστράφητε νῦν ἐπὶ τὸν ποιμένα καὶ ἐπίσκοπον τῶν ψυχῶν ὑμῶν», λέει στην πρώτη του επιστολή ο απόστολος Πέτρος. Πια όχι προφητεία, αλλά Ιστορία. Ο Ησαΐας είπε προφητεία και τη γράφει. Ο Πέτρος δεν λέει προφητεία, αλλά Ιστορία και την γράφει.
Κι ακολουθεί μία εικόνα. Είναι η εικόνα του προβάτου που άγεται εις την σφαγήν. Λέει: «ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν»· που σημαίνει «εναντίον του κουρεύοντος». «Κείρω» θα πει «κουρεύω»· «ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν»· «ἐναντίον» θα πει «μπροστά». Μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει ο ποιμήν ή άλλο πρόσωπον ότι δεν ανοίγει το στόμα του, όπως τα πρόβατα όταν τα κουρεύουν, δεν μιλάνε, τίποτα, δεν φωνάζουν, δεν βελάζουν, όταν ακόμη και η ψαλίδα –γιατί δεν φωνάζουν- όταν ακόμη και η ψαλίδα κόβει λίγο από το δέρμα. Εγώ, θυμάμαι, μικρός ήμουνα και όταν πρωτοπήγα, πολύ μικρός, για να πάω στο σχολείο, τότε μας κουρεύανε ολότελα. Και με πήγε ο πατέρας μου σε ένα κουρείο, βέβαια δεν καθόμουνα στο κάθισμα το γνωστό του κουρείου – θυμόσαστε, βάζανε ένα σανίδι για να καθίσει το μικρό παιδί. Και αρχίζει με τη μηχανή αυτή εκεί να με κουρεύει ο κουρέας. Ο ευλογημένος, δεν ξέρω τι είχε η μηχανή του, μου τραβούσε τα μαλλιά και σας βεβαιώνω, δεν τσίριξα, ναι, ήτανε και ο εγωισμός να μην τσιρίξω, αλλά έσφιγγα τα χείλη μου. Ναι. Αυτό είναι το τράβηγμα που όταν η μηχανή ή η ψαλίδα αρπάζει και λίγο δέρμα! Έτσι εξηγείται το γιατί ο Κύριος δεν ανοίγει το στόμα Του μπροστά στον «κείροντα», μπροστά στον κουρεύοντα. Παρότι πονά, ε;
Έτσι, η εικόνα του προβάτου έχει μίαν διττήν σημασίαν: Ότι είναι ζώον, που προσφέρεται ως θυσία, διότι τα πρόβατα κυριότατα προσεφέροντο, και ότι δεν διαμαρτύρεται όταν πάσχει.
Και πηγαίνουμε στον επόμενον στίχον, τον όγδοον: «Ἐν τῇ ταπεινώσει ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη· τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἤχθη εἰς θάνατον». Μια πρόχειρη μετάφραση: «Στον εξετευλισμό Του αφαιρέθηκε η κρίση Του. Την ‘’γενεά’’ Του –δεν το ερμηνεύω αυτό δεν το μεταφράζω· γιατί έχει πολλές σημασίες– ποιος μπορεί να διηγηθεί; Γιατί παίρνεται από τη γη η ζωή του, αφαιρείται, παίρνεται, ένεκα των ανομιών του λαού μου – ομιλεί ο Πατήρ – ἤχθη εἰς θάνατον, οδηγήθηκε εις τον θάνατον». Η έννοια του στίχου είναι ό,τι σας είπα, αλλά κάπως πιο πλατύτερα: Μέσα στη βαθιά Του ταπείνωση, στον εξευτελισμό Του –«ταπείνωση» με την έννοια όχι ταπεινοφροσύνη, ταπείνωση-εξευτελισμό που υπέβαλε τον εαυτό Του η δικαία κρίσις- αφαιρέθηκε από Αυτόν. Το δίκαιό Του αφαιρέθηκε και κατεπατήθη. Τα δικαιώματά Του δεν Του ανεγνωρίσθησαν.
Εδώ διαφαίνεται, φανερά, φανερά, ότι ο δούλος του Κυρίου πέρασε από δίκη· διότι όταν δεν Του αναγνωρίζονται τα δίκαιά Του, όταν, όταν, όταν, είναι στοιχεία ότι περνάει από δίκη, άλλο τώρα αν αυτή η δίκη είναι, θα λέγαμε, μια παρωδία, είναι μια αδικία, είναι ό,τι θέλετε πείτε, το θέμα είναι ότι περνάει από δίκη. Και πράγματι ο Ιησούς εδικάσθη και κατεδικάσθη, χωρίς να Του αναγνωριστεί κανένα, απολύτως, δικαίωμα. Η απόφασις ήταν ότι ήτο άξιος θανάτου. Ο Πιλάτος είπε: «Και τι έκανε;». Διότι όπως και ο Φήστος είπε στον Αγρίππα ότι «εγώ νόμιζα ότι κανένας εγκληματίας θα ήταν ο Παύλος και όταν τον ανέκρινα, είδα ότι δεν υπήρχε τίποτα από εκείνα που τον κατηγορούσαν, απλώς για μερικά πράγματα της θρησκείας των», λέγει, «υπήρχε διαφορά». Δεν υπήρχε τίποτα το εγκληματικόν.
Πράγματι, ο Πιλάτος αυτό ομολόγησε. Τι είπε όταν ένιπτε τα χέρια του; Άλλο τώρα ότι δεν έπρεπε να αφήσει στα χέρια των Εβραίων- οι Ρωμαίοι ήθελαν να καλοπιάνουν πάντοτε εκεί τους άρχοντες, για να τα έχουν καλά. Να μην επαναστατεί ο λαός. Άλλο πράγμα αν αυτό ήταν εις βάρος της δικαιοσύνης. Τι είπε; «Νίπτω τάς χείρας μου». Και μάλιστα με έναν τρόπο που του έφεραν νερό να νίψει τα χέρια του, ότι ο άνθρωπος αυτός είναι αθώος! Και η γυναίκα του, του ‘στειλε μήνυμα: «Πρόσεξε», λέγει, «μπροστά στον δίκαιον αυτόν. Είναι αθώος!».
Και όμως, η απόφασις ήταν ότι ήτο άξιος θανάτου. Στη δίκη; Κανείς συνήγορος. Κανένας μάρτυς υπερασπίσεως. Οι μαθηταί; Είχαν εξαφανιστεί. Ο Ιωάννης μόνο από μακριά παρακολουθούσε. Και η απόφαση του δικαστηρίου; Προαποφασισμένη! Δηλαδή, σωρεία δικαστικών παρανομιών. Τόσο, που θα μπορούσε άνετα αυτή η δίκη να χαρακτηριστεί άκυρος, επειδή δεν ήτο καμία διαδικασία νόμιμη. Καμία! Τίποτα! Υπάρχουν μελέτες που έχουνε γίνει, από εμβριθείς μελετητές και θεολόγους, που βρίσκουν, σε κάθε βήμα, την παρανομία των Εβραίων… Ναι! Συνεπώς η δίκη αυτή ήτο παράνομος! Και προπαντός εκείνο το φοβερό, ότι η καταδίκη προαποφασισμένη. Ξέρετε τι θα πει το δικαστήριο να βγάλει την απόφαση πριν δικάσει;
Τόλμησε κάποτε ένας κληρικός -είναι πολλά χρόνια, είναι καμιά εικοσαριά χρόνια- τόλμησε και είπε στο δικαστήριο, ήτανε μια υπόθεση, ότι την υπόθεση αυτήν την είχανε, λέει, προαποφασίσει. Ξέρετε πόσο τιμωρήθηκε αυτός ο άνθρωπος; Φοβερά τιμωρήθηκε, επειδή είπε στο δικαστήριο ότι την απόφαση την είχαν προαποφασισμένη. Κι όμως, φαεινότερον ηλίου, ότι η απόφασις της καταδίκης του Ιησού Χριστού ήτανε προαποφασισμένη. Λέγει ο Θεόδωρος Ηρακλείας: «Τὴν παράνομον καὶ ἄδικον κρίσιν δηλοῖ τῆς ἀληθείας κρυβείσης (:Έκρυψαν την αλήθειαν και εδώ αναφέρεται η άδικος κρίσις)». Εθεωρήθη ο Ιησούς, γι’αυτό και έκαναν μια δίκη παρωδία, εθεωρήθη παρακατιανός, ένα πρόσωπο που δεν είχε και πολλή σημασία από τον λαό. Αλλά ήταν, όμως, επικίνδυνος για τα συμφέροντα των αρχόντων. Διότι, αν ο λαός μπορούσε να ξυπνήσει, αυτό που λέμε «να ξυπνήσει ο λέων», έτσι λένε τον λαό, τότε θα μπορούσαν να σταθούν οι άρχοντες; Όχι. Παρακατιανός, βέβαια, για τους άρχοντες, τιποτένιος, ένας φτωχός και τιποτένιος άνθρωπος, αλλά επικίνδυνος.
Λέγει ο άγιος Κύριλλος: «Ἐπειδὴ ἔδοξεν εἶναι αὐτοῖς εὐτελής (:Επειδή θεωρήθηκε απ’ αυτούς, τους άρχοντες ευτελής, τιποτένιος), καὶ ἐν τοῖς ἄγαν ὑφειμένοις (:και ότι ανήκε εις τους πολύ πολύ παρακατιανούς, εἰς τούς ἄγαν ὑφειμένους), προχειροτάτην κατ’ αὐτοῦ τὴν ψῆφον ἢ τὴν κρίσιν ἐξενηνόχασιν (:πολύ πρόχειρη, δηλαδή όχι νόμιμη, εξέφεραν την κρίσιν της καταδίκης, δηλαδή την απόφαση έβγαλαν), ἐπειδὴ ὅλως ἔδειξε τισὶν εἶναι ταπεινός (:επειδή ολότελα φάνηκε σε μερικούς ότι είναι εξευτελισμένος άνθρωπος· ταπεινός, ευτελής)». Για σκεφθείτε, ε, αλίμονο εις τους φτωχούς που χάνουν το δίκιο τους και πηγαίνουν να βρουν το δίκιο τους και πέσουν σε τέτοια χέρια αδίκου δικαιοσύνης… Αυτό, βέβαια, προσβάλλει και την έννοια της δικαιοσύνης και βεβαίως δεν τιμά και τους δικαστάς. Παρότι είναι κατάφωρη, θα λέγαμε, η προσωποληψία. Πάρα πολλές φορές, η Αγία Γραφή, η Παλαιά Διαθήκη το αναφέρει αυτό, πάρα πολλές φορές: «Μη λάβεις δώρα, τα δώρα τυφλώνουν. Θα έχεις δικαίαν κρίσιν όποιος κι αν είναι αυτός». Σκεφτείτε, λοιπόν, να μην μπορείς να βρεις το δίκιο σου, μόνο και μόνο επειδή ο αντίδικός σου είναι ισχυρός της γης. Γι’αυτό συνιστά και εκεί η Σοφία Σειράχ: «Μην τα βάλεις – δικαστικώς εννοείται– μην τα βάλεις, λέει, με τους ισχυρούς, το δίκιο σου δεν θα το βρεις». Αυτό, όμως, πια δεν είναι δικαιοσύνη, το αντιλαμβανόμεθα πάρα πολύ καλά.
«Τὴν δὲ γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; Ὃτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ». Εδώ τονίζεται η έννοια της εξαλείψεως του ονόματος του Ιησού Χριστού. Γιατί ποιος θα βρεθεί να πει γι’ Αυτόν ό,τι θα έλεγε, αφού πολύ νέος δικάζεται και καταδικάζεται και αποθνήσκει, τίποτα στη ζωή Του δεν πρόλαβε να κάνει. «Ποιοι οι απόγονοί του εκείνοι –έτσι είναι η ερμηνεία- ποιοι είναι οι απόγονοί Του εκείνοι, οι οποίοι θα διηγηθούν τα παθήματά Του;».
Αλλά πώς, όμως, πλανώνται οι άνθρωποι… «Χρειάζομαι απογόνους για να θυμίσουν την κατάστασή μου;». Αν ένα πρόσωπο έμεινε στην Ιστορία, αγαπητοί μου, αυτό είναι το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Ναι. Πολλοί «μεγάλοι» –και τη λέξη «μεγάλοι» τη βάζω σε εισαγωγικά- ελησμονήθησαν, αλλά όχι ο Παθών Μεσσίας. Οι άρχοντες βέβαια θα επεθύμουν να εξαλείψουν το όνομά Του, γιατί γι’ αυτούς ήταν φοβερός έλεγχος. Το όνομά Του ήταν οχληρόν – γι’ αυτόν τον λόγο υφίστατο ο Παύλος όταν ήρθε στα Ιεροσόλυμα την μανία τους. Ουσιαστικά ήταν η μανία τους κατά του Ιησού Χριστού. Θα το ξέρετε, η σοβιετική εγκυκλοπαίδεια στο λήμμα «Ιησούς Χριστός» έχει μόνο πέντε αράδες και αναφέρει «πρόσωπον μυθικόν» – για τον Ιησούν Χριστόν… Ω ταλαίπωροι παραμυθάδες, εσείς είσαστε τα παραμύθια… Αλλά ο Κύριος ζει εις τους αιώνας και θα διηγούνται τα περί του Ιησού Χριστού.
Λέγει ο Θεόδωρος Ηρακλείας: «Τήν μετὰ τὴν Ἀνάστασιν γενομένην δόξαν καί τήν ἐγγενῆ αὐτοῦ ἀξίαν τίς ἔσται ἱκανὸς λόγῳ φράσαι;». «Ότι μετά την Ανάστασή Του», λέγει, «την δόξα που πήρε, ποιος είναι ικανός να τη διατυπώσει και να την πει;». Διότι η δόξα του Χριστού ήρθε μετά τον Σταυρόν. Εξάλλου, Αυτός ο Κύριος είπε ότι ο Σταυρός ήταν η δόξα Του. Θυμηθείτε ότι ευθύς μετά τον Μυστικόν Δείπνον είπε ο Κύριος. Είναι στο Ιω. 13,31: «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καὶ ὁ Θεὸς ἐδοξάσθη ἐν αὐτῷ». Θυμηθείτε την αρχιερατική προσευχή που λέμε την Μεγάλη Πέμπτη – πόσες φορές έχει αυτή τη φράση, ότι τώρα, λέγει, ο Υιός του ανθρώπου εδοξάσθη και ο Θεός δοξάστηκε στο πρόσωπον του Ιησού Χριστού. Ο Χριστός πήγαινε για τον Σταυρό. Την άλλη μέρα το πρωί θα Τον έχουν σταυρώσει. Και λέει: «Τώρα εδοξάστηκε ο υιός του ανθρώπου». Δηλαδή, αναφέρεται εις την σταυρική Του θυσία. Διότι η δόξα του Ιησού Χριστού ήτο ο σταυρός. Εκείνο που οι Εβραίοι θεωρούσαν ατίμωση, γιατί «ἐπικατάρατος», λέει, «πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου», λέει ο παλαιός Νόμος, αλλά έγινε κατάρα για μας, επήρε Αυτός τις αμαρτίες μας, Εκείνος το θεωρούσε δόξα. Αργότερα, στην Ιστορία, όλοι που έγιναν Χριστιανοί, εύσημοι και άσημοι, άρχοντες και λαός, θεωρούσαν τιμή τους να φορούν τον σταυρό του Χριστού. Και φοράμε τον σταυρό του Χριστού και όχι μόνον, αλλά και να σημειώνουν και να σημειώνομε το σημείο του σταυρού του Χριστού στον εαυτόν μας, κάνοντας το σημείο του σταυρού πάνω στο σώμα μας. Τιμή μας· έπαινός μας. Δόξα μας.
Επιπλέον, το σημείο του Υιού του ανθρώπου θα προπορεύεται κατά την ένδοξη Παρουσία Του. Τι άλλο θα μπορούσε να φανεί στον ουρανόν που να προπορεύεται του Ιησού Χριστού ερχομένου να κρίνει τους ανθρώπους; Τι άλλο; Ο σταυρός. Για να πιστωθεί ότι ο σταυρός ήταν δόξα του Ιησού Χριστού. Και ακόμη, αν θέλετε, προπορευόμενον το σημείον του Σταυρού θα είναι η ταυτότητα του Ιησού Χριστού. Ακόμη, θα είναι και οι πληγές πάντα ανοικτές. Δεν εθεραπεύθησαν. Ο Χριστός στον ουρανό είναι με τα τρυπήματα. Είναι τα διάσημα. Πολλές φορές σας το ‘χω πει. Και αυτά τα διάσημά Του είναι, πρώτον, η δόξα Του: «Εγώ για σας έπαθα· ορίστε». Όπως βάζουν οι στρατιωτικοί τα παράσημα ή παρελαύνουν σε εθνικές γιορτές, οι τραυματίαι με τα καροτσάκια, με τα δεκανίκια… τιμή τους! Τιμή τους! Και δεύτερον, όχι μόνον αυτό, αλλά δείχνει και την ταυτότητα Ποιος ήταν Αυτός. Διότι λέει: «οἱ λαοὶ κόψονται»· ὂψονται — κόψονται · «θα δουν και θα αρχίσουν να χτυπάν το στήθος τους». «Κόπτομαι», αυτό θα πει: «χτυπώ το κεφάλι μου, χτυπώ το στήθος μου». «Κόψονται». Γιατί; Γιατί θα ίδουν Εκείνον που εσταύρωσαν. Γι’ αυτό μένουν τα σημάδια. Όχι μόνο σαν τίτλοι τιμής, αλλά και σαν στοιχεία ταυτότητος, ότι δεν είναι κάποιος άλλος, αλλά είναι Αυτός, τον Οποίον αυτοί οι σταυρωταί εσταύρωσαν.
Και το μασοριτικόν κείμενον, το παραδοσιακό κείμενον των Εβραίων, λέει: «Φρικτῶς καταπιεζόμενος ἐτα… [δυστυχώς σε αυτό το σημείο είχε τελειώσει η κασέτα εγγραφής της ομιλίας του μακαριστού γέροντος…].
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
απομαγνητοφώνηση και επιμέλεια κειμένου:
Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΗ:
https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/prof_hsaias/prof_hsaias_050.mp3
ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΣΑΪΑΣ, Κεφάλαιο 53ο
Απομαγνητοφωνημένη ομιλία του μακαριστού γέροντος Αθανασίου Μυτιληναίου στα εδάφια Ησ. 53,9-12:
«Καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς. ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας, ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρόβιον· καὶ βούλεται Κύριος ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς, καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει. Διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα, ἀνθ᾿ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν παρεδόθη».
[Η ομιλία εκφωνήθηκε στην Ιερά Μονή Κομνηνείου Λαρίσης στις 16/10/1995]
Αγαπητοί μου, συνεχίζομε από το βιβλίον του προφήτου Ησαΐου. Ευρισκόμεθα εις το 53ον κεφάλαιον, αυτό που, κατά έναν καταπληκτικόν τρόπον, δείχνει τα παθήματα του Μεσσίου, του Υιού της Παρθένου και ότι θα πρέπει κάποτε να αντιληφθούμε ότι αυτό το πρόσωπον του Μεσσίου, όπως το περιγράφει ο προφήτης, ταυτίζεται απολύτως, είναι το ίδιο δηλαδή, με τον Ιησούν Χριστόν. Και έτσι θα γνωρίζουμε Ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός.
Ευρισκόμεθα εις τον ένατον στίχον: «Καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ· ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ». Και να σας το αποδώσω σε μίαν μετάφρασιν, να το αναλύσουμε μετά: «Και θα παραδώσω σε τιμωρία και θάνατο τους πονηρούς για την Ταφή Του, και για την εκδίκησή της – που φθάνει, δηλαδή, να Τον θανατώσουν και να Τον θάψουν – και τους πλουσίους σαν αντάλλαγμα για τον θάνατό Του. Γιατί ο δούλος μου, ὁ παῖς Κυρίου, ο δούλος μου, δεν έκανε καμία παράβαση του νόμου, ούτε βρέθηκε δόλος ή λόγος ψεύτικος στο στόμα Του».
Εδώ τώρα αναφέρεται, όπως θα δούμε, εις τον βέβαιον θάνατον, τον διαπιστωθέντα θάνατον, αφού θα εθάπτετο· όταν λέμε «θα θάψουμε κάποιον», σημαίνει ότι είναι νεκρός, ότι έχει διαπιστωθεί ο θάνατός του. Προσέξατέ το, είναι πολύ σημαντικό αυτό. Διότι αν δεν έχω βεβαίωση, πίστωση του θανάτου, πώς θα έχω Ανάσταση; Διότι η Ανάστασις δεν είναι μία… το να συνέλθω από μίαν λιποθυμία. Έχω πραγματικό θάνατον, έχω ταφήν πραγματικήν, άρα πραγματικόν θάνατον και ανάσταση πραγματική. Και συνεπώς αφού ετάφη, τότε τα πράγματα είναι σίγουρα ότι έχει πεθάνει. Και ακούστε τώρα την Ιστορίαν, όπως ακριβώς -αυτά είναι η προφητεία-, όπως ακριβώς η Καινή Διαθήκη πλέον μας την αποκαλύπτει την Ιστορία· και μην ξεχνάμε, είναι κάτι που θα το επαναλαμβάνω διαρκώς: Όταν πραγματώνεται μία προφητεία, πραγματώνεται από την Ιστορία, από τα γεγονότα, έχω το πιο σίγουρο και ασφαλές στοιχείον.
Τώρα, η ιστορία. Γράφει ο απόστολος Παύλος στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του, στο 15ο κεφάλαιο: «Παρέδωκα γὰρ ὑμῖν ἐν πρώτοις ὃ καὶ παρέλαβον (:Σας παρέδωσα εκείνο που παρέλαβα) ὅτι Χριστὸς ἀπέθανεν – ἀπέθανεν!- ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν κατὰ τὰς γραφάς». Είδατε, εις το Σύμβολον της Πίστεως, όταν βάζουμε το «κατὰ τὰς γραφάς» δεν είναι παρωνυχίς· είναι υπαινιγμός ότι αυτό που σαν γεγονός το έχομε, ήδη προανηγγέλθη από τους προφήτας και είναι πολύ σημαντικό, εξαιρετικά σημαντικό, κεντρικόν σημείον, θα έλεγα. Και γράφει, λοιπόν, ο Παύλος: «κατὰ τὰς γραφάς ἀπέθανεν»· διότι οι Γραφές ομιλούν περί του θανάτου Του. «Καὶ ὅτι – συνεχίζει ο Παύλος- ἐτάφη, καὶ ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτη ἡμέρᾳ κατὰ τὰς γραφάς». Πάλι «κατά τας γραφάς». «Ἐτάφη». «Θάφτηκε». Αλλά θάπτεται μόνον ό,τι είναι νεκρόν. Άρα πέθανε. Το «ἐτάφη» είναι τονισμός του «ἀπέθανε». Βλέπετε, επιμένω σ’ αυτό. Και το «ἐτάφη κατά τας Γραφάς», για να μην το πει δύο φορές ο απόστολος Παύλος, το λέει εις το τέλος της προτάσεως, συνδέοντας και την Ανάσταση. «Καὶ ὅτι ἐγήγερται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ κατὰ τὰς γραφάς». Το «κατά τας γραφάς» είναι και στο «ἐτάφη». Ποιες Γραφές; Αυτό που σας διάβασα. Αυτό που σας διάβασα από τον προφήτην Ησαΐαν.
Το μασοριτικόν κείμενο – υπενθυμίζω, είναι το επίσημον, οὕτως εἰπεῖν, κείμενο των Εβραίων της Παλαιάς Διαθήκης. Γιατί αυτό που εμείς έχομε είναι των Εβδομήκοντα. Μετάφραση των Εβδομήκοντα, του 3ου αιώνος π. Χ. Μην ξεχνάτε, όμως, ότι είναι ένα αποδεκτόν, πέρα για πέρα, κείμενο που το βρίσκομε από την ίδια την Καινή Διαθήκη να είναι αποδεκτόν. Δηλαδή τι σημαίνει αυτό; Οι ιεροί συγγραφείς της Καινής Διαθήκης ως επί το πλείστον –ως επί το πλείστον- χρησιμοποιούν το κείμενο των Εβδομήκοντα. Εφόσον έγραψαν ελληνικά τα ευαγγέλιά τους, τις επιστολές τους. Κάπου και πού θα συναντήσομε να είναι παρμένα από το εβραϊκό. Ο Ματθαίος χρησιμοποιεί, ίσως κάτι περισσότερο από τους άλλους, από το εβραϊκό κείμενο. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, έχομε δύο και μπορούμε να τα συγκρίνομε αυτά, είναι πολύ χρήσιμον και γι’αυτό κι εγώ τα χρησιμοποιώ. Κάποτε ένα σημείον να είναι πιο, θα λέγαμε, ζωηρόν, εκφραστικόν, στους Εβδομήκοντα ή στο μασοριτικόν ή σε μίαν άλλην μετάφρασιν, γιατί έχομε κι άλλες μεταφράσεις που έχουνε γίνει, της Παλαιάς Διαθήκης. Αρχαίες μεταφράσεις, παλιές.
Λοιπόν, το μασοριτικόν γράφει: «Ἀπῄτησαν τὴν ταφήν του ἐν μέσῳ τῶν ἀσεβῶν καὶ ὁ τάφος του μετὰ τῶν πλουσίων». Είναι εκφραστικότατο! Από το μασοριτικό κείμενον. Να το εξηγήσουμε. Εδώ γίνεται σαφής αναφορά ότι «ὁ παῖς Κυρίου», ο δούλος του Κυρίου, θα εσταυρούτο εν μέσω δύο κακούργων. Θα επαναλάβω το κείμενο: «Ἀπῄτησαν τὴν ταφήν του ἐν μέσῳ τῶν ἀσεβῶν». Καταρχάς, τον θάνατό Του εν μέσω των ασεβών και εν συνεχεία την ταφή του. Δηλαδή ότι θα εσταυρούντο δύο κακούργοι –αυτό το ξέρομε τώρα από την Ιστορία- και ότι θα ετίθετο –πού;- στον τάφο των πλουσίων. Βάζω πληθυντικό. Θα ετίθετο εις τον λαξευτόν τάφο του ευσχήμονος Ιωσήφ του από Αριμαθαίας που ήταν πλούσιος βουλευτής. Σας καταπλήσσει αυτό; Αναφέρεται εδώ η καταδίκη Του μεταξύ των κακούργων και ότι θα επέθαινε και ότι η ταφή του θα εγίνετο σε τάφο των πλουσίων. «Ὁ τάφος του μετὰ τῶν πλουσίων». Είναι εκπληκτικόν. Δηλαδή, υπάρχει σαφήνεια, παρότι έτσι πρέπει· μία προφητεία κάπως αινιγματικώς, αινιγματωδώς, μπορεί να διατυπώνεται.
Ότι θα ήταν δε λαξευτός ο τάφος, σε βράχο, το λέγει στην ωδή του ο Ιωνάς. Η γνωστή ωδή του Ιωνά που είναι και στο Μεγάλο Ωρολόγιον, εκεί εις τον Όρθρον, που είναι οι εννέα ωδές, οι «γραφικές» ωδές, δηλαδή αυτές που είναι παρμένες από την Αγία Γραφή. Τι λέει εκεί στην ωδή του ο Ιωνάς, όταν πετάχτηκε εις την θάλασσαν και τον κατάπιε το ψάρι· και μέσα εις την κοιλίαν του κήτους είπε την ωδή του. Και μεταξύ των άλλων είπε και τούτη τη φράση: «Ἔδυ (:έδυσε, έγειρε – λέμε: ο ήλιος έδυσε, δηλαδή έγειρε· δύω, δύσις)- ἔδυ ἡ κεφαλὴ μου εἰς σχισμὰς ὀρέων». Δηλαδή: «έγειρε το κεφάλι μου σε σχισμές ορέων». Ποίων «ὀρέων»; Ο Ιωνάς ούτε πέθανε στην κοιλιά του κήτους- τον ξέρασε το κήτος- ούτε υπήρχαν βράχια μέσα εις την κοιλίαν του κήτους. Ψάρι ήταν, σπλάχνα ήταν, κρέας ήταν. «Εἰς σχισμὰς ὀρέων»…
Ναι, αλλά είναι εις τύπον, αυτή η όλη ιστορία του Ιωνά εις τύπον του Ιησού Χριστού. Ο Χριστός δεν είπε καμία προφητεία. Καμία. Τις άφησε όλες για τους ανθρώπους. Μία μόνο χρησιμοποίησε. Όταν του είπαν: «Και ποιος είσαι και τι κάνεις και τι φτιάχνεις;». Και είπε την προφητεία του Ιωνά: «Όπως έμεινε ο Ιωνάς», λέει, «τρεις μέρες εις την κοιλίαν του κήτους, έτσι θα μείνει στην καρδιά της γης ο Υιός του ανθρώπου. Κι όπως τον ξέρασε το κήτος τον Ιωνά, έτσι και ο Υιός του ανθρώπου θα αναστηθεί». Η μοναδική προφητεία περί της Αναστάσεώς Του που είπε ο Χριστός. Είναι σημαντικοτάτη. Δεν είναι απλώς λόγια, αλλά είναι πράξις, έργον. Οπότε – τι λέει τώρα εδώ- «ἔδυ ἡ κεφαλὴ μου εἰς σχισμὰς ὀρέων». Αναφέρεται στον Χριστόν. Διότι μπήκε σε λαξευτόν τάφον που το είχε λαξεύσει ο Ιωσήφ, καινούριος, ακόμη δεν είχε τοποθετηθεί νεκρός. Ήτανε φυσικός τάφος. «Φυσικός», δηλαδή φυσικός βράχος, ακριβέστερα, που ελαξεύτηκε. Συνεπώς, έγειρε το κεφάλι του Ιησού, πού; Σε σχισμές –τι θα πει «σχισμές»; Σε ένα άνοιγμα ορέων, βράχων, πέτρας. Κατά δε το κείμενον των Εβδομήκοντα σημαίνει τους ενόχους της καταδίκης του Ιησού που ήσαν πλούσιοι και πονηροί, όπως οι Αρχιερείς, οι Φαρισαίοι και οι Γραμματείς.
Λέγει ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας· ο οποίος έχει υπομνηματίσει τον προφήτην Ησαΐαν- ἐν παρόδῳ σας το λέγω αυτό: «Δικαίως φησὶν τοὺς πονηροὺς καὶ δικαίους δώσω εἰς χεῖρας ἐχθρῶν ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ». Δηλαδή για τον θάνατον του δικαίου. «Δικαίως», λέει, «θα δώσω τους πονηρούς και τους πλουσίους στα χέρια των εχθρών, για να πληρώσουν τα επίχειρα της κακίας των· του θανάτου του δικαίου και της ταφής Του». Και τι είναι αυτό; «Καὶ ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ, πονηροὺς δὲ αὐτούς – συνεχίζει ο άγιος Κύριλλος, θα το πούμε παρακάτω – καὶ πλουσίους ἀποκαλεῖ. Πονηροὺς μὲν ὡς συκοφαντήσαντας καὶ ἐπ’ αἰτίας ἐώλης –με αιτίες έωλες, δηλαδή κούφιες- – ἀπεκτονότας τὸν Ἰησοῦν· πλουσίους δὲ ὅτι χρήμασι πεποιήκασιν τοὺς Πιλάτου δορυφόρους τὸ σεπτὸν καὶ μέγα τῆς Ἀναστάσεως συκοφαντῆσαι μυστήριον». Ποιοι είναι οι εχθροί που τους παρέδωσαν; Είναι οι Ρωμαίοι. Είναι οι Ρωμαίοι. Αγαπητοί μου, το μέγα έγκλημα των Εβραίων πληρώθηκε –σαφώς πληρώθηκε!- με την άλωσιν της Ιερουσαλήμ. Σαφώς!…Και η Αγία Γραφή το είπε αυτό. Και οι Πατέρες το λένε. «Επλήρωσαν», λοιπόν –είδατε αυτό το «ἀντὶ τῆς ταφῆς, εἰς χεῖρας ἐχθρῶν» – «εσείς εφονεύσατε και θάψατε τον δίκαιον. Τώρα… τώρα θα δείτε τι έχετε να πάθετε. Το και το!».
Εδώ για την ιστορία θα σας πω κάτι. Το αναφέρει ο Ευσέβιος στην «Εκκλησιαστική» του «Ιστορία». Απλώς για την ιστορία σας το λέω. Α, συγνώμη, πριν σας το πω, λέγει ο Θεοδώρητος: «Αὐτὸς δὲ ὁ παθών –δηλαδή ο Ιησούς Χριστός που έπαθε- τῷ ρωμαϊκῷ τούτους παρέδωκεν πολέμῳ». «Τους παρέδωσε εις τον ρωμαϊκό πόλεμον». Δηλαδή στην άλωση της Ιερουσαλήμ. Λέει, λοιπόν, ο Ευσέβιος στην Ιστορία του, στην Εκκλησιαστική του Ιστορία το εξής: ότι ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος, ο οποίος βεβαίως ήτο Χριστιανός και μάλιστα ο πρώτος επίσκοπος Ιεροσολύμων, και ο οποίος έκανε μέρα-νύχτα προσευχή ο άνθρωπος αυτός, υπέρ του λαού του. Υπέρ του λαού των Εβραίων. Εμαρτυρείτο από τους Εβραίους ότι ήτανε πάντα γονατιστός ώστε τα γόνατά του είχαν σκληρύνει σαν τα γόνατα της καμήλου. Μέρα νύχτα προσηύχετο! Ποιο ήταν το περιεχόμενο; Και να πιστεύσει ο λαός, οι Εβραίοι, και να μετανοήσουν για το έγκλημά τους, και να μην αλωθούν, όπως το είχε προείπει ο Κύριος. Ο Κύριος δεν είπε: «Δεν θα μείνει πέτρα πάνω στην άλλη πέτρα; Κι όλα αυτά που λέτε ότι είναι ωραία και σπουδαία και οι οικοδομές, δεν θα μείνει τίποτα!». Αυτό ήτο το περιεχόμενον της προσευχής, μέρα νύχτα σας λέω, γονατιστός, ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος.
Κάποτε, κάποιοι φθονεροί τον πήραν και τον πήγαιναν, δεν ξέρω πού, να δικαστεί. Και όπως πήγαινε στον δρόμο, ένας χασάπης, κρεοπώλης, πετάχτηκε από το μαγαζί του και με ένα ρόπαλο τον χτύπησε στο κεφάλι. Φανατισμός ε; Και τον εσκότωσε τον Άγιον Ιάκωβο. Επειδή ο άγιος Ιάκωβος ήτο αποδεκτός -αν και Χριστιανός!- είχε καλό χαρακτήρα και αγαπούσε πολύ τους Εβραίους, γι’ αυτό οι Εβραίοι τον απεδέχοντο. Οι Εβραίοι όχι ως Χριστιανοί· απλώς ως Εβραίοι, με την πατρώα θρησκεία. Τον απεδέχοντο. Γι ‘αυτόν τον λόγο θεώρησαν τον θάνατον του Ιακώβου ανοσιούργημα. «Πωωω!…Εφόνευσαν τον δίκαιον». «Δίκαιον» έλεγαν τον Ιάκωβον τον Αδελφόθεον. Εις τον Ιησούν Χριστόν αφού δεν πίστευσαν. Πέρασαν δε πολλά χρόνια, περίπου μία γενεά είχε περάσει, ο άγιος Ιάκωβος ζούσε – απέδωσαν την άλωσιν της Ιερουσαλήμ εις τον άδικον φόνον του Ιακώβου! Ποιοι; Οι Εβραίοι! Γιατί μόνον τον Ιάκωβο είχαν αποδεχτεί. Όχι τον Ιησούν Χριστόν. Αλλά η άλωση, όμως, της πόλεως έγινε εξαιτίας της δίκης και καταδίκης εις θάνατον του Ιησού Χριστού. Σας το ‘πα απλώς, έτσι, για την ιστορία.
Έτσι, λοιπόν, έχομε αυτό που λέει ο Θεοδώρητος ότι τους παρέδωκε εις τα χέρια των Ρωμαίων. Πράγματι, αυτή η φοβερή καταστροφή της Ιερουσαλήμ, που έγινε το 70 μ. Χ. ήταν η τιμωρία του λαού αυτού για τον σταυρικό θάνατο του Ιησού. Ήταν η μεγαλύτερη αδικία που προέβη ποτέ ο Ισραήλ, εις βάρος του «ἁγίου τοῦ Ἰσραήλ». «Ὁ ἅγιος τοῦ Ἰσραήλ», όπως έτσι, ανά πάσα στιγμή, Τον ονοματίζει ο προφήτης Ησαΐας. Μπορούσαν, όμως, να μετανοήσουν. Γιατί εκλήθησαν να μετανοήσουν. Δεν θα πάθαιναν τίποτε. Το πρώτο κήρυγμα του αποστόλου Πέτρου την ημέρα της Πεντηκοστής ήτανε κήρυγμα μετανοίας. Θα γλύτωναν. Αλλά ο λαός, σαν σύνολο, δεν μετενόησε. Είδατε; 3.000 μετανόησαν. Μετά, άλλες 2.000, έγιναν 5.000 αυτοί που μετενόησαν. Μπροστά, όμως, στο μεγάλο πλήθος του λαού ήτανε λίγοι. Συνεπώς, ο λαός σαν σύνολο δεν επίστεψε. Γιατί δεν επίστεψε; Φρικτό να το λέει κανείς. Τον εμπόδισαν οι άρχοντές του. Και μάλιστα, το ιερατείον της εποχής εμπόδισε τον λαό να μην πιστέψουν στον Ιησούν Χριστόν.
Και πάμε εις τους δύο επομένους στίχους, τον δέκατον και τον ενδέκατον: «Καὶ Κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν ἀπὸ τῆς πληγῆς. Ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας, ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρόβιον· καὶ βούλεται Κύριος ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς (:σε πολλούς), καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει – του ρήματος φέρω, ἀνα-φέρω, ἀνοίσει». Να σας διαβάσω την απόδοση. Είναι δύσκολα τα κείμενα και θέλουν την απόδοση να την λέμε, έτσι, κάπως γραμμένη και μετά να κάνομε την ανάλυσή μας. «Και ο Κύριος θέλει να Τον αποδείξει καθαρόν και να Τον απαλλάξει από την πληγή που η ενοχή των άλλων του επέφερε. Εάν, λοιπόν, Αυτόν προσφέρετε σαν εξιλαστήριο θυσία για τις αμαρτίες σας, τότε η ψυχή σας θα δει την ατελεύτητη ζωή. Και ο Κύριος θέλει να αφαιρέσει τον πόνο της ψυχής Του, δείχνοντας σε Αυτόν φως και αναπλαστική δύναμη συνέσεως. Θέλει ο Κύριος να αποδείξει αθώον τον Δίκαιον, που διακονεί καλά πολλούς. Και αυτών τις αμαρτίες Αυτός θα βαστάσει, θα φέρει, θα βαστάσει».
Ποια είναι αυτή η «πληγή» που ο Κύριος, ο Θεός Πατήρ θέλει να τον καθαρίσει; Είναι η απόδειξις της αθωότητός Του. Αυτός είναι ο καθαρισμός της πληγής. Η απόδειξη της αθωότητός Του. Λέγει ο Θεοδώρητος: «Καθαρίσαι, τοὐτέστιν, ἀθῶον αὐτὸν δεῖξαι καὶ μὴ ὑποκείμενον θανάτῳ». Τι σημαίνει το «καθαρίσαι» -απαρέμφατον- «να τον καθαρίσει», δηλαδή «να Τον αποδείξει αθώον». Και συνεπώς δεν μπορούσε, δεν έπρεπε να υποστεί θάνατον.
Στο ορθόδοξο τελετουργικό μας, την Μεγάλη Παρασκευή, προβάλλεται αγαπητοί μου, ο Κύριος επί του Σταυρού. Προβάλλεται ως ένοχος. Προβάλλεται ως ένοχος υπό των αρχόντων του αιώνος τούτου. Τον θεώρησαν ένοχον. Και το Πάσχα αποδεικνύεται από του Πατρός δίκαιος και αναμάρτητος και αθώος. Γιατί; Αφού ανεστήθη. Τι σημαίνει αυτό; Που δεν τον κράτησε ο Άδης ως ένοχον. Ήρθε πάνω στη γη. Η ψυχή Του, το σώμα στον τάφο. Η ανθρωπίνη ψυχή. Πάντα ηνωμένος ο Θεός Λόγος με το σώμα εις τον τάφον και την ψυχήν εις τον Άδην. Πάντα ηνωμένος ο Θεός Λόγος. Μην το ξεχνούμε. Ήθελε να δείξει ότι ήτο αθώος. Αλλιώτικα, δεν θα υπήρχε η ανάσταση. Έτσι, οι άρχοντες της εποχής τον θεωρούν ένοχον και τον κοροϊδεύουν: «Να», λέει, «ο βασιλιάς των Ναζωραίων». «Ο βασιλιάς των Ναζωραίων». Με την επιγραφή επί του σταυρού. Ο δε Θεός καθαρίζει την πληγή. Δηλαδή; Τον αποδεικνύει αθώον. Τον αναστήνει τον Χριστόν. Το δε Πνεύμα το Άγιον την ημέρα της Πεντηκοστής Τον εσφράγισε αιώνιον δίκαιον και αληθή υιόν του Θεού που ενηνθρώπησε. Γι’ αυτό και το κήρυγμα του Πέτρου ήταν υπέρ του Ιησού Χριστού.
«Εάν, συνεπώς, Αυτόν», λέει ο Ησαΐας, «εσείς Τον προσφέρετε σαν εξιλαστήριο θυσία, εσείς Τον προσφέρετε –είναι χαρακτηριστικό αλήθεια, είναι μερικά πράγματα που είναι ακατανόητα, είναι ανεξήγητα, που γράφτηκαν οκτώ αιώνες προ Χριστού, που λέγει εδώ ότι «ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας (:εάν εσείς –σεις!- Τον δώσετε περὶ ἁμαρτίας, δηλαδή για την συγχώρηση των αμαρτιών σας) – θα το καταλάβετε από μια άλλη φρασούλα· που λέει «εάν δώσεις έναν αμνόν περί αμαρτίας, δηλαδή να θυσιαστεί για τις δικές σου τις αμαρτίες, ως ανθρώπου ή ως λαού» – τότε θα έχετε ‘’μακρόβιον σπέρμα’’», δηλαδή «μακρόβιον σπέρμα», «θα ζήσετε, θα ζήσετε»· που σημαίνει τι; «Δεν θα πεθάνετε ποτέ!». Τι σημαίνει εδώ; Σημαίνει ότι όταν Τον προσφέρομε –και Τον προσφέρομε, εις την Θεία Λειτουργία, λειτουργικά πια- και οικειωθούμε την θυσία Του, με το να κοινωνήσουμε, τότε έχομε την αιώνιον ζωήν. Ακόμη και αυτό το προφητεύει ο Ησαΐας. Είναι καταπληκτικό, αγαπητοί μου. Όταν κάθομαι να τα διαβάζω για να σας τα πω, δεν ξέρω, συγκλονίζομαι! Πιστεύω πως κι εσείς συγκλονίζεστε όπως τα ακούτε.
Λέγει ο Θεοδώρητος: «Τεύξεται τῆς αἰωνίου ζωῆς». Αυτό είναι το «μακρόβιον σπέρμα». Πάντοτε κάθε προφητεία έχει την συσκίασή της. «Ταύτην γὰρ μακρόβιον κέκληκεν», λέγει ο Θεοδώρητος. Δηλαδή, «αυτήν την αιώνιον ζωήν την απεκάλεσε –πώς την απεκάλεσε;- μακρόβιον ζωήν». Με μάκρος ζωή.
«Καὶ βούλεται Κύριος –να πάμε στο κείμενο πάλι- δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς (:και θα δικαιώσει –λέει- και θέλει ο Κύριος να δικαιώσει τον δίκαιον, που έχει δουλέψει, έχει εργαστεί – ξέρετε ‘’δουλεύω’’, εργάζομαι ως δούλος, αυτό θα πει ‘’δουλεύω’’. Όταν δεν εργάζομαι ως δούλος, απλώς: εργάζομαι· το ρήμα ‘’δουλεύω’’ θα πει ‘’εργάζομαι ως δούλος’’ -σε πολλούς, εργάστηκε σαν δούλος σε πολλούς)». Ο Χριστός έγινε δούλος.
Δεν λέει ο απόστολος Παύλος: «μορφήν δούλου λαβών»; «Και δεν ήρθε ο ίδιος», λέει, «διακονηθῆναι ἀλλὰ διακονῆσαι»; «Δεν ήρθα για να διακονηθώ, ήρθα για να διακονήσω». Λοιπόν. Εδώ ο Θεός Πατήρ – να εξηγήσω αυτό- θέλει να αποδείξει αθώον αυτόν τον Δίκαιον, που στάθηκε διάκονος σε πολλούς. Λέγει ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας: «Ὁ μὲν οὖν δίκαιος, εὖ δουλεύων πολλοῖς, καλῶς δουλεύων, ὑπηρετῶν πολλούς, νοηθείη ἂν οὐχ ἕτερός τις, παρὰ γὲ τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν (:Πρέπει να νοηθεί όχι κάποιος άλλος, παρά αυτός ο Ιησούς Χριστός). Οὐ γὰρ ἦλθε διακονηθῆναι, καθὰ φησίν αὐτός(: καθώς λέγει ο Ίδιος, δεν ήρθε να διακονηθεί), διακονῆσαι δὲ μᾶλλον κατὰ τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως οἰκονομίαν (:ήλθε να υπηρετήσει). Καὶ συμπληροῦται τί; Καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει. (:Αυτός θα φέρει, Αυτός θα σηκώσει τις αμαρτίες των πολλών)».
Έτσι, αγαπητοί, παντού φαίνεται σαφέστατα ο αντιπροσωπευτικός θάνατος του Ιησού Χριστού. Εκείνο δε το «πολλοῖς», «σε πολλούς», δείχνει και τα έθνη. Διότι ο Χριστός δεν απέθανε μόνο υπέρ του Ισραήλ, αλλά για ολόκληρη την ανθρωπότητα. Αυτό θέλει να πει αυτό το «πολλοῖς».
Και προχωρούμε εις τον δωδέκατον στίχον: «Διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα, ἀνθ᾿ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη· καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκε καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν παρεδόθη». Μια σύντομη μετάφραση: «Γι’αυτό, Αυτός θα κληρονομήσει πολλούς, θα τους κάνει δικούς Του και τα λάφυρα των ισχυρών θα τα κατακτήσει. Γιατί παραδόθηκε σε θάνατο η ζωή Του και λογαριάστηκε ανάμεσα εις τους ανόμους. Κι αυτός έφερε τις αμαρτίες πολλών – που θα πει: ‘’όλων’’· ή, το αφήνω: ‘’πολλών’’, θα το δείτε παρακάτω– και για τις αμαρτίες των παρεδόθη εις θάνατον». Διαρκής επανάληψις. Διαρκής. Παρεδόθη για τις αμαρτίες. Διαρκής.
Αναφέρεται το αποτέλεσμα εδώ της θυσίας του Παιδός του Κυρίου. «Διὰ τοῦτο», λέει το κείμενο, δηλαδή «γι’ αυτόν τον λόγο», «κληρονομήσει πολλούς». Τι θα πει αυτό; Λέει ένας εκκλησιαστικός ερμηνευτής: «Ἐπειδὴ εἰς ἑαυτὸν τὰς τῶν πολλῶν ἀνέλαβε ἁμαρτίας (:Επειδή ανέλαβε των πολλών -λέει- τις αμαρτίες, γι’αυτό ακριβώς θα κληρονομήσει πολλούς)». Τι θα πει «θα κληρονομήσει πολλούς»; «Θα τους κατακτήσει». «Θα τους κερδίσει», επειδή οι πολλοί θέλουν απαλλαγή των αμαρτιών των που μόνον εις την αντιπροσωπευτική θυσία Εκείνου μπορούν να την βρουν. Όσοι Τον αναζητήσουν μέσα εις τους αιώνες δια της πίστεως, γίνονται δικοί Του, καθίστανται δικοί Του, κτήμα Του, περιουσία Του, κληρονομία Του. Περιουσία Του, η «οὐσία αὐτοῦ». Γι’ αυτό και η Εκκλησία λέγεται: «ο περιούσιος λαός του Θεού». «Περιούσιος», θα πει «περιουσία». Και είθε όλοι να γίνομε περιουσία Του. Δηλαδή κληρονομία Του.
Η οικείωσις δε, αυτή, γίνεται πάντοτε δια της πίστεως. Ο Χριστός πέθανε για όλους, μα για όλους τους ανθρώπους, αλλά τελικά κληρονομεί μόνο εκείνους, οι οποίοι θα οικειωθούν την θυσία Του ως αντιπροσωπευτική θυσία, για να πουν: «Εγώ πιστεύω εις τον Ιησούν Χριστόν». Μόνο, τελικά, αυτοί θα σωθούν. Δηλαδή μόνον το Αίμα του Χριστού ενεργεί επί εκείνων που θα έχουν πιστέψει. Όποιος πιστέψει. Είμαστε 5 δισεκατομμύρια άνθρωποι πάνω στη γη. Αν υποτεθεί ότι και τα 5 δισεκατομμύρια ανθρώπων θα πίστευαν εις τον Ιησούν Χριστόν, τότε όλη η γη αυτομάτως σώζεται. Μόνο που δεν πιστεύουν όλοι. Γι’αυτό ακριβώς και μένει μόνο σε όσους πιστέψουν.
Και ποιοι είναι αυτοί οι «ἰσχυροί»; «Μεριεῖ σκῦλα», λέει, «ἰσχυρῶν». «Ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα». Ποιοι είναι αυτοί οι «ἰσχυροί»; Είναι οι δαίμονες. Ναι. Ήρθε να μας αρπάξει από τα χέρια των δαιμόνων. Ναι. Ξέρετε ότι έχομε την σκηνήν, εκείνη που φαίνεται, έχομε και τα παρασκήνια, εκείνα που δεν φαίνονται. Η σκηνή είναι ο Ιησούς Χριστός, «ὁ παῖς Κυρίου» επί του Σταυρού. Αυτό το βλέπουν οι άνθρωποι. Από πίσω; Από πίσω τώρα είναι η μάχη να αρπάξει από τους δαίμονες τους ανθρώπους. Εννοείται, όσοι θα ήθελαν και θα πίστευαν. Αλλά όσο να ‘θελαν δεν θα μπορούσαν ποτέ να γλυτώσουν από τα χέρια των δαιμόνων, εάν ο Χριστός δεν ήτο επί του Σταυρού. Λοιπόν. «Ἰσχυρούς», λέγει ο ερμηνευτής, «ἰσχυρούς» καλεί τους δαίμονας, «σκῦλα» δε τους ανθρώπους. «Σκῦλα», «τό σκῦλον», με ύψιλον και περισπωμένη, θα πει «λάφυρον». Είναι τα λάφυρα οι άνθρωποι. Τα άρπαξαν οι δαίμονες από το χέρι του Θεού. Τα λάφυρα. Πότε; Τους πρωτοπλάστους. Τον Αδάμ και την Εύα. Τους άρπαξε ο διάβολος. Λάφυρο από τα χέρια του Θεού. Και τώρα έρχεται ο Θεός να τους αρπάξει τους ανθρώπους από τα χέρια του σατανά. Είναι καταπληκτικό. Πράγματι οι άνθρωποι ήσαν λάφυρα.
Ο Κύριος είπε: «Πῶς δύναταί τις εἰσελθεῖν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἰσχυροῦ καὶ τὰ σκεύη αὐτοῦ ἁρπάσαι, ἐὰν μὴ πρῶτον δήσῃ τὸν ἰσχυρόν; Καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσει». Λέγει: «Πώς μπορεί να μπει κανείς στο σπίτι του ισχυρού, του δυνατού, του οπλισμένου και να αρπάξει τα υπάρχοντά του, εάν πρώτα δεν αρπάξει τον ίδιο, να τονε δέσει, να τον ακινητοποιήσει για να πάρει, για να δεχθεί τα λάφυρά του; Καὶ τότε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ διαρπάσει, και τότε θα αρπάξει το σπίτι του». Ε, λοιπόν, ο «ἰσχυρός» είναι ο διάβολος. Ο Χριστός το είπε αυτό. Έπρεπε, συνεπώς, ο Χριστός να «δήσει», να δέσει τον διάβολον για να αρπάξει εκείνα που εκείνος είχε αρπάξει· δηλαδή, τους ανθρώπους.
Θα μου πείτε: «Γιατί όλη αυτή η περιπέτεια και να μην έρθει ο Χριστός εδώ στη γη κα να πει, να αρπάξει τον διάβολο από τα μαλλιά, να τον πετάξει στον Άδη, στην κόλαση, στην αιωνία κόλαση και να ελευθερώσει τους ανθρώπους;». Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Καταρχάς, λένε οι Πατέρες ότι αυτήν την περιπέτεια που ακολουθεί, τον δρόμο της περιπετείας και είναι η Ενανθρώπησις και ο Σταυρός, είναι για να δείξει την αγάπη Του ο Θεός, πόσο μας αγαπάει. Ύστερα; Ύστερα, ο Θεός είναι δίκαιος, είναι Εκείνος που νομοθετεί, είναι, είναι, είναι… «Σε έκανα ελεύθερον. Ελευθέρως έφυγες, θα σε κερδίσω πάλι ελευθέρως. Εγώ απλώς θα σου προπαρασκευάσω το έδαφος. Πώς; Με την θυσία μου. Θα ‘’δήσω’’ τον ισχυρόν. Θα τον δέσω. Γιατί ποτέ δεν μπορούσες να φύγεις από την οικίαν του ‘’ισχυρού’’, του διαβόλου. Και τότε, όταν πεις: ‘’Πιστεύω’’, τότε σώθηκες και κερδήθηκες». Αυτός είναι ο λόγος.
Έτσι με αυτό το δέσιμο, δεν εννοεί τίποτε άλλο –να επανέλθω- παρά την αχρήστευση, αχρήστευση του σατανά. Προσέξτε: αχρήστευση. Λέμε σε μίαν ευχήν, νεκρώσιμον: «ὁ τὸν θάνατον καταπατήσας, τὸν δὲ διάβολον καταργήσας». Τον μεν θάνατον ο Χριστός τον κατεπάτησε· γιατί αναστήθηκε. Τον διάβολο τον κατήργησε. Κι άλλη φορά σας το έχω πει αυτό: «καταργῶ» δεν σημαίνει «εξαφανίζω». Στη γλώσσα μας σήμερα όταν λέμε «καταργώ κάτι» εννοούμε σαν να το εξαφανίζω, σαν κάτι που να μην υπάρχει τώρα πια. «Καταργῶ», από το «κατά» και «εργάζομαι», θα πει «σε θέτω εκτός έργου». Δηλαδή: «σε αχρηστεύω». Ο διάβολος δεν καταργήθηκε με την έννοια την σύγχρονη. Δηλαδή εξαφανίστηκε. Δεν έγινε μηδέν ο διάβολος. Δεν εστάλη στην Κόλαση. Αλλά τι; Ετέθη εκτός ενεργείας. Ότι τώρα μπορείς να νικήσεις τον διάβολον χάρις εις την θυσίαν του Χριστού. Ο Χριστός, λοιπόν, κατήργησε, δηλαδή του πήρε την δύναμη εκείνη που είχε πρώτα, για να έχει αιχμαλώτους τους ανθρώπους.
Κι εδώ πάλι υπογραμμίζεται «ἀνθ’ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ». Όλα αυτά, «ἀνθ’ ὧν» θα πει «αντί των οποίων», «κάτι σαν αντάλλαγμα, δηλαδή, η ζωή Του» λέγει, «παρεδόθη στον θάνατον». Ο Θεός είχε πει στους πρωτοπλάστους ότι αν παρέβαιναν την εντολή Του, θα πέθαιναν: «Ἐν ᾗ ἡμέρᾳ φάγησθε, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε». Κι ο διάβολος είναι ο εισηγητής του θανάτου. Και ο Υιός του Θεού δίνει τώρα την δική Του ζωή υπέρ των ανθρώπων, για να νικήσει το κράτος εκείνου που είχε τον θάνατον. Θα σας το πω πώς το λέει ο Απόστολος Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή του: «ἵνα διὰ τοῦ θανάτου –του δικού Του θανάτου- καταργήσῃ -δηλαδή εξουθενώσει, θέσει εκτός ενεργείας- τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, τοῦτ’ ἔστι τὸν διάβολον (:εκείνον που είχε το κράτος, την δύναμιν του θανάτου· δηλαδή, τουτέστιν, δηλαδή, τον διάβολον)».
Και θα σημειώσει ο απόστολος Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή. Είναι κεφ. 2,15-18 στίχοι: «Καὶ ἀπαλλάξῃ τούτους – «τούτους»· τους ανθρώπους –, ὅσοι φόβῳ θανάτου διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας. Οὐ γὰρ δήπου ἀγγέλων ἐπιλαμβάνεται, ἀλλὰ σπέρματος ᾿Αβραὰμ ἐπιλαμβάνεται. ὅθεν ὤφειλε κατὰ πάντα τοῖς ἀδελφοῖς ὁμοιωθῆναι –Ποιος; Ο Υιός του Θεού, ‘’κατά πάντα ὁμοιωθῆναι τοῖς ἀδελφοῖς’’, να πάρει πλήρη ανθρωπίνη φύση-, ἵνα ἐλεήμων γένηται καὶ πιστὸς ἀρχιερεὺς τὰ πρὸς τὸν Θεόν, εἰς τὸ ἱλάσκεσθαι –απαρέμφατο- τὰς ἁμαρτίας τοῦ λαοῦ (: για να βρίσκει ο λαός και να συγχωρούνται οι αμαρτίες του)».
Γι΄αυτό η Θεία Λειτουργία, αγαπητοί μου, είδατε το βρίσκουμε και στον Ησαΐα, είναι το κορυφαίον. Αν μας πει κάποιος: «Τώρα που έγινες Χριστιανός, τι θα κάνεις;». – «Θα αρχίσω να κάνω τις αρετές», θα μου πείτε. Όχι. Αυτό είναι δευτερεύον. Θα αρχίσω να λατρεύω τον Θεό. Το λατρευτικό στοιχείο είναι το πρώτο στοιχείο μέσα εις τον Χριστιανισμόν. Και η Θεία Λειτουργία, δηλαδή η θυσία που θα προσφέρω «εγώ», «εγώ» εντός εισαγωγικών, γιατί ο Χριστός είναι ο προσφέρων και προσφερόμενος, Εκείνος που προσφέρει και προσφέρεται, είναι ο Ίδιος ο προσφέρων, και ο Ίδιος ο προσφερόμενος, και ο Ίδιος ο διαδιδόμενος, όπως λέει μια ευχη στη Θεία Λειτουργία, τότε μπορώ να πω ότι επιτελώ το κορυφαίον στοιχείον του Χριστιανισμού. Αυτό είναι. Γι’αυτό μη λέμε αδικώντας τον εαυτό μας: «Ε, πάλι Λειτουργία;». «Ε, πάλι στην εκκλησία; Ε, πάλι τούτο; Πάλι εκείνο;». Κρίμα. Αδικούμε τον εαυτό μας.
Για να φτάσω εκεί όμως, βεβαίως, πρέπει να προσέχω το ήθος μου. Τις μεν κακίες θα αφαιρώ, τις δε αρετές θα φυτεύω. Αναμφισβήτητα. Εδώ δεν σας λέω τι άλλο, παρά ότι ο Χριστιανισμός είναι η λατρεία του Αγίου Τριαδικού Θεού δια της θυσίας του Υιού Του. Είναι το Άλφα και το Ωμέγα του Χριστιανισμού. Θα το ξαναπώ: Είναι το Άλφα και το Ωμέγα του Χριστιανισμού! Η λατρεία του Θεού δια της θυσίας του Υιού Του. Γιατί δεν γίνεται δεκτή η λατρεία μας χωρίς την θυσία του Υιού του Θεού. Του Ιησού Χριστού. Δεν γίνεται δεκτή. Αυτό είναι θεμελιώδες! Πρέπει να το γνωρίζομε.
Συνεχίζω: «ἐν ᾧ γὰρ πέπονθεν αὐτὸς πειρασθείς – λέει ο απόστολος Παύλος, συνεχίζει· ‘’πέπονθεν’’, ‘’έχει πάθει’’· αυτός αφού δοκίμασε ό,τι δοκίμασε –, δύναται τοῖς πειραζομένοις βοηθῆσαι (:μόνο Αυτός μπορεί να βοηθήσει αυτούς, οι οποίοι μπαίνουν σε δοκιμασίες)». Θλίψεις κι ό,τι άλλο. Μόνον Αυτός. Διότι επειράσθη. Μπήκε σε δοκιμασίες. Και νίκησε. Γι’ αυτό μόνον Αυτός μπορεί να μας βοηθήσει. Όπως γράφει στην προς Εβραίους ο απόστολος Παύλος. Δηλαδή, Καινή Διαθήκη.
«Καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη». Αυτό που είναι χαρακτηριστικό των προφητειών είναι : Εκεί που σου λέει κάτι, σου πετάει μια κουβέντα, ανύποπτα, μία φράση, ανύποπτα, που … μπορεί να μην έχει σχέση με τα πιο πάνω ή τα πιο κάτω, γιατί, σαν να παίζει ο προφήτης ένα κρυφτούλι. Σου λέει αυτό, σου πετάει μια φρασούλα που έχει άλλο νόημα, πάει αλλού. Και τούτο γιατί αυτό το κρυφτούλι που είπα, είναι η προσπάθεια να αποκαλυφθεί το μέλλον και ταυτόχρονα να κρυφτεί το μέλλον. Αποκαλύπτεται γιατί πρέπει να αποκαλυφθεί, και αποκαλύπτεται για να θεμελιωθεί η αλήθεια των πραγμάτων, Ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός, αλλά και κρύβεται για να μην πάρει είδηση εύκολα ο διάβολος. Σας το έχω κι αυτό άλλοτε πει, και είναι ένα βασικό στοιχείο στο θέμα της προφητείας. Έχομε αποκάλυψη και συγκάλυψη στην προφητεία. Είναι κανόνας αυτό το πράγμα. Κανόνας. Όση σαφήνεια κι αν έχει μία προφητεία, θα κάνει έναν ελιγμό ο προφήτης, και αυτό που είπε θα το κρύψει.
«Καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη». Και ενώ λέγει, δηλαδή, εδώ: «Αυτός θα κληρονομήσει πολλούς καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα» – που δείχνει τι; Ότι είναι νικητής, κατακτητής, βάζει τώρα την φρασούλα: «Καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη»· που είναι στο παθητικόν μέρος το πράγμα. Τι; «Λογαριάστηκε ανάμεσα εις τους ανόμους, τους κακούργους, τους εγκληματίες. Εκεί λογαριάστηκε ότι ήταν η θέση Του». Είναι πολύ, έτσι, χαρακτηριστικό. Μάλιστα ο Ίδιος ο Χριστός θα μας το πει αυτό. Πριν σταυρωθεί. Είναι στον Λουκά στο 22ο κεφάλαιον: «Λέγω γὰρ ὑμῖν», λέει στους μαθητάς Του, «ὅτι ἔτι τοῦτο τὸ γεγραμμένον δεῖ τελεσθῆναι ἐν ἐμοί (:Πρέπει αυτό το τελευταίο, λέει, να γίνει· σε μένα. Σε μένα), τὸ καὶ μετὰ ἀνόμων ἐλογίσθη (:ότι λογαριάστηκε μεταξύ των εγκληματιών, των κακούργων)· καὶ γὰρ τὰ περὶ ἐμοῦ τέλος ἔχει», λέει ο Χριστός. «Ε, ό,τι πια αφορά εις την επίγειο ζωή μου, τέλος ἔχει, φτάνω στον Σταυρό». Είδατε; «Καί μετά ἀνόμων ἐλογίσθη». Το προφητεύει ο Χριστός, γιατί ακόμα δεν είχε σταυρωθεί, πού μπορούσε, ας το πούμε έτσι τώρα ανθρώπινα, να γνωρίζει ότι θα τον εσταύρωναν οι Εβραίοι ανάμεσα σε δύο ληστάς. Ας το πούμε έτσι. Παίρνει την προφητεία του Ησαΐου, προφητεύει και ο Ίδιος, δίνει δύναμη εις την προφητείαν του Ησαΐου, για να το δουν τα μάτια μας μετά ότι ο Χριστός σταυρώθηκε ανάμεσα σε δύο ανόμους, σε δύο κακούργους.
Και γιατί το έκαναν αυτό οι Εβραίοι, ξέρετε; Ήθελαν να τονίσουν τον βαθμόν ενοχής του Ιησού, ώστε να είναι ισοβάθμιος με τους ληστάς. Κακουργότης! Αυτός που κήρυξε, έκανε θαύματα, ανέστησε. «Κακούργος είναι κι αυτός! Κακούργος είναι!». Τι κακούργων ψυχή είχαν οι άνθρωποι αυτοί… Για να υποτιμήσουν τον Ιησούν Χριστόν όσο μπορούσαν περισσότερο. Και να τον κάνουν ισοστάθμιον με τους ληστάς. Ο Χριστός; Ληστής; Έστω να ήταν ένας Σωκράτης, βρε αδερφέ… Ο Σωκράτης έφθειρε την πόλη των Αθηνών; Να το πούμε έτσι; Αλλά βλέπετε η κακουργία των ανθρώπων πού φτάνει.
«Καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν». Διαρκώς το λέει, βλέπετε το επαναλαμβάνουμε διαρκώς, αυτό το «πολλῶν», το είπα και προηγουμένως, εννοεί «όσοι θα ήθελαν να προσοικειωθούν τον Χριστόν, την θυσία Του, ως αντιπροσωπευτική θυσία, θα τύχαιναν απαλλαγή των αμαρτιών των». Γράφει ο απόστολος Πέτρος: «Ὃς (: ο Οποίος) –είναι στην πρώτη του επιστολή- τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνήνεγκεν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον (:Αυτός επήρε, εσήκωσε τις αμαρτίες μας στο Σώμα Του που ήτανε στο ξύλο, επί του σταυρού)».
Αγαπητοί. Μελετήσαμε τις περικοπές από το 52ο κεφάλαιον στους στίχους 13-14, δύο στίχους, μετά περάσαμε εις το 53ον κεφάλαιον και είδαμε τους στίχους από τον πρώτον έως τον δωδέκατον. Αυτό το τμήμα που αναλύσαμε, πέρυσι και φέτος, αποτελεί τον τέταρτον λόγον, έτσι έχουνε κατατάξει την ύλη του προφήτου, τον τέταρτο λόγο του Ησαΐου που αναφέρεται εις το Πάθος του Μεσσίου. Και καταδεικνύεται ότι ο Μεσσίας είναι παθητός – θα το δούμε, την ερχομένη φορά, να το λέει ο Παύλος, απολογούμενος εις τον Αγρίππα. Σαν πρώτο και βασικό στοιχείο. Αυτός ο ίδιος δε ο Κύριος αναφέρει στους δύο προς Εμμαούς όταν πήγαινε, την ημέρα της Αναστάσεώς Του: «Οὐχὶ ταῦτα ἔδει παθεῖν τὸν Χριστόν;» –ότι «ο Μεσσίας δεν έπρεπε αυτά να πάθει;»– «καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὴν δόξαν αὐτοῦ;». Ήταν γραμμένα. Έπρεπε να πραγματοποιηθούν.
Κι ο Παύλος τι είπε προ του Αγρίππα; Που , σας είπα, θα το δούμε, πρώτα ο Θεός, την ερχομένη Κυριακή στις «Πράξεις», στην ομιλία της Κυριακής: «Οὐδὲν ἐκτὸς λέγων ὧν τε (:Δεν είπα τίποτε –λέει– απ’ ό,τι) οἱ προφῆται ἐλάλησαν μελλόντων γενέσθαι καὶ Μωϋσῆς (: τίποτε δεν έχω πει έξω από το πλαίσιον των όσων είπαν οι προφήτες και ο Μωυσής), εἰ παθητὸς ὁ Χριστός (: ότι είναι πράγματι -είναι έψιλον γιώτα, θα σας το εξηγήσω την ερχομένη Κυριακή γιατί είναι έψιλον γιώτα – ότι είναι πράγματι παθητός ο Χριστός, ο Μεσσίας), εἰ πρῶτος ἐξ ἀναστάσεως νεκρῶν (:ότι είναι ο πρώτος εξ αναστάσεως νεκρών, είναι ο πρώτος που αναστήνεται και δεν ξαναπεθαίνει· ότι είναι) φῶς καί μέλλει καταγγέλλειν τῷ λαῷ καὶ τοῖς ἔθνεσι (: όχι μόνο εις τους Εβραίους, αλλά σε όλο τον κόσμο και στους εθνικούς)». Αυτή η θέση ακόμα δεν κατενοήθη, αγαπητοί μου, από τους Εβραίους. Δεν κατενοήθη από τους Εβραίους. Εμείς, όμως, «τὰ ἔθνη», «Ἕλληνες», «τὰ ἔθνη», το κατανοήσαμε αυτό. Δόξα τω Θεώ. Το κατανοήσαμε. Γι’αυτό δεχθήκαμε ότι ο Μεσσίας είναι παθητός. Και το σπουδαίο ότι όλα αυτά τα γνωρίσματα ανήκουν εις το πρόσωπο του Μεσσίου Χριστού. Είναι ο προκατηγγελμένος Μεσσίας. Ο Ενανθρωπήσας Θεός Λόγος.
Πράγματι είδαμε, επί προφητικού επιπέδου, όλα τα γνωρίσματα του Μεσσίου, τα οποία συμπίπτουν απολύτως με το πρόσωπον του Ιησού Χριστού. Έτσι, ο Ιησούς Χριστός είναι Εκείνος τον Οποίον, επαναλαμβάνω, προκατήγγειλαν οι προφήται. Και είναι ο Υιός του Θεού, ο Θεός Λόγος, που ενηνθρώπησε από αγάπη προς εμάς. «Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον», λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, «τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός τον κόσμον», «ὥστε ἔδωκεν τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ». κ.λπ. κ.λπ. «Ἔδωκεν»· «Τον παρέδωσε εις τον Σταυρόν». Αυτή η γνώση μας είναι απολύτως αναγκαία και για την σωτηρία μας, αλλά και γιατί σήμερα βάλλεται και προσβάλλεται το θεανθρώπινον πρόσωπον του Κυρίου μας Ιησού. Προσβάλλεται. Ο καθένας λέει το παραμύθι του. Τον μύθο του. Αγαπητοί μου, το παραμύθι του λέει, τον μύθο του. Και είναι αυτό ο τελευταίος πειρασμός της ιστορίας· που θα προσβληθεί το θεανθρώπινον πρόσωπον του Χριστού. Εκείνος δε που θα ολοκληρώσει την προσβολή θα είναι ο Αντίχριστος. Ἐξ οὗ και αντί-χριστος. Ἐξ οὗ και αντί-χριστός.
Αν, λοιπόν, θέλουμε να σωθούμε, πρέπει να εδραιώσουμε την πίστη μας αυτήν. Αυτός ήτο και ο σκοπός, αγαπητοί μου, αυτής μας της αναλύσεως, που προσεφέρθη σε πενήντα ωριαίες ομιλίες μέχρι σήμερα. Να γνωρίσουμε Ποιος είναι ο Ιησούς Χριστός, να Τον πιστέψουμε συνειδητότατα, να Τον αγαπήσουμε συνειδητότατα, για να μπορέσουμε να σωθούμε.
Εδώ τερματίζουμε ό,τι είπαμε και επιτρέψατέ μου, όπως πολλές φορές κάνουν κάτι κινηματογράφοι, κάτι τηλεοράσεις, παρουσιάζουν καμιά φορά, εκείνο που… «τσόντες» τις λένε! Για να δείξουνε το παρακάτω τι θα είναι, για να προσελκύσουνε, λοιπόν, θα κάνω κι εγώ το ίδιο πράγμα. Ως μέθοδον εννοείται. Τώρα θα πάρομε κατ΄επιλογήν, πάλι από το βιβλίο του Ησαΐου, αλλά θα κινηθούμε στα κεφάλαια 24ον, 25ον, 26ον και 27ον . Τέσσερα κεφάλαια. Εκεί τι; Αναφέρονται, αναφέρονται τα κεφάλαια αυτά στην καταστροφή της γης και εις την τιμωρία των κατοίκων της. Στον εξαφανισμό κάθε χαράς, αλλά και εις τη σωτηρία των δικαίων. Και την καταστροφή των αμαρτωλών. Ακολουθούν ουράνια επινίκια –στο κείμενο μέσα θα το δούμε- ουράνια επινίκια άσματα. Όπου και η γνωστή θαυμασία ωδή του προφήτου, που καταχωρείται και στην ακολουθία του Όρθρου, είναι εις το «Ωρολόγιο» μέσα, ως πέμπτη αγιογραφική ωδή.
Βέβαια, στα κεφάλαια αυτά, δεν εξαντλούνται όλα τα εσχατολογικά σημεία που αναφέρει ο προφήτης. Όχι. Αυτά βρίσκονται εγκατεσπαρμένα σε όλο το βιβλίο. Ούτε βέβαια εμείς θα προσπαθήσομε να τα συνδέσομε σε μία ενότητα- θα ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Απλώς θα κινούμεθα –εκτός εξαιρέσεων- θα κινούμεθα εις την ροήν του κειμένου. Τι έχει να μας πει το κείμενον; Αυτό θα βλέπουμε. Και κάτι ακόμη: Ότι όλα αυτά έχουν βαθυτάτην συνάφειαν, ένωση, συνάφεια, με το βιβλίον της Αποκαλύψεως της Καινής Διαθήκης! Πού είναι αυτοί οι παραμυθάδες που λένε ότι «η ‘’Αποκάλυψις’’… και τι είναι αυτό;». Πωπω φρίκη… Άσχετοι άνθρωποι. Μη έχοντες πνεύμα Θεού. Και το αναφέρομε, επειδή ακριβώς το βιβλίο της Αποκαλύψεως με την ευκαιρία αυτών των εορτών, θα λέγαμε, της Πάτμου, θεωρήθηκε αναξιόπιστο, θεωρήθηκε ικανό να αποβληθεί. Και αυτά τα λέγουν άνθρωποι, θα επαναλάβω –και συνεχίζουν, όπως μου λέτε εσείς, με πληροφορείτε εις την τηλεόρασιν κ.τ.λ.- άσχετοι, ακοινώνητοι, αλειτούργητοι, μη έχοντες πνεύμα Θεού.
Γι’αυτό λέγει ο Αδελφόθεος Ιούδας στην επιστολή του ότι «ἐν ἐσχάτῳ χρόνῳ ἔσονται ἐμπαῖκται κατὰ τὰς ἑαυτῶν ἐπιθυμίας πορευόμενοι τῶν ἀσεβειῶν». «Ἐμπαίκται». Όλα θα τα εμπαίζουν. Όλα θα τα εμπαίζουν τα θέματα της πίστεως. «Οὗτοί εἰσιν οἱ ἀποδιορίζοντες (:Αυτοί είναι εκείνοι οι οποίοι δημιουργούν σχίσματα – Γράφουν τώρα: «Έγραψε», λέει, «ο Ιωάννης την ‘’Ἀποκάλυψιν’’ ή κάποιος άλλος;». Άκουσον, άκουσον! Και τα λένε στον απλό λαό αυτά τα πράγματα. Και δημιουργούν αποστασίες), ψυχικοί (:άνθρωποι που είναι μόνον βιταλισταί, βιταλιστικοί, μόνο τη ζωή, όχι την ψυχή), Πνεῦμα μὴ ἔχοντες(: Μη έχοντες Πνεύμα Άγιον)».
Και όλα αυτά, ας ευχηθούμε, αγαπητοί, όπως ο Άγιος Τριαδικός Θεός μας, ευλογήσει αυτή την εργασία, για να μας δίδει σε όλους, ακροατάς και ομιλητάς, το Πνεύμα Του το Άγιον, για να συλλαμβάνομε ορθά τα μηνύματα του ουρανού. Αμήν.
ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ
και με απροσμέτρητη ευγνωμοσύνη στον πνευματικό μας καθοδηγητή
μακαριστό γέροντα Αθανάσιο Μυτιληναίο,
απομαγνητοφώνηση και επιμέλεια κειμένου:
Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος
ΠΗΓΗ:
https://www.arnion.gr/mp3/omilies/p_athanasios/prof_hsaias/prof_hsaias_051.mp3